BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG SỐ CHO CÁN BỘ, CHIẾN SĨ BỘ ĐỘI BIÊN PHÒNG TRONG HOẠT ĐỘNG TUYÊN TRUYỀN, PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO NHÂN DÂN KHU VỰC BIÊN GIỚI

TS Trần Văn Hòa
Học viện Biên phòng
Email: [email protected]

Tóm tắt: Bước vào kỷ nguyên mới, với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, xây dựng Bộ đội Biên phòng (BĐBP) cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) cho nhân dân khu vực biên giới. Trong đó, bồi dưỡng kỹ năng số cho cán bộ, chiến sĩ BĐBP tham gia hoạt động tuyên truyền, PBGDPL là nội dung quan trọng, góp phần hình thành và nâng cao năng lực số, tạo khả năng khai thác, sử dụng hiệu quả công nghệ số, dữ liệu số và các nền tảng số trong thực hiện nhiệm vụ. Qua đó, đổi mới phương thức tuyên truyền, bảo đảm cung cấp thông tin pháp luật kịp thời, chính xác, đầy đủ, dễ tiếp cận, lấy người dân làm trung tâm; nâng cao nhận thức, ý thức và hành vi chấp hành pháp luật của nhân dân khu vực biên giới.

Từ khóa: Bồi dưỡng; kỹ năng số; tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật; Bộ đội Biên phòng; nhân dân khu vực biên giới.

1. Mở đầu

Chuyển đổi số trong tuyên truyền, PBGDPL có vai trò quan trọng trong đổi mới phương thức tiếp cận pháp luật của người dân, tạo điều kiện để người dân chủ động học tập, tìm hiểu, khai thác và sử dụng thông tin pháp luật trên môi trường số. Quá trình này không chỉ đòi hỏi đầu tư về hạ tầng, dữ liệu, nền tảng và công nghệ mà còn đặt ra yêu cầu ngày càng cao về kỹ năng số của đội ngũ cán bộ, chiến sĩ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ. Đối với BĐBP, cán bộ, chiến sĩ tham gia tuyên truyền, PBGDPL vừa là chủ thể khai thác, sử dụng công nghệ số, vừa là lực lượng hướng dẫn, hỗ trợ nhân dân tiếp cận pháp luật trên môi trường số. Vì vậy, bồi dưỡng kỹ năng số cho cán bộ, chiến sĩ có ý nghĩa trực tiếp đối với việc nâng cao năng lực thực hiện chuyển đổi số trong công tác tuyên truyền, PBGDPL, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

2. Nội dung nghiên cứu

2.1. Một số vấn đề về bồi dưỡng kỹ năng số cho cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng trong hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho nhân dân khu vực biên giới

Kỹ năng số có thể hiểu là khả năng của cá nhân trong việc sử dụng thiết bị số, công nghệ số, dữ liệu và các nền tảng số một cách phù hợp, hiệu quả, an toàn để thực hiện nhiệm vụ, giải quyết vấn đề, giao tiếp, sáng tạo và thích ứng với môi trường số. Kỹ năng số có phạm vi tương đối rộng, bao gồm từ những kỹ năng cơ bản như sử dụng thiết bị, phần mềm, internet, mạng xã hội đến những kỹ năng cao hơn như tạo lập, xử lý và phân tích dữ liệu số, thiết kế sản phẩm truyền thông số, bảo đảm an toàn thông tin và khai thác các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI).

Năng lực số có phạm vi rộng hơn kỹ năng số, là sự tổng hợp giữa kiến thức, kỹ năng, thái độ, khả năng vận dụng công nghệ số và trách nhiệm của cá nhân trong môi trường số. Trong đó, kỹ năng số là bộ phận quan trọng, có tính trực tiếp và nền tảng cấu thành năng lực số của cán bộ, chiến sĩ.

