Hoàng Minh Phúc - Phan Nguyễn Việt Thành
Trường Đại học Nguyễn Huệ
Địa chỉ gmail: [email protected]
Tóm tắt:
Thanh niên giữ vai trò trung tâm trong việc phát huy “sức mạnh mềm” văn hóa của quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay. Với lợi thế về tri thức, tư duy sáng tạo, khả năng thích ứng nhanh và sự nhạy bén trước các xu hướng toàn cầu, thanh niên trở thành lực lượng nòng cốt trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, quảng bá hình ảnh đất nước và lan tỏa các giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới.
Thông qua các hoạt động đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ số, phát triển nội dung số, sáng tác nghệ thuật, khởi nghiệp văn hóa, sáng tạo, cũng như sự tham gia tích cực vào các chương trình giao lưu quốc tế và hoạt động cộng đồng, thanh niên góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Vai trò này không chỉ nâng cao “sức mạnh mềm” văn hóa của Việt Nam mà còn tạo nguồn lực tinh thần quan trọng thúc đẩy phát triển bền vững, gia tăng sức cạnh tranh và vị thế quốc gia trong khu vực và trên thế giới.
Từ khóa: Thanh niên; Sức mạnh mềm văn hóa; Hội nhập quốc tế; Bản sắc văn hóa; Công nghiệp văn hóa; Chuyển đổi số; Phát triển bền vững.
Nhận bài: 21/11/2025; Biên tập 21/11/2025; Duyệt đăng 22/11/2025
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh khoa học công nghệ đổi mới mạnh mẽ và tiến trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, văn hóa ngày càng được nhìn nhận như một nguồn lực then chốt đối với phát triển bền vững của mỗi quốc gia. Việc phát huy “sức mạnh mềm” văn hóa không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là nhiệm vụ cấp thiết nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, vị thế và hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế. Trong tiến trình đó, thanh niên giữ vai trò nổi bật với tư cách là lực lượng xã hội năng động, sáng tạo và có khả năng thích ứng nhanh; họ tạo ra ảnh hưởng lớn đối với xu hướng phát triển văn hóa, đồng thời là chủ thể quan trọng trong việc gìn giữ, lan tỏa và khẳng định các giá trị văn hóa Việt Nam trong thời kỳ hội nhập.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Giới trẻ là lực lượng nòng cốt trong phát huy “sức mạnh mềm” văn hóa
Khái niệm “quyền lực mềm” hay “sức mạnh mềm” ngày càng trở nên quen thuộc và được nhắc đến nhiều trong những năm gần đây, nhất là trong lĩnh vực quan hệ quốc tế. Một trong những phương thức hữu hiệu nhất để thúc đẩy và vận dụng “quyền lực mềm” chính là thông qua văn hóa, bởi văn hóa hàm chứa những giá trị có khả năng lan tỏa mạnh mẽ mà không cần đến các công cụ cưỡng chế. Lực lượng có khả năng đảm đương, truyền tải và phát huy “sức mạnh mềm” ấy một cách năng động và phù hợp nhất chính là thanh niên – những người trẻ tuổi giàu nhiệt huyết, tràn đầy sáng tạo và có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc góp phần định hình, bồi đắp và phát triển bản sắc văn hóa của một quốc gia.
Thực tiễn khẳng định rằng văn hóa là một thành tố có sức ảnh hưởng sâu rộng trong cấu trúc “quyền lực mềm” của bất kỳ đất nước nào. Văn hóa cho phép quốc gia phô bày các giá trị, chuẩn mực và truyền thống độc đáo của mình trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội cũng như khi tham gia đời sống quốc tế. Trong đó, thanh niên – với khả năng tiếp nhận nhanh, tư duy mới mẻ và tinh thần dấn thân cao – trở thành lực lượng nòng cốt trong việc làm giàu, đổi mới và lan tỏa các sản phẩm văn hóa. Họ sở hữu năng lực sáng tạo phong phú, dễ dàng nắm bắt xu thế, từ đó hình thành những sản phẩm văn hóa đa dạng, có khả năng gây ảnh hưởng và truyền cảm hứng không chỉ trong nước mà còn vượt khỏi biên giới quốc gia.
