Đại úy Lưu Bá Đức,
Hệ 5, Học viện Chính trị
Email: [email protected]
Tóm tắt: Tư duy phản biện có vai trò đặc biệt quan trọng đối với nhận thức và hoạt động thực tiễn của sĩ quan cấp phân đội trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Đó là một công cụ quan trọng, hữu ích giúp họ có khả năng nhận diện, phân tích, đánh giá và kết luận các vấn đề một cách khoa học, nâng cao hiệu quả đấu tranh các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng hiện nay.
Từ khóa: Tư duy phản biện; sĩ quan cấp phân đội trong Quân đội nhân dân Việt Nam; các quan điểm sai trái, thù địch; không gian mạng.
1. Đặt vấn đề
Hiện nay, “các thế lực thù địch, phản động tiếp tục thực hiện nhiều thủ đoạn chống phá Đảng, Nhà nước và chế độ ta” (1), “lợi dụng các phương tiện thông tin đại chúng, internet, mạng xã hội...” (2) như một phương tiện truyền dẫn, cài cắm và đăng tải những luận điệu sai trái, xuyên tạc đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Đối với Quân đội, tác hại của các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng là rất lớn, nó đã và đang đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong của chế độ, đến năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của các tổ chức đảng, khả năng hoàn thành nhiệm vụ của mỗi cán bộ, chiến sĩ trong Quân đội. Do vậy, đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng là “cuộc chiến” trên “mặt trận không có tiếng súng, lúc rộ lên, lúc lắng xuống nhưng cực kỳ gay go, phức tạp và quyết liệt” (3). Cuộc chiến đó đòi hỏi tổng hợp sức mạnh của các tổ chức, lực lượng, trong đó có sĩ quan cấp phân đội trong Quân đội nhân dân Việt Nam.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Vai trò của tư duy phản biện trong hoạt động đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng của sĩ quan cấp phân đội trong Quân đội nhân dân Việt Nam
Sĩ quan cấp phân đội trong Quân đội nhân dân Việt Nam là lực lượng đông đảo được đào tạo cơ bản, có giác ngộ chính trị, tinh thần yêu nước xã hội chủ nghĩa và niềm tin tuyệt đối vào sự lãnh đạo của Đảng; năng động, sáng tạo, nhanh nhạy trong tiếp thu cái mới nhất là trong tiếp thu những thành tựu mới của khoa học, công nghệ. Họ vừa là người lãnh đạo, chỉ huy, phụ trách chuyên môn, kỹ thuật, vừa là người trực tiếp tham gia giải quyết các nhiệm vụ cụ thể hàn ngày ở phân đội. Vì vậy, sĩ quan cấp phân đội là lực lượng xung kích, giữ vai trò nòng cốt trong đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng. Tuy nhiên, đa số sĩ quan cấp phân đội hiện nay có tuổi đời còn trẻ, cũng như hạn chế về kinh nghiệm hoạt động thực tiễn; khả năng nhận diện, phản biện các vấn đề lý luận, thực tiễn chưa cao. Điều này dẫn đến xem xét, đánh giá về các vấn đề thực tiễn dễ bị phiến diện, chủ quan; dễ chịu tác động tiêu cực của Internet, mạng xã hội, nhất là các quan điểm sai trái, thông tin xấu độc; có tâm lý hoài nghi, hoang mang, dao động, thậm chí vô tình cổ xúy, phụ họa theo những luận điệu xuyên tạc của các thế lực phản động; khả năng đấu tranh còn hạn chế về mặt trình độ, phương pháp,...
Để khắc phục những hạn chế trên, mỗi sĩ quan cấp phân đội cần thiết phải có tư duy phản biện - một trong những công cụ hữu hiệu trong nhận thức và hoạt động thực tiễn của họ, nhằm tăng cường “sức đề kháng”, khả năng nhận diện và đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng hiện nay, cũng như khẳng định tính đúng đắn, khoa học trong các quan điểm Đảng ta. Bởi vì, kiểu tư duy này thể hiện khả năng xem xét thông tin một cách đa chiều, dựa trên kiến thức đã biết, phân tích, đánh giá nhằm vạch rõ lập luận sai, dẫn chứng không chính xác để đạt đến tính chân thực của thông tin và giải quyết hiệu quả vấn đề.
Trong đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng, tư duy phản biện có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sĩ quan cấp phân đội trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Điều đó được thể hiện trên một số nội dung chủ yếu sau:
Thứ nhất, tư duy phản biện giúp sĩ quan cấp phân đội chọn lọc thông tin để nhận diện đúng các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng.