Kỹ năng chuyển đổi số không đồng nhất với kỹ năng số. Nếu kỹ năng số chủ yếu phản ánh khả năng sử dụng và vận dụng công nghệ số thì kỹ năng chuyển đổi số nhấn mạnh khả năng vận dụng các kỹ năng đó để tham gia, tổ chức và thực hiện những thay đổi về phương thức, quy trình, cách thức quản lý, điều hành và thực hiện nhiệm vụ trên nền tảng số. Vì vậy, kỹ năng số của cán bộ, chiến sĩ là một bộ phận quan trọng của năng lực thực hiện chuyển đổi số trong công tác tuyên truyền, PBGDPL.

Từ cách tiếp cận trên, chuyển đổi số trong hoạt động tuyên truyền, PBGDPL được hiểu là quá trình ứng dụng công nghệ số, dữ liệu số và các nền tảng số để đổi mới toàn diện phương thức xây dựng, quản lý, cung cấp, truyền tải, tiếp nhận và tương tác với thông tin pháp luật; qua đó nâng cao chất lượng, hiệu quả và khả năng tiếp cận pháp luật của người dân. Trong quá trình này, cán bộ, chiến sĩ BĐBP là chủ thể trực tiếp khai thác, sử dụng công nghệ số và tổ chức các hoạt động tuyên truyền, PBGDPL trên môi trường số; đồng thời hướng dẫn, hỗ trợ nhân dân sử dụng công nghệ để tiếp cận, tìm hiểu và thực hiện pháp luật.

Bồi dưỡng kỹ năng số cho cán bộ, chiến sĩ BĐBP tham gia hoạt động tuyên truyền, PBGDPL cho nhân dân khu vực biên giới là hoạt động có mục đích, có tổ chức của cấp ủy, chỉ huy các cấp, nhằm trang bị, củng cố và phát triển cho cán bộ, chiến sĩ những kiến thức, kỹ năng cần thiết để sử dụng thiết bị số, phần mềm, internet, mạng xã hội, nền tảng số, dữ liệu số và các công cụ công nghệ phục vụ hiệu quả hoạt động tuyên truyền, PBGDPL. Qua đó, góp phần hình thành, nâng cao năng lực số, năng lực tổ chức và thực hiện chuyển đổi số trong công tác tuyên truyền, PBGDPL; nâng cao khả năng cung cấp thông tin pháp luật nhanh chóng, chính xác, sinh động, phù hợp với đặc điểm của từng nhóm đối tượng nhân dân khu vực biên giới.

Quán triệt phương châm lấy người dân làm trung tâm, lấy công nghệ số làm phương tiện quan trọng và lấy cán bộ, chiến sĩ BĐBP làm chủ thể tổ chức thực hiện, việc bồi dưỡng kỹ năng số cần hướng vào khả năng vận dụng công nghệ để giải quyết những yêu cầu thực tiễn của công tác tuyên truyền, PBGDPL. Nội dung không chỉ dừng ở việc sử dụng máy tính, điện thoại thông minh hay các phần mềm thông dụng mà phải từng bước hình thành khả năng tìm kiếm, kiểm chứng và khai thác thông tin pháp luật; xây dựng, số hóa và quản lý học liệu; thiết kế các sản phẩm truyền thông số; vận hành nền tảng số; tương tác với người dân trên môi trường số; bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin và khai thác phù hợp các công cụ AI.