Việt Nam là một đất nước sở hữu nền di sản văn hóa phong phú được bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử. Trong dòng chảy ấy, thanh niên Việt Nam có sứ mệnh quan trọng trong việc bảo tồn, phục hồi, làm mới và phát huy những giá trị tinh hoa của văn hóa dân tộc. Họ được xem là lực lượng tiên phong tạo nên “sức mạnh mềm” văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế. Đại hội XIII của Đảng (năm 2021) lần đầu tiên đưa khái niệm “sức mạnh mềm” văn hóa vào văn kiện một cách chính thức, khẳng định yêu cầu: “Khẩn trương triển khai phát triển có trọng tâm, trọng điểm ngành công nghiệp văn hóa và dịch vụ văn hóa trên cơ sở xác định và phát huy “sức mạnh mềm” văn hóa Việt Nam, vận dụng có hiệu quả các giá trị, tinh hoa và thành tựu mới của văn hóa, khoa học, kỹ thuật, công nghệ của thế giới” [1]. Điều này cho thấy Đảng và Nhà nước ngày càng coi trọng vai trò đặc biệt của văn hóa trong quá trình phát triển đất nước, coi văn hóa là nguồn lực nội sinh, là động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế - xã hội và nâng cao vị thế Việt Nam trong hội nhập quốc tế.
Để “sức mạnh mềm” văn hóa thực sự trở thành một trụ cột phát triển, cần huy động sức mạnh của toàn xã hội, trong đó lực lượng thanh niên giữ vị trí đặc biệt. Thanh niên không chỉ là chủ thể sáng tạo văn hóa mà còn là sản phẩm trưởng thành từ chính môi trường văn hóa dân tộc. Họ là lớp người trẻ giàu năng lượng, dám thử nghiệm cái mới, dám nghĩ, dám làm và luôn sẵn sàng đảm nhận những vai trò tiên phong. Với đặc trưng linh hoạt, thích nghi tốt với môi trường công nghệ số và toàn cầu hóa, thanh niên có thể góp phần hình thành một nền văn hóa hiện đại, cởi mở nhưng vẫn bảo đảm bản sắc dân tộc.
Để phát huy vai trò của thanh niên trong lan tỏa “sức mạnh mềm” văn hóa, cần tiếp tục tạo điều kiện cho thế hệ này phát triển toàn diện, để họ thực sự là “rường cột của nước nhà”, là lực lượng xung kích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Chăm lo phát triển thanh niên vừa là mục tiêu, vừa là động lực quan trọng trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Đảng đã nhấn mạnh “tạo động lực cho thanh niên xung kích trong học tập, lao động sáng tạo, khởi nghiệp, lập nghiệp; làm chủ các kiến thức khoa học, công nghệ hiện đại, phát huy vai trò quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [2]. Điều đó cho thấy sự tin tưởng sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với trách nhiệm và tiềm năng to lớn của thanh niên trong phát triển văn hóa và phát huy “sức mạnh mềm”.
Thanh niên Việt Nam được hưởng nhiều điều kiện thuận lợi để làm tốt vai trò của mình. Trước hết, họ luôn nhận được sự quan tâm, định hướng, giáo dục của Đảng và Nhà nước. Chiến lược phát triển Thanh niên Việt Nam giai đoạn 2021-2030 đề ra nhiều mục tiêu quan trọng, trong đó có việc trang bị kiến thức hướng nghiệp, khởi nghiệp, kỹ năng hội nhập quốc tế và chuyển đổi số cho học sinh, sinh viên. Tỷ lệ biết chữ của thanh niên cao, không có chênh lệch lớn giữa nam và nữ, chứng tỏ trình độ dân trí được nâng cao đồng đều. Đây là nền tảng để thanh niên có thể tiếp thu, sáng tạo và quảng bá giá trị văn hóa một cách hiệu quả.
Việt Nam hiện đang trong thời kỳ “cơ cấu dân số vàng”, tỷ lệ thanh niên cao và dự kiến kéo dài sau năm 2030. Đây là lợi thế lớn giúp đất nước đẩy mạnh phát triển kinh tế – xã hội và đặc biệt là phát huy tiềm năng văn hóa. Thanh niên đông đảo, thông minh, ham học hỏi và giàu khát vọng cống hiến. Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, họ dễ dàng tiếp cận tri thức mới, tận dụng công nghệ, hình thành cộng đồng sáng tạo mạnh mẽ trên không gian mạng. Những nền tảng này giúp họ tạo ra xu hướng mới, sản phẩm mới, góp phần định hình các giá trị văn hóa thời đại.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và sự đồng hành của Mặt trận Tổ quốc cùng Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, thanh niên đã triển khai nhiều phong trào thiết thực như “Thanh niên tình nguyện”, “Tuổi trẻ sáng tạo”, “Tuổi trẻ xung kích bảo vệ Tổ quốc”… Đây là những hoạt động củng cố tinh thần trách nhiệm, cổ vũ lối sống đẹp, đồng thời góp phần làm giàu thêm truyền thống văn hóa dân tộc.