Trong đấu tranh tư tưởng, lý luận, khả năng nhận diện chính xác các quan điểm sai trái, thù địch là yêu cầu quan trọng hàng đầu đối với mỗi sĩ quan cấp phân đội. Bởi lẽ, nếu thiếu tư duy phản biện, không xác minh thông tin và nhận diện thực chất quan điểm đưa ra mỗi khi truy cập, tham gia các diễn đàn trên không gian mạng, họ sẽ dễ bị đánh lừa, bị lôi kéo, thiếu thận trọng trong chia sẻ, trao đổi thông tin, thậm chí phát ngôn sai lệch. V.I.Lênin đã từng cảnh báo: “Không ai có thể tiêu diệt được chúng ta, ngoài những sai lầm của bản thân chúng ta” (4). Chỉ khi nhận diện chính xác các quan điểm đó, cũng như những nhận thức sai lầm, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ, thì họ mới có thể xác định nội dung, phương pháp đấu tranh thích hợp và hiệu quả. Vì vậy, kích hoạt tư duy phản biện giúp sĩ quan cấp phân đội huy động tổng hợp các yếu tố (tri thức, kỹ năng, phương pháp tư duy, phẩm chất cá nhân) trong xem xét toàn diện từ mục đích, nội dung, cách thức của các quan điểm sai trái, thù địch; tìm tòi, mở rộng tri thức, thanh lọc thông tin để nhận diện chính xác các quan điểm đó; biết phản biện, định hướng thông tin, tư tưởng dư luận trong và ngoài quân đội. Do đó, tư duy phản biện có vai trò như “màng lọc” trên không gian mạng giúp họ tự nhận diện và ngăn chặn thông tin xấu độc, mang tính kích động hoặc sai lầm, chủ động phân tích, đánh giá chính xác vấn đề trước khi chấp nhận bất cứ quan điểm nào.
Thứ hai, tư duy phản biện giúp sĩ quan cấp phân đội phân tích, đánh giá khoa học và đưa ra các giải pháp tối ưu để đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng.
Trên cơ sở nghiên cứu kỹ lưỡng, sâu sắc các thông tin, tư duy phản biện giúp sĩ quan cấp phân đội sử dụng kiến thức, trí tuệ và lòng tin cá nhân để so sánh, phân tích, tổng hợp vấn đề cần phản biện, suy luận hướng đến một kết luận lôgíc, đúng đắn và chính xác về thông tin đưa ra trên không gian mạng. Nhờ đó, họ có thể phát hiện những lập luận sai, thiếu lôgíc; loại bỏ các thông tin sai trái, vạch trần âm mưu, thủ đoạn và đánh giá, chỉ rõ tính chất xuyên tạc, chống phá trong luận điệu của các thế lực thù địch, phản động, qua đó tuyên truyền, định hướng dư luận.
Nhờ thao tác lập luận dựa trên tư duy phản biện, họ sắp xếp lý lẽ một cách hệ thống, xây dựng lập luận thuyết phục dựa trên dữ liệu tin cậy, tránh được các luận chứng mang tính cá nhân, ngụy biện hay bị ảnh hưởng bởi số đông,… để trình bày, bảo vệ quan điểm và chứng minh cho mọi kết luận, nhận định của bản thân. Qua đó, mỗi sĩ quan cấp phân đội rèn luyện được kỹ năng thu nhận những kinh nghiệm, kiến thức, thông tin từ các nguồn khác nhau nhằm xây dựng tinh thần cảnh giác cách mạng, chủ động, linh hoạt và sáng tạo hơn trong “phòng, chống “diễn biến hòa bình”, thông tin xấu, độc trên internet, mạng xã hội”(5). Đồng thời, “quản lý có hiệu quả an ninh mạng; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, cơ hội chính trị... Đẩy mạnh đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến, “tự chuyển hóa trong nội bộ”(6). Như vậy, họ sẽ suy nghĩ sâu sắc hơn, hiểu và trình bày vấn đề hay quan điểm trên cơ sở phân tích, lập luận và chứng minh rõ ràng, lôgíc, làm xuất phát điểm cho những kết luận thuyết phục hơn nhằm loại bỏ các thông tin sai trái của các thế lực thù địch. Trên cơ sở đó, rèn luyện cho họ cách lập luận phản biện để giải quyết triệt để và khoa học vấn đề đấu tranh. Chính vì vậy, có thể xem tư duy phản biện là cơ sở của hoạt động đấu tranh giàu tính thuyết phục dựa trên các kết luận đúng đắn, khoa học.