Trong thời gian qua, việc bồi dưỡng kỹ năng số, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số cho cán bộ, chiến sĩ BĐBP tham gia tuyên truyền, PBGDPL đã có những chuyển biến tích cực cả về nhận thức, lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện. Nhiều cơ quan, đơn vị đã chú trọng khai thác các nền tảng mạng xã hội, trang thông tin điện tử và các ứng dụng trên môi trường internet để truyền tải thông tin pháp luật. Nội dung bồi dưỡng từng bước được lựa chọn có trọng tâm, trọng điểm, gắn với yêu cầu thực tiễn và nhu cầu tiếp cận pháp luật của người dân; phương pháp, hình thức bồi dưỡng được đổi mới theo hướng đa dạng, linh hoạt, kết hợp giữa lý thuyết với thực hành. Qua đó, góp phần giúp cán bộ, chiến sĩ nâng cao khả năng tạo lập, truyền tải và chia sẻ thông tin pháp luật; đồng thời hỗ trợ người dân biên giới chủ động tiếp cận nguồn thông tin, tri thức pháp luật mọi lúc, mọi nơi.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc bồi dưỡng kỹ năng số cho cán bộ, chiến sĩ BĐBP tham gia tuyên truyền, PBGDPL vẫn còn những hạn chế. Nội dung bồi dưỡng ở một số cơ quan, đơn vị chưa thật sự hệ thống; kỹ năng sử dụng nền tảng số, thiết kế video, infographic, xây dựng nội dung truyền thông số, phân tích và quản lý dữ liệu, bảo đảm an toàn thông tin, khai thác công cụ AI còn chưa đồng đều. Một số cán bộ, chiến sĩ mới dừng ở mức sử dụng các công cụ số phục vụ công việc thường xuyên, chưa chuyển hóa được kỹ năng số thành khả năng đổi mới quy trình, phương thức tổ chức tuyên truyền, PBGDPL. Việc xác định hình thức, biện pháp, lực lượng và phương tiện bồi dưỡng kỹ năng số ở một số cơ quan, đơn vị còn lúng túng, chưa thật sự gắn với đặc điểm địa bàn, đối tượng và yêu cầu chuyển đổi số trong công tác tuyên truyền, PBGDPL.

2.2. Một số giải pháp nâng cao chất lượng bồi dưỡng kỹ năng số cho cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng trong hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho nhân dân khu vực biên giới hiện nay

Để nâng cao chất lượng bồi dưỡng kỹ năng số cho cán bộ, chiến sĩ BĐBP tham gia tuyên truyền, PBGDPL cho nhân dân khu vực biên giới, cần tập trung thực hiện tốt những nội dung, biện pháp cơ bản sau:

Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy và cán bộ, chiến sĩ về vị trí, vai trò của kỹ năng số trong thực hiện chuyển đổi số công tác tuyên truyền, PBGDPL.

Cần làm cho cán bộ, chiến sĩ nhận thức rõ kỹ năng số không phải là toàn bộ chuyển đổi số mà là một thành tố quan trọng của năng lực thực hiện chuyển đổi số. Bồi dưỡng kỹ năng số phải gắn với yêu cầu khai thác, ứng dụng công nghệ số, mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến để tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến nhân dân nhanh chóng, chính xác, hiệu quả. Đồng thời, cần giúp cán bộ, chiến sĩ hiểu rõ chuyển đổi số không chỉ là sử dụng máy tính, điện thoại hay phần mềm mà còn là đổi mới tư duy, thói quen, phương pháp và quy trình thực hiện nhiệm vụ trên cơ sở dữ liệu và công nghệ số. Trên cơ sở đó, hình thành ý thức chủ động học tập, tự rèn luyện, thường xuyên cập nhật kiến thức và nâng cao kỹ năng số đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

Hai là, tập trung bồi dưỡng hệ thống kỹ năng số thiết yếu phục vụ trực tiếp hoạt động tuyên truyền, PBGDPL.

Nội dung bồi dưỡng cần được xây dựng theo nhóm kỹ năng, phù hợp với chức trách, nhiệm vụ của cán bộ, chiến sĩ. Trong đó, chú trọng kỹ năng sử dụng thiết bị và phần mềm số; kỹ năng tìm kiếm, kiểm chứng, khai thác và chia sẻ thông tin pháp luật; kỹ năng sử dụng mạng xã hội và nền tảng số; kỹ năng xây dựng nội dung truyền thông pháp luật; kỹ năng thiết kế video ngắn, infographic và các sản phẩm truyền thông trực quan; kỹ năng quản lý, khai thác dữ liệu số; kỹ năng bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin và kỹ năng sử dụng phù hợp các công cụ AI. Đồng thời, bồi dưỡng cho cán bộ, chiến sĩ kỹ năng hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh, internet an toàn, tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, học tập trên nền tảng số và tham gia các hoạt động kinh tế số phù hợp với điều kiện thực tế ở khu vực biên giới.

Ba là, bồi dưỡng kỹ năng số gắn với thực tiễn tuyên truyền, PBGDPL và nhu cầu của nhân dân khu vực biên giới.