Tuy nhiên, bên cạnh những thế mạnh lớn, thanh niên Việt Nam cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Một bộ phận không nhỏ còn thiếu hiểu biết nền tảng về văn hóa, chưa nắm rõ giá trị văn hóa dân tộc, đôi khi đề cao quá mức văn hóa ngoại lai mà chưa đủ khả năng phân tích, chọn lọc. Một số thanh niên chưa quan tâm đúng mức đến việc rèn luyện văn hóa, chưa biết vận dụng các giá trị văn hóa vào học tập, lao động và xây dựng sự nghiệp. Tình trạng lệch lạc trong nhận thức, tiếp thu những yếu tố không phù hợp với truyền thống dân tộc cũng xuất hiện ở một bộ phận giới trẻ.
2.2. Giải pháp để thanh niên Việt Nam phát huy hơn nữa “sức mạnh mềm” văn hóa
Trong bối cảnh hội nhập, việc học hỏi và tiếp cận giá trị văn hóa thế giới là cần thiết, nhưng cần có “bộ lọc” văn hóa đủ mạnh để phân biệt cái phù hợp và cái không phù hợp. Do thiếu bản lĩnh văn hóa, một số thanh niên dễ bị cuốn vào các trào lưu thiếu lành mạnh hoặc chưa nhận thức đầy đủ về giá trị chân – thiện – mỹ.
Vì vậy, để phát huy điểm mạnh và khắc phục hạn chế, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng nền tảng văn hóa vững chắc cho thanh niên. Cần bồi đắp nhận thức, trau dồi bản lĩnh văn hóa để họ có khả năng chọn lọc và tiếp thu những giá trị phù hợp, đồng thời góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Khi thanh niên được trang bị đầy đủ tri thức, kỹ năng và bản lĩnh, họ sẽ trở thành lực lượng chủ công trong việc lan tỏa “sức mạnh mềm” văn hóa, góp phần nâng cao vị thế của đất nước trong thời đại hội nhập.
Để giúp thanh niên nhận thức đầy đủ về vai trò của văn hóa cũng như nâng cao năng lực phát huy “sức mạnh mềm” văn hóa trong bối cảnh mới, cần triển khai một số nhóm giải pháp chủ yếu sau:
Một là, tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và hiệu lực quản lý của Nhà nước trong nâng cao vai trò của thanh niên đối với việc phát huy “sức mạnh mềm” văn hóa Việt Nam.
Muốn “sức mạnh mềm” văn hóa thực sự trở thành nguồn lực có hiệu quả, Đảng cần ban hành các nghị quyết, chỉ thị làm rõ nội hàm của “sức mạnh mềm” văn hóa, đồng thời đề ra phương hướng, nhiệm vụ và yêu cầu cụ thể cho từng giai đoạn phát triển, trong đó nhấn mạnh vai trò của thanh niên. Đi đôi với đó là việc xây dựng những chiến lược, đề án ngắn hạn và dài hạn nhằm phát huy “sức mạnh mềm” văn hóa phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, có hệ thống tiêu chí, chuẩn mực rõ ràng và bám sát thực tiễn từng vùng, từng lĩnh vực. Các chiến lược này phải xác định rõ trách nhiệm của các tổ chức chính trị – xã hội, các đoàn thể và đặc biệt là lực lượng thanh niên, sinh viên, trí thức. Cùng với đó, cần mở rộng sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng và truyền thông số để tuyên truyền, giáo dục, giúp thanh niên mở rộng tư duy, tạo bầu không khí văn hóa tích cực, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa trong đời sống thực cũng như trên không gian mạng.
Hai là, ngành giáo dục và các cơ sở giáo dục – đào tạo phải chú trọng hơn nữa việc hình thành bản lĩnh văn hóa, nâng cao khả năng cảm thụ và tiếp nhận văn hóa cho học sinh, sinh viên và thanh niên.