Thứ ba, tư duy phản biện giúp sĩ quan cấp phân đội rèn luyện dũng khí, nâng cao hiệu quả đấu tranh tư tưởng, lý luận.
Khi có kiến thức về vấn đề đấu tranh, cùng với tư duy phản biện sắc bén, sĩ quan cấp phân đội sẽ có bản lĩnh, ý chí vững vàng và thái độ, tinh thần phản biện khoa học trong hoạt động đấu tranh tư tưởng, lý luận, đặc biệt trên không gian mạng hiện nay. Từ đó, họ củng cố niềm tin, nâng cao bản lĩnh chính trị, nêu cao ý thức cảnh giác, đề phòng và tích cực và chủ động tìm tòi phương pháp đấu tranh phù hợp nhằm loại bỏ chúng. Đồng thời, đấu tranh với những nhận thức mơ hồ, không đúng đắn, vạch rõ bản chất phản động, tính sai trái, phản khoa học, phản cách mạng của các luận điệu thù địch; ngăn ngừa, loại bỏ những ảnh hưởng tiêu cực, sự dao động tư tưởng xuất hiện trong một bộ phận cán bộ, đảng viên. Thực hiện sự chuyển biến từ nhận thức đến hành động đó, người sĩ quan cấp phân đội trong quân đội nhân dân việt nam sẽ thể hiện trí tuệ, bản lĩnh, có lý luận sắc bén và tư duy khoa học, có sự nhạy cảm về chính trị và dũng khí để đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch.
2.2. Giải pháp nâng cao tư duy phản biện của sĩ quan cấp phân đội trong Quân đội nhân dân Việt Nam trong nhận diện và đấu tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng
Để nâng cao hiệu quả tư duy phản biện của sĩ quan cấp phân đội trong nhận diện và đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng, góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới, cần thực hiện tốt một số giải pháp chủ yếu sau:
Một là, nâng cao nhận thức của sĩ quan cấp phân đội về sự cần thiết nhận diện và đấu tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch, cũng như thấy được vai trò của tư duy phản biện trong hoạt động này. Qua đó, xây dựng cho họ nền tảng kiến thức lý luận vững vàng, nâng cao trình độ nhận thức về vấn đề đấu tranh, rèn luyện bản lĩnh, thái độ, tinh thần phản biện khoa học, có phương pháp tiếp cận và xử lý hiệu quả các vấn đề, các thông tin trên Internet, mạng xã hội; biết xem xét, lập luận lôgic, sáng tạo trong đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, đồng thời, củng cố niềm tin, nâng cao bản lĩnh chính trị, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng. Để thực hiện tốt giải pháp này, cấp ủy, chỉ huy các đơn vị cần quan tâm chỉ đạo các tổ chức, các lực lượng ở trong việc xây dựng các chương trình, kế hoạch tập huấn cán bộ, nhất là chú trọng bồi dưỡng kỹ năng tư duy phản biện đáp ứng yêu cầu nhận diện và đấu tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng hiện nay. Trên cơ sở quá trình bồi dưỡng đó, sĩ quan cấp phân đội có sự hiểu biết nhất định về tư duy phản biện, các kỹ năng tư duy phản biện và có cách thức ứng dụng vào thực tiễn đấu tranh, phê phán những nhận thức mơ hồ, không đúng đắn, vạch rõ bản chất phản động, tính sai trái, phản khoa học, phản cách mạng của các luận điệu thù địch trên không gian mạng.
Hai là, nêu cao tính tích cực, chủ động, sáng tạo, tự rèn luyện tư duy phản biện của sĩ quan cấp phân đội trong nhận diện và đấu tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch. Nhận diện và đấu tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch của sĩ quan cấp phân đội có hiệu quả thiết thực hay không, suy cho cùng đều phụ thuộc vào tính tích cực, chủ động, sáng tạo, tự rèn luyện tư duy phản biện của chính họ. Do vậy, mỗi sĩ quan cấp phân đội phải tích cực học tập, rèn luyện để nâng cao trình độ tri thức, trình độ lý luận và chuyên môn nghiệp vụ, bản lĩnh chính trị, khả năng vận dụng tri thức khoa học, phát triển kỹ năng tư duy phản biện trong thực tiễn. Trong đó, chú trọng rèn rũa kỹ năng nhận diện tính đúng đắn của quan điểm đưa ra, suy nghĩ cẩn thận, tỷ mỷ, nắm được trọng tâm chống phá, thuật ngụy biện trong cách lập luận khoa học của các thế lực thù địch để có những nhận định phù hợp. Bên cạnh đó, rèn luyện kỹ năng thu thập, xử lý, phân tích thông tin một cách khách quan, toàn diện, truy xuất nguồn gốc thông tin, độ xác thực và bản chất của nguồn tin, phân tích, so sánh các quan điểm chính thống, khoa học với các quan điểm sai trái; xem xét ở nhiều góc độ, khía cạnh khác nhau để đánh giá chỗ đúng, sai, vạch trần sự xuyên tạc, chống phá trong luận điệu của các thế lực thù địch và rút ra kết luận chính xác về các quan điểm đó. Để hoạt động nhận diện và đấu tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng diễn ra một cách hiệu quả, đòi hỏi sĩ quan cấp phân đội phải hiểu cơ sở của các lập luận lôgic, đồng thời, biết cách sử dụng những lý lẽ, luận cứ khoa học để bảo vệ chính kiến; xem xét, đánh giá và chỉ ra cơ sở của những lập luận đúng, loại bỏ những lập luận sai, không có căn cứ; tổ chức lập luận chặt chẽ, lôgic, rút ra kết luận, vạch trần âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù.
