XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG SỐ TRONG QUẢN LÝ ĐÀO TẠO THEO TIẾP CẬN CHUẨN ĐẦU RA Ở NHÀ TRƯỜNG QUÂN ĐỘI HIỆN NAY

Lê Minh Thẳng - Nguyễn Khắc Sắc - Nguyễn Văn Long

Học viện chính trị

Email: [email protected]

Tóm tắt: Môi trường số là yếu tố nền tảng, giữ vai trò quan trọng trong đổi mới quản lý đào tạo theo tiếp cận chuẩn đầu ra ở các nhà trường Quân đội hiện nay. Trước yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao chất lượng đào tạo đội ngũ cán bộ, việc xây dựng môi trường số gắn với quản lý đào tạo theo chuẩn đầu ra trở thành nhiệm vụ cấp thiết. Trên cơ sở phân tích những vấn đề lý luận về môi trường số trong quản lý đào tạo theo tiếp cận chuẩn đầu ra và đặc thù giáo dục, đào tạo trong Quân đội, bài viết làm rõ vai trò, nội dung và các nhân tố tác động đến việc xây dựng môi trường số trong bối cảnh mới. Từ đó, đề xuất các nội dung chủ yếu nhằm xây dựng và vận hành môi trường số theo hướng đồng bộ, góp phần nâng cao chất lượng quản lý đào tạo, nâng cao khả năng thích ứng với chuyển đổi số của người học và đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.

Từ khóa: môi trường số; quản lý đào tạo; chuẩn đầu ra; chuyển đổi số; nhà trường quân đội.

1. Mở đầu

Giáo dục và đào tạo trong Quân đội giữ vai trò trực tiếp trong việc nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của lực lượng vũ trang. Trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số và đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, quản lý đào tạo theo tiếp cận chuẩn đầu ra ngày càng trở thành yêu cầu tất yếu. Theo đó, môi trường số không chỉ là điều kiện bảo đảm về hạ tầng công nghệ mà còn là yếu tố nền tảng, giữ vai trò then chốt trong đổi mới quản lý đào tạo ở các nhà trường Quân đội hiện nay. Thực tiễn cho thấy, việc xây dựng và khai thác môi trường số trong các nhà trường Quân đội đã có chuyển biến, song vẫn còn những hạn chế, nhất là trong việc gắn kết với quản lý quá trình đào tạo theo chuẩn đầu ra và phát triển năng lực thích ứng chuyển đổi số của người học. Điều đó đặt ra yêu cầu cần nghiên cứu một cách hệ thống về môi trường số trong quản lý đào tạo theo tiếp cận chuẩn đầu ra, làm rõ vai trò, nội dung và đề xuất giải pháp phù hợp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo trong tình hình hiện nay.

2. Nội dung nghiên cứu

2.1. Môi trường số trong quản lý đào tạo theo tiếp cận chuẩn đầu ra

Môi trường số được hiểu là không gian vận hành dựa trên hạ tầng công nghệ, dữ liệu số, nền tảng số và các hình thức tương tác mạng, trong đó các hoạt động quản lý, dạy học và xử lý thông tin được số hóa và tích hợp. Trong giáo dục, môi trường số là tổng hòa các yếu tố gồm hạ tầng công nghệ, học liệu số, nền tảng dạy học, cơ chế tổ chức hoạt động học tập và các hình thức tương tác học thuật trong không gian số, qua đó tạo điều kiện tổ chức và quản lý quá trình đào tạo theo định hướng phát triển năng lực người học. Như vậy, môi trường số trong giáo dục không chỉ là công cụ hỗ trợ mà đã trở thành không gian tích hợp, nơi diễn ra đồng thời các hoạt động dạy học, quản lý và đánh giá trong bối cảnh chuyển đổi số.

Trong bối cảnh hiện nay, “Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang là yếu tố quyết định phát triển của các quốc gia; là điều kiện tiên quyết, thời cơ tốt nhất để nước ta phát triển giàu mạnh, hùng cường trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” [1]. Điều này đặt ra yêu cầu tất yếu đối với giáo dục và đào tạo nói chung, các nhà trường quân đội nói riêng trong việc xây dựng và phát triển môi trường số như một thành tố nền tảng của quản lý đào tạo theo tiếp cận chuẩn đầu ra. Với cách tiếp cận đó, môi trường số trong giáo dục vừa là điều kiện, vừa là không gian tổ chức và vận hành quá trình đào tạo, đồng thời là môi trường dữ liệu hóa toàn bộ hoạt động quản lý đào tạo, từ thiết kế chương trình, tổ chức dạy học đến kiểm tra, đánh giá và bảo đảm chất lượng.