Nội dung bồi dưỡng cần hướng vào những nhiệm vụ cụ thể mà cán bộ, chiến sĩ thường xuyên thực hiện. Chẳng hạn, rèn luyện kỹ năng kể chuyện bằng video trên mạng xã hội; kỹ năng sử dụng mạng xã hội hiệu quả trong truyền thông, tuyên truyền; kỹ năng bảo vệ tài khoản, nhận diện và phòng tránh lừa đảo trực tuyến; kỹ năng xây dựng mã QR để cung cấp thông tin pháp luật; kỹ năng số hóa tài liệu, xây dựng kho học liệu pháp luật và chia sẻ thông tin qua các nền tảng phù hợp. Qua đó, từng bước hình thành khả năng chuyển hóa kiến thức pháp luật thành những sản phẩm truyền thông số ngắn gọn, trực quan, dễ hiểu, dễ tiếp cận đối với từng nhóm đối tượng.

Bên cạnh đó, cần chú trọng bồi dưỡng kỹ năng hỗ trợ nhân dân ứng dụng công nghệ số trong phát triển kinh tế hộ gia đình, quảng bá, giới thiệu và tiêu thụ sản phẩm địa phương. Nội dung có thể tập trung vào kỹ năng xây dựng nội dung giới thiệu sản phẩm, giao tiếp và tư vấn trên môi trường số, sử dụng các nền tảng bán hàng trực tuyến, nhận diện các hình thức lừa đảo và chấp hành những quy định pháp luật liên quan đến thương mại điện tử. Qua đó, gắn tuyên truyền, PBGDPL với nâng cao năng lực số và cải thiện đời sống của nhân dân khu vực biên giới.

Bốn là, đổi mới hình thức, phương pháp bồi dưỡng theo hướng thực hành, trực quan, linh hoạt và phù hợp với từng đối tượng.

Thực hiện phương châm “mỗi chiến sĩ là một hướng dẫn viên số”, cán bộ, chiến sĩ cần trực tiếp hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh để tra cứu thông tin pháp luật, thủ tục hành chính và các dịch vụ số thiết yếu; chủ động số hóa tài liệu pháp luật, tạo mã QR tại các điểm sinh hoạt cộng đồng, đồn biên phòng và những địa điểm phù hợp để người dân thuận tiện tiếp cận thông tin pháp luật. Hình thức bồi dưỡng cần đa dạng, kết hợp tập trung, trực tuyến, tự học và thực hành tại chỗ; kết hợp giữa hướng dẫn của cán bộ có kinh nghiệm với tự học, tự rèn luyện của từng cán bộ, chiến sĩ. Đồng thời, chú trọng rèn luyện kỹ năng phân tích, quản lý dữ liệu, bảo mật và an toàn thông tin, khai thác kho học liệu số, cơ sở dữ liệu chuyên ngành phục vụ tuyên truyền, PBGDPL.

Năm là, xây dựng và phát huy hiệu quả mô hình “phòng học kỹ năng số” trong các cơ quan, đơn vị BĐBP.

Cần từng bước xây dựng các phòng học được trang bị máy tính, thiết bị kết nối mạng và các phần mềm, công cụ cần thiết để cán bộ, chiến sĩ học tập, thực hành và cập nhật kiến thức số. Nội dung có thể gắn với chương trình “Bình dân học vụ số”, tập trung vào những phần mềm thông dụng như Microsoft Word, Microsoft PowerPoint, Microsoft Excel, CapCut, Canva, Corel và các công cụ AI phù hợp như ChatGPT, Gemini, Veo cùng những công cụ mới được phép khai thác trong Quân đội. Phòng học kỹ năng số không chỉ là nơi hướng dẫn sử dụng công cụ mà cần trở thành môi trường thực hành, giúp cán bộ, chiến sĩ trực tiếp xây dựng sản phẩm truyền thông pháp luật, số hóa tài liệu, xử lý dữ liệu và thử nghiệm các phương thức tuyên truyền mới. Việc xây dựng mô hình này góp phần nâng cao kỹ năng số, từng bước hình thành năng lực thực hiện chuyển đổi số cho cán bộ, chiến sĩ, đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác tuyên truyền, PBGDPL trong tình hình mới.