Ba là, tạo môi trường thuận lợi cho sĩ quan cấp phân đội trong Quân đội nhân dân Việt Nam tham gia nhận diện và đấu tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng. Chỉ huy các đơn vị cần tạo điều kiện cung cấp thông tin đa chiều và định hướng cho họ cách tiếp cận nguồn thông tin chính thống nhằm củng cố niềm tin, nâng cao bản lĩnh, đảm bảo tính chính trị, tính khoa học trong giảng dạy, cũng như nắm rõ “chiêu bài” đằng sau nội dung xuyên tạc sự thật trước những sự kiện nhạy cảm trong nước và quốc tế, phản bác các nguồn tin xấu độc dưới mọi hình thức. Đặc biệt, cần tuyên truyền làm rõ âm mưu, thủ đoạn chống phá, những vấn đề phức tạp mà dư luận xã hội đang quan tâm, không để sĩ quan cấp phân đội bị thiếu hay bị nhiễu thông tin trên không gian mạng. Đồng thời, bồi dưỡng kỹ năng tư duy phản biện trong khẳng định và bảo vệ chính kiến của sĩ quan cấp phân đội khi tiếp cận những thông tin phản khoa học, những luận điệu sai trái của các thế lực thù địch. Coi trọng đầu tư về cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật, công nghệ thông tin, bổ sung các nguồn tài liệu về tư duy phản biện, về công tác tư tưởng, lý luận của Đảng và về chiến lược “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch, giúp họ phát triển năng lực đấu tranh, phản biện sắc bén với các quan điểm sai trái trên các diễn đàn mạng xã hội, các trang website,... Tổ chức tốt các buổi sinh hoạt khoa học, phê phán các tư tưởng, quan điểm sai trái; chọn lựa bài viết, các đề tài khoa học có giá trị để công bố trên các phương tiện thông tin đại chúng.
3. Kết luận
Nhận diện và đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch là việc làm thường xuyên của toàn thể cán bộ, chiến sĩ Quân đội, trong đó sĩ quan cấp phân đội là lực lượng hùng hậu, có vai trò quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả của công tác đấu tranh tư tưởng, lý luận hiện nay. Mỗi sĩ quan cấp phân đội biết sử dụng công cụ tư duy phản biện trong đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng sẽ tạo ra pháo đài vững chắc, sẵn sàng tiêu diệt mọi mũi tấn công của các thế lực thù địch, hướng tới bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.
Tài liệu trích dẫn
(1) (6) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, Nxb CTQG-ST, Hà Nội, 2026, tr.80, 131-132.
(2) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập II, Nxb CTQG-ST, Hà Nội, 2021, tr.245.
(3) Nguyễn Phú Trọng, “Về cuộc đấu tranh tư tưởng trong tình hình hiện nay”, Tạp chí Cộng sản, số 21, 2005, tr. 05.
(4) V.I.Lênin, Toàn tập, tập 42, Nxb CTQG, Hà Nội, 2005, tr.311.
(5) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb CTQG-ST, H. 2021, tập II, tr. 234.
Tài liệu tham khảo
- Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, Nxb CTQG-ST, Hà Nội, 2026.
- Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập II, Nxb CTQG-ST, Hà Nội, 2021.
- V.I. Lênin, Toàn tập, tập 42, Nxb CTQG, Hà Nội, 2005.
- C. Mác và Ph. Ăngghen, Toàn tập, t.1, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2005.
- Nguyễn Phú Trọng, “Về cuộc đấu tranh tư tưởng trong tình hình hiện nay”, Tạp chí Cộng sản, số 21, 2005.
Ý kiến bạn đọc