Trong mối quan hệ với quản lý đào tạo, môi trường số giữ vai trò đặc biệt quan trọng, bởi quản lý đào tạo trong bối cảnh chuyển đổi số không còn chỉ dựa trên các quy trình hành chính truyền thống mà chuyển dần sang quản lý dựa trên dữ liệu, nền tảng số và hệ thống tương tác trực tuyến. Theo đó, môi trường số vừa là đối tượng quản lý, vừa là công cụ và phương thức để thực hiện quản lý đào tạo theo tiếp cận chuẩn đầu ra. Chuẩn đầu ra không chỉ bao hàm tri thức chuyên môn, mà còn gắn với năng lực số, năng lực thích ứng và khả năng vận dụng vào thực tiễn nhiệm vụ. Do đó, môi trường số trở thành điều kiện bảo đảm quan trọng để hiện thực hóa các yêu cầu của chuẩn đầu ra trong thực tiễn đào tạo.

Thực tiễn cho thấy, chất lượng quản lý đào tạo theo tiếp cận chuẩn đầu ra chịu sự tác động của nhiều nhân tố khác nhau, trong đó môi trường số là nhân tố có tính chất xuyên suốt, gắn kết và chi phối các yếu tố cấu thành quá trình đào tạo. Sự tác động của môi trường số được thể hiện trên một số phương diện chủ yếu sau:

Thứ nhất, môi trường số tác động trực tiếp đến việc hiện thực hóa chuẩn đầu ra, đặc biệt là năng lực số và khả năng thích ứng với chuyển đổi số của người học. Trong đào tạo theo chuẩn đầu ra, năng lực chỉ được hình thành thông qua môi trường hoạt động cụ thể. Môi trường số tạo điều kiện để người học tiếp cận, khai thác thông tin, thực hành, trải nghiệm và xử lý các tình huống trong không gian số, qua đó quyết định mức độ đạt được chuẩn đầu ra trong bối cảnh mới.

Thứ hai, môi trường số chi phối phương thức tổ chức và cơ chế vận hành của quản lý đào tạo. Việc ứng dụng các nền tảng số làm thay đổi cấu trúc quá trình đào tạo từ thiết kế chương trình, tổ chức dạy học đến kiểm tra, đánh giá, góp phần chuyển từ mô hình quản lý tuyến tính sang mô hình quản lý linh hoạt, dựa trên dữ liệu và có khả năng thích ứng cao với yêu cầu phát triển năng lực người học.

Thứ ba, môi trường số tác động đến vai trò và phương thức tham gia của người học trong quá trình đào tạo. Trong không gian số, người học chuyển từ vị trí tiếp nhận thụ động sang chủ thể tích cực của hoạt động học tập, qua đó hình thành năng lực tự học, tự điều chỉnh và thích ứng với sự biến đổi của tri thức và công nghệ.

Thứ tư, môi trường số ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống tương tác sư phạm, kiểm tra, đánh giá và bảo đảm chất lượng đào tạo. Các hình thức tương tác được mở rộng, đa dạng hóa và diễn ra thường xuyên hơn; đồng thời, các công cụ số cho phép theo dõi, phân tích và đánh giá quá trình học tập một cách liên tục, góp phần nâng cao tính khách quan, chính xác và hiệu quả của quản lý đào tạo theo chuẩn đầu ra.

Thứ năm, môi trường số gắn kết và tái cấu trúc các điều kiện bảo đảm đào tạo, đồng thời tăng cường mối liên hệ giữa nhà trường với đơn vị sử dụng nhân lực. Thông qua khả năng tích hợp và chia sẻ tài nguyên, môi trường số góp phần nâng cao hiệu quả khai thác học liệu, cơ sở vật chất và các nguồn lực đào tạo; đồng thời tạo điều kiện kiểm nghiệm và điều chỉnh chuẩn đầu ra gắn với yêu cầu thực tiễn.

Các phương diện trên không tồn tại tách rời mà có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại và hình thành một chỉnh thể thống nhất, trong đó môi trường số trong giáo dục giữ vai trò kết nối giữa mục tiêu, quá trình và kết quả đào tạo, đồng thời là công cụ quan trọng của quản lý đào tạo trong bối cảnh chuyển đổi số. Trong bối cảnh hiện nay, môi trường số không còn là yếu tố hỗ trợ mà trở thành nhân tố cấu thành của quản lý đào tạo theo tiếp cận chuẩn đầu ra, tác động trực tiếp đến chất lượng và hiệu quả đào tạo ở các nhà trường quân đội. Vì vậy, việc xây dựng và phát triển môi trường số cần được thực hiện một cách đồng bộ, có hệ thống, gắn với các nhân tố của quá trình đào tạo, nhằm bảo đảm thực hiện chuẩn đầu ra một cách thực chất, đồng thời nâng cao khả năng thích ứng với chuyển đổi số của người học trong tình hình hiện nay.