Một nền giáo dục tốt phải nuôi dưỡng những con người có đạo đức, lý tưởng, có khả năng chủ động tiếp thu và phát triển tri thức. Nền giáo dục như vậy sẽ đào tạo ra lớp thanh niên có ý thức về trách nhiệm công dân, biết xác định mục tiêu, định hướng và sẵn sàng cống hiến. Dưới góc độ văn hóa, nội dung giáo dục phải được thiết kế phù hợp theo từng cấp học, từng lứa tuổi, đa dạng hóa phương pháp và hình thức để giúp người học hiểu sâu hơn về bản sắc văn hóa dân tộc. Điều đó nhằm bồi dưỡng khả năng tiếp nhận chọn lọc văn hóa quốc tế, tránh lệ thuộc hoặc tiếp thu thiếu định hướng; đồng thời rèn luyện năng lực sáng tạo và định hình những giá trị văn hóa mới mang tính hiện đại. Các trường đại học, học viện, cao đẳng cũng cần chủ động lồng ghép các hoạt động ngoại khóa, phong trào văn hóa vào quá trình giáo dục nhằm xây dựng môi trường học đường thực sự là môi trường văn hóa.
Ba là, bản thân thanh niên cần chủ động trang bị tri thức văn hóa, nâng cao nhận thức và khả năng tham gia vào việc phát huy “sức mạnh mềm” văn hóa.
Thanh niên có thể đóng góp vào “sức mạnh mềm” văn hóa thông qua nhiều hình thức khác nhau: thể hiện chính kiến, tham gia hoạt động của các tổ chức đoàn thể, gắn bó với các phong trào tình nguyện, đóng góp vào khảo sát, sáng tạo các sản phẩm văn hóa, hay tham gia khởi nghiệp trong lĩnh vực văn hóa. Ngay cả những bình luận, đánh giá về sự kiện, sản phẩm văn hóa hoặc hoạt động nghệ thuật cũng có thể tạo ra các làn sóng thảo luận tích cực, qua đó truyền tải những giá trị như đạo đức, thẩm mỹ, phong tục, lối sống đến cộng đồng một cách gần gũi và hiệu quả. Trên không gian mạng, sự tham gia tích cực và có trách nhiệm của thanh niên góp phần điều chỉnh dư luận hướng về những giá trị văn minh và tích cực. Khi hiểu được tác động của văn hóa đến kinh tế, dịch vụ và thị trường, thanh niên sẽ chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu theo hướng văn hóa, khởi nghiệp trên nền tảng giá trị văn hóa truyền thống và hiện đại. Những giá trị hữu hình và vô hình của văn hóa từ đó được khai thác tối đa trong quá trình học tập, lao động và sáng tạo.
Bốn là, thanh niên cần tham gia sâu rộng và chủ động hơn trong lĩnh vực ngoại giao văn hóa.
Ngoại giao văn hóa là công cụ quan trọng giúp các quốc gia tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau, thúc đẩy đối thoại và hợp tác trong bối cảnh toàn cầu hóa. Đây là hình thức giao lưu có khả năng xây dựng hòa bình, củng cố quan hệ đa phương và giải quyết các thách thức chung của thế giới. Với ý nghĩa đó, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn coi trọng ngoại giao văn hóa và khuyến khích thanh niên trở thành động lực trong lĩnh vực này.
Trong thực tế, thanh niên Việt Nam đang góp phần quan trọng trong việc đưa văn hóa dân tộc đến với bạn bè quốc tế. Thông qua âm nhạc, nghệ thuật đường phố, thời trang, ẩm thực, sự kiện cộng đồng hay những sản phẩm sáng tạo trên nền tảng số, giới trẻ đã tạo được dấu ấn tích cực, khiến văn hóa Việt Nam trở nên gần gũi và hấp dẫn hơn với công chúng thế giới. Những hoạt động nghệ thuật đường phố, nơi các nghệ sĩ trẻ tạo nên những bức tranh và tác phẩm đầy màu sắc, thu hút lượng lớn người quan tâm trong và ngoài nước.
3. Kết luận
Tóm lại, phát huy “sức mạnh mềm” văn hóa là nhiệm vụ quan trọng mang tính chiến lược, trong đó thanh niên giữ vai trò trung tâm với năng lực sáng tạo, tinh thần trách nhiệm và khả năng thích ứng mạnh mẽ trước thời đại hội nhập. Khi được định hướng đúng, được trang bị tri thức văn hóa vững chắc và có môi trường phát huy, thanh niên sẽ trở thành lực lượng tiên phong lan tỏa giá trị văn hóa Việt Nam, đóng góp vào xây dựng bản sắc dân tộc hiện đại, giàu sức sống và nâng cao vị thế quốc gia trên trường quốc tế.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, t.I, Hà Nội, tr.145.
[2] Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Sđd, t.I, tr.168.
Ý kiến bạn đọc