3. Kết luận

Bồi dưỡng kỹ năng số cho cán bộ, chiến sĩ BĐBP tham gia hoạt động tuyên truyền, PBGDPL cho nhân dân khu vực biên giới là yêu cầu cấp thiết, trực tiếp góp phần nâng cao năng lực thực hiện chuyển đổi số trong công tác tuyên truyền, PBGDPL. Kỹ năng số không đồng nhất với chuyển đổi số, nhưng là một bộ phận quan trọng của năng lực số và là nền tảng để cán bộ, chiến sĩ khai thác hiệu quả công nghệ, dữ liệu và nền tảng số trong thực hiện nhiệm vụ. Vì vậy, cấp ủy, chỉ huy các cấp cần quan tâm chuẩn hóa, bồi dưỡng và thường xuyên nâng cao kỹ năng số cho cán bộ, chiến sĩ theo chức trách, nhiệm vụ và đặc điểm địa bàn. Qua đó, từng bước đổi mới phương thức tuyên truyền từ truyền thống sang kết hợp hiệu quả giữa môi trường trực tiếp và môi trường số, ứng dụng mạng xã hội, dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo phù hợp, góp phần cung cấp thông tin pháp luật chính xác, kịp thời, dễ tiếp cận và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của nhân dân khu vực biên giới./.

Tài liệu tham khảo

[1]. Bộ đội Biên phòng (2025), Báo cáo số 4288/BC-BĐBP ngày 17/10/2025 kết quả chuyển đổi số trong Bộ đội Biên phòng năm 2025, Hà Nội.

[2]. Bộ đội Biên phòng (2026), Báo cáo số 3292/BC-BĐBP ngày 18/6/2026 kết quả chuyển đổi số trong Bộ đội Biên phòng 6 tháng đầu năm 2026, Hà Nội.

[3]. Bộ đội Biên phòng (2026), Báo cáo số 4293/BC-BĐBP ngày 18/10/2026 kết quả thực hiện Đề án “Phát huy vai trò của lực lượng Quân đội nhân dân tham gia công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, vận động Nhân dân chấp hành pháp luật tại cơ sở giai đoạn 2021 - 2027”, năm 2026, Hà Nội.

[4]. Quân ủy Trung ương (2025), Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong quân đội, Hà Nội.

[5]. Bộ Quốc phòng (2025), Kế hoạch số 3015/KH-BQP ngày 30/5/2025 về thực hiện Quyết định số 766/QĐ-TTg ngày 15/4/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án chuyển đổi số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật giai đoạn 2025 - 2030, Hà Nội.

[6]. Thủ tướng Chính phủ (2025), Quyết định số 766/QĐ-TTg ngày 15/4/2025 về phê duyệt Đề án “Chuyển đổi số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật giai đoạn 2025 - 2030”, Hà Nội.

ENHANCING DIGITAL SKILLS FOR BORDER GUARD OFFICERS AND PERSONNEL IN LEGAL DISSEMINATION AND EDUCATION ACTIVITIES FOR BORDER AREA RESIDENTS

Dr. Tran Van Hoa
Border Guard Academy
Email: [email protected]

Abstract: Entering a new era characterized by rapid advances in science and technology, innovation, and national digital transformation, the development of a socialist rule-of-law State and a revolutionary, regular, elite, and modern Border Guard force capable of meeting the requirements of national border management and protection has placed new demands on legal dissemination and education for people in border areas. In this context, fostering digital skills among Border Guard officers and personnel engaged in legal dissemination and education is essential to developing digital competencies and enhancing their ability to effectively utilize digital technologies, data, and digital platforms in performing their duties. This contributes to innovating legal dissemination methods, ensuring timely, accurate, comprehensive, and accessible legal information, adopting a citizen-centered approach, and improving legal awareness and compliance among people in border areas.

Keywords: Digital skills; fostering digital skills; legal dissemination and education; Border Guard; people in border areas.