2.2. Xây dựng môi trường số – giải pháp nền tảng nâng cao khả năng thích ứng chuyển đổi số của người học ở nhà trường quân đội hiện nay

Công tác giáo dục và đào tạo trong Quân đội có vai trò rất quan trọng, được Quân ủy Trung ương xác định “là nhiệm vụ chiến lược, quan trọng hàng đầu, động lực then chốt, quyết định đến chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu của Quân đội” [4]. Trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số và đổi mới quản lý đào tạo theo tiếp cận chuẩn đầu ra, yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo ngày càng trở nên cấp thiết, đòi hỏi phải triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý phù hợp. Trong đó, xây dựng môi trường số giữ vai trò nền tảng, vừa là điều kiện bảo đảm, vừa là công cụ quản trị hiệu quả quá trình đào tạo, góp phần nâng cao chất lượng quản lý đào tạo và khả năng thích ứng với chuyển đổi số của người học.

Trước hết, xây dựng và hoàn thiện môi trường số gắn với nâng cao năng lực quản lý đào tạo theo chuẩn đầu ra của các chủ thể giáo dục là giải pháp mang tính nền tảng, quyết định hiệu quả vận hành của toàn bộ quá trình đào tạo. Môi trường số chỉ phát huy giá trị khi được tích hợp hữu cơ vào các khâu của quản lý đào tạo, từ xác định mục tiêu, xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện đến kiểm tra, đánh giá và điều chỉnh theo chuẩn đầu ra. Điều này đòi hỏi các chủ thể quản lý không chỉ nhận thức đầy đủ vai trò của môi trường số, mà còn phải có năng lực thiết kế, tổ chức và khai thác các hệ thống số theo hướng quản trị dựa trên dữ liệu, bảo đảm tính liên thông, minh bạch và khả năng kiểm soát quá trình đào tạo. Trên thực tiễn, nếu môi trường số chỉ được sử dụng như công cụ hỗ trợ rời rạc, thiếu gắn kết với mục tiêu và chuẩn đầu ra, thì khó tạo ra chuyển biến thực chất về chất lượng đào tạo. Vì vậy, cần chú trọng bồi dưỡng năng lực số, năng lực quản trị và khả năng tích hợp công nghệ cho cấp ủy, chỉ huy, cơ quan quản lý giáo dục và đội ngũ giảng viên, bảo đảm môi trường số trở thành công cụ quản trị hiệu quả, trực tiếp phục vụ việc thực hiện và kiểm soát chuẩn đầu ra trong đào tạo.

Thứ hai, xây dựng và khai thác hiệu quả hệ thống môi trường học tập số là giải pháp quan trọng, tác động trực tiếp đến việc tổ chức thực hiện và bảo đảm chuẩn đầu ra trong đào tạo. Hệ thống này cần được phát triển theo hướng đồng bộ, tích hợp và liên thông giữa các nền tảng dạy học trực tuyến, thư viện số, kho học liệu và cơ sở dữ liệu đào tạo, qua đó hình thành một không gian học tập số thống nhất, hỗ trợ hiệu quả cho cả dạy học và quản lý. Trong đào tạo theo tiếp cận chuẩn đầu ra, môi trường học tập số không chỉ cung cấp tài nguyên mà còn định hình phương thức tiếp cận tri thức và cách thức hình thành năng lực của người học. Vì vậy, việc tổ chức, quản lý và khai thác hệ thống này phải gắn chặt với mục tiêu đào tạo, bảo đảm học liệu và hoạt động học tập được thiết kế phù hợp với các yêu cầu về năng lực. Thực tiễn cho thấy, khi môi trường học tập số được vận hành hiệu quả, người học có điều kiện chủ động tiếp cận thông tin, tăng cường tự học, nghiên cứu và từng bước hình thành năng lực tự học, năng lực số và khả năng thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số, qua đó góp phần nâng cao chất lượng đào tạo theo chuẩn đầu ra một cách thực chất.

Thứ ba, đổi mới phương thức quản lý dạy học và kiểm tra, đánh giá trong môi trường số theo hướng phát triển năng lực là giải pháp có ý nghĩa then chốt, tác động trực tiếp đến chất lượng thực hiện chuẩn đầu ra. Trong đào tạo theo tiếp cận chuẩn đầu ra, quản lý dạy học và kiểm tra, đánh giá không chỉ phản ánh kết quả mà còn định hướng, điều chỉnh toàn bộ quá trình tổ chức dạy học và hoạt động học tập của người học. Việc ứng dụng các nền tảng số cho phép triển khai linh hoạt các hình thức dạy học kết hợp, tăng cường tương tác đa chiều, đồng thời hỗ trợ thu thập, phân tích dữ liệu học tập nhằm theo dõi tiến trình và mức độ đạt chuẩn đầu ra. Trên cơ sở đó, cần chuyển mạnh từ quản lý dạy học theo nội dung sang quản lý theo năng lực; từ đánh giá kết quả cuối kỳ sang đánh giá quá trình, gắn với các tiêu chí cụ thể của chuẩn đầu ra. Thực tiễn cho thấy, nếu việc quản lý dạy học và kiểm tra, đánh giá chưa được số hóa và thiếu liên kết với chuẩn đầu ra, thì khó bảo đảm tính khách quan, chính xác và hiệu quả. Vì vậy, đổi mới đồng bộ phương thức quản lý trong môi trường số sẽ góp phần nâng cao hiệu quả tổ chức đào tạo, bảo đảm đánh giá đúng năng lực người học và nâng cao chất lượng đào tạo một cách thực chất.

Thứ tư, tăng cường quản lý hoạt động học tập của người học trong môi trường số gắn với xây dựng cơ chế khuyến khích và tạo động lực học tập là giải pháp trực tiếp nâng cao chất lượng đào tạo theo chuẩn đầu ra. Trong đào tạo theo tiếp cận chuẩn đầu ra, hiệu quả học tập phụ thuộc không chỉ vào tổ chức dạy học mà còn vào mức độ tham gia chủ động của người học trong môi trường số. Vì vậy, cần thiết lập cơ chế tổ chức, kiểm soát và hỗ trợ người học tham gia tích cực vào các hoạt động học tập trực tuyến, thảo luận, thực hành và tự đánh giá; đồng thời gắn kết quả học tập, nghiên cứu trong môi trường số với đánh giá kết quả học tập, rèn luyện nhằm tạo động lực phấn đấu. Việc kịp thời biểu dương, khen thưởng các thành tích trong khai thác học liệu số, nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ sẽ góp phần định hướng hành vi học tập tích cực. Bên cạnh đó, cần tổ chức các hoạt động học thuật như hội thảo, tọa đàm, diễn đàn về chuyển đổi số để hình thành môi trường trao đổi tri thức, phát huy sáng tạo. Triển khai đồng bộ các nội dung này không chỉ nâng cao hiệu quả học tập mà còn góp phần hình thành năng lực tự học, tự điều chỉnh và khả năng thích ứng với chuyển đổi số của người học.

Thứ năm, hoàn thiện cơ chế phản hồi và hỗ trợ học tập trong môi trường số là giải pháp quan trọng, tác động trực tiếp đến hiệu quả kiểm soát và điều chỉnh quá trình đào tạo theo chuẩn đầu ra. Trong đào tạo theo tiếp cận chuẩn đầu ra, phản hồi không chỉ nhằm cung cấp thông tin về kết quả học tập mà còn là công cụ quản lý giúp phát hiện kịp thời những lệch chuẩn trong quá trình tổ chức dạy học và học tập. Vì vậy, cần thiết lập hệ thống phản hồi hai chiều giữa giảng viên và người học thông qua các nền tảng số, đồng thời ứng dụng dữ liệu học tập để theo dõi tiến độ, phân tích mức độ đạt chuẩn đầu ra và nhận diện những khó khăn của người học. Trên cơ sở đó, các chủ thể quản lý và giảng viên có thể đưa ra các biện pháp hỗ trợ phù hợp, kịp thời điều chỉnh nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học. Thực tiễn cho thấy, khi cơ chế phản hồi được tổ chức khoa học, liên tục và gắn với chuẩn đầu ra, sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, độ chính xác và hiệu quả của quản lý đào tạo, đồng thời hỗ trợ người học nâng cao kết quả học tập và khả năng thích ứng với môi trường số.

Thứ sáu, tăng cường tích hợp môi trường số với các điều kiện bảo đảm đào tạo và gắn kết chặt chẽ với thực tiễn đơn vị là giải pháp có ý nghĩa quan trọng nhằm nâng cao tính thực chất của đào tạo theo chuẩn đầu ra. Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về “Đột phá phát triển giáo dục và đào tạo” xác định: “Tập trung nguồn lực đầu tư xây dựng kiên cố hóa, hiện đại hóa trường, lớp học; bảo đảm đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị đạt chuẩn” [2]. Đây là cơ sở quan trọng để các nhà trường quân đội đẩy mạnh đầu tư, hoàn thiện hệ thống cơ sở vật chất, trang thiết bị và hạ tầng số theo hướng đồng bộ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu đào tạo trong bối cảnh chuyển đổi số. Trong đó, môi trường số cần được khai thác như một thành tố hữu cơ của hệ thống bảo đảm, kết hợp chặt chẽ với thao trường, bãi tập và các điều kiện huấn luyện thực tế. Việc ứng dụng các công nghệ số trong tổ chức thực hành, mô phỏng, diễn tập không chỉ nâng cao hiệu quả huấn luyện mà còn tạo điều kiện để người học rèn luyện năng lực xử lý tình huống trong môi trường gần với thực tiễn. Đồng thời, cần tăng cường kết nối giữa môi trường số của nhà trường với đơn vị sử dụng nhân lực thông qua các hoạt động thực tập, kiến tập và cơ chế phản hồi, qua đó kiểm nghiệm và điều chỉnh chuẩn đầu ra phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ. Triển khai hiệu quả nội dung này sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo trong nhà trường và thực tiễn công tác, đồng thời nâng cao khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng và thích ứng nghề nghiệp của người học sau đào tạo.

Các biện pháp trên có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại và tạo thành một chỉnh thể thống nhất trong xây dựng và vận hành môi trường số trong quản lý đào tạo theo tiếp cận chuẩn đầu ra. Việc triển khai đồng bộ các biện pháp này không chỉ góp phần nâng cao chất lượng quản lý đào tạo mà còn trực tiếp nâng cao khả năng thích ứng với chuyển đổi số của người học, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội trong tình hình mới.

3. Kết luận

Xây dựng môi trường số trong quản lý đào tạo theo tiếp cận chuẩn đầu ra ở nhà trường quân đội là giải pháp nền tảng, bảo đảm sự thống nhất giữa mục tiêu, quá trình và kết quả đào tạo trong bối cảnh chuyển đổi số. Môi trường số không chỉ là điều kiện kỹ thuật mà còn là không gian và công cụ quản trị, tác động trực tiếp đến tổ chức dạy học, kiểm tra, đánh giá và phát triển năng lực người học. Việc triển khai đồng bộ các nội dung xây dựng và vận hành môi trường số, gắn với các nhân tố của quản lý đào tạo theo chuẩn đầu ra, sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, bảo đảm thực hiện chuẩn đầu ra một cách thực chất, đồng thời nâng cao khả năng thích ứng với chuyển đổi số của người học, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội trong tình hình mới.

Tài liệu tham khảo

[1]. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Hà Nội, 2024.

[2]. Bộ Chính trị (2025), Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo trong thời kỳ mới, Hà Nội, 2025.

[3]. Quân ủy Trung ương (2022), Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới, Hà Nội, 2022.

[4]. Quân uỷ Trung ương (2026), Nghị quyết số 290-NQ/QUTW ngày 07/01/2026 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo trong Quân đội, Hà Nội, 2026.

[5]. Phùng Thế Vinh, Chuyển đổi số trong quản trị đại học: Kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn Việt Nam, Đề tài khoa học, Hà Nội, 2021.

BUILDING A DIGITAL ENVIRONMENT IN TRAINING MANAGEMENT BASED ON AN OUTCOME-BASED APPROACH IN MILITARY SCHOOLS TODAY

Le Minh Thang - Nguyen Khac Sac - Nguyen Van Long

Affiliation: Political Academy

Email: [email protected]

Abstract: The digital environment is a foundational factor that plays a crucial role in innovating training management through an outcome-based approach in military schools today. Given the requirements to accelerate digital transformation and improve the quality of officer training, building a digital environment associated with outcome-based training management has become an urgent task. Based on an analysis of theoretical issues regarding the digital environment in training management using an outcome-based approach and the specific characteristics of education and training within the military, this article clarifies the roles, contents, and factors influencing the construction of a digital environment in the new context. From there, it proposes key measures to build and operate a synchronized digital environment, contributing to enhancing the quality of training management, improving learners' adaptability to digital transformation, and meeting the requirements of building a revolutionary, regular, elite, and modern Vietnam People's Army.

Keywords: digital environment; training management; learning outcomes; digital transformation; military schools.