Trương Văn Thứ
Khoa Giáo dục Quốc phòng và An ninh
Đại học Bách khoa Hà Nội
Tóm tắt
Trong kỷ nguyên số, môi trường quân sự có nhiều biến đổi, đặt ra yêu cầu mới đối với việc rèn luyện phẩm chất quân nhân, trong đó, phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” tiếp tục là nền tảng sức mạnh của Quân đội nhân dân Việt Nam. Bài viết tập trung phân tích cơ sở lý luận, thực tiễn và đề xuất giải pháp phát huy các giá trị này trong bối cảnh mới.
Từ khóa: Phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ; kỷ nguyên số; quân đội; giáo dục chính trị; bản lĩnh số.
Nhận bài: 12/4/2026; Biên tập: 13/4/2026; Duyệt bài: 14/4/2026.
Hình tượng “Bộ đội Cụ Hồ” là biểu tượng cao đẹp của Quân đội nhân dân Việt Nam, được hun đúc và phát triển qua các cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc, cũng như trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Những phẩm chất tiêu biểu như trung thành tuyệt đối với Đảng, gắn bó máu thịt với nhân dân, kỷ luật nghiêm minh và tinh thần sẵn sàng chiến đấu, hy sinh đã trở thành giá trị cốt lõi, làm nên bản sắc và sức mạnh của quân đội ta.
Trong bối cảnh kỷ nguyên số hiện nay, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, đặc biệt là không gian mạng và các hình thức chiến tranh thông tin, đã và đang làm thay đổi sâu sắc môi trường hoạt động quân sự. Bên cạnh những cơ hội to lớn, các yếu tố này cũng đặt ra nhiều thách thức mới đối với việc giữ gìn và phát huy phẩm chất của người quân nhân cách mạng.
Trước yêu cầu đó, việc tiếp tục giữ vững và phát huy giá trị phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” không chỉ là sự kế thừa truyền thống mà còn là nhiệm vụ cấp thiết, có ý nghĩa quyết định đối với việc xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
1. Những giá trị cốt lõi của phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”
“Bộ đội Cụ Hồ” là hình tượng tiêu biểu của người quân nhân cách mạng trong Quân đội nhân dân Việt Nam, được hình thành và phát triển trong quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Khái niệm này không chỉ phản ánh bản chất giai cấp công nhân, tính nhân dân và tính dân tộc sâu sắc của quân đội ta, mà còn thể hiện sự thống nhất giữa phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng và năng lực thực tiễn của người quân nhân.
Về bản chất, “Bộ đội Cụ Hồ” là sự kết tinh sinh động của tư tưởng quân sự và đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh về xây dựng quân đội kiểu mới - một quân đội “từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu”. Trong đó, các giá trị cốt lõi như trung thành tuyệt đối với Đảng, gắn bó máu thịt với nhân dân, kỷ luật tự giác, tinh thần chiến đấu dũng cảm và lối sống giản dị, trong sạch đã trở thành những chuẩn mực nền tảng, định hướng toàn diện cho nhận thức và hành động của mỗi quân nhân.
Trong bối cảnh hiện nay, khái niệm “Bộ đội Cụ Hồ” không chỉ mang ý nghĩa lịch sử mà còn có giá trị thời đại sâu sắc, tiếp tục là cơ sở lý luận quan trọng cho việc xây dựng, rèn luyện và phát huy phẩm chất của quân nhân trong điều kiện mới.
Phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” được cấu thành bởi một hệ giá trị cốt lõi mang tính toàn diện, phản ánh bản chất cách mạng, truyền thống vẻ vang và sức mạnh nội sinh của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Trước hết, đó là lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân, thể hiện ở sự kiên định mục tiêu, lý tưởng chiến đấu, sẵn sàng nhận và hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao. Đây là giá trị nền tảng, chi phối toàn bộ nhận thức và hành động của người quân nhân cách mạng.
Cùng với đó là tinh thần kỷ luật tự giác, nghiêm minh, bảo đảm sự thống nhất ý chí và hành động trong toàn quân. Kỷ luật không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn trở thành nhu cầu tự thân, góp phần tạo nên sức mạnh chiến đấu và khả năng sẵn sàng chiến đấu cao của quân đội.
Một giá trị đặc biệt quan trọng là mối quan hệ gắn bó máu thịt với nhân dân, thể hiện bản chất “từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu”. Đây chính là nguồn sức mạnh vô tận, là nền tảng để quân đội hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ trong mọi hoàn cảnh.
Bên cạnh đó, tinh thần chiến đấu dũng cảm, sẵn sàng hy sinh vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội luôn là phẩm chất nổi bật, được hun đúc qua thực tiễn chiến tranh và tiếp tục được phát huy trong thời bình.
Ngoài ra, lối sống giản dị, trong sạch, khiêm tốn và ý chí vượt khó, quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ cũng là những yếu tố quan trọng, góp phần hình thành nhân cách người quân nhân cách mạng trong mọi điều kiện.
Có thể khẳng định, các giá trị trên hợp thành một hệ thống thống nhất, tạo nên nền tảng chính trị - tinh thần vững chắc, quyết định sức mạnh và bản chất cách mạng của quân đội ta trong mọi giai đoạn lịch sử.
Trong bối cảnh kỷ nguyên số với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, không gian mạng và các hình thức tác chiến phi truyền thống, hệ giá trị phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” tiếp tục khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng, không chỉ về mặt truyền thống mà còn mang ý nghĩa thời đại sâu sắc.
Trước hết, các giá trị này đóng vai trò như một “lá chắn chính trị - tinh thần” trước những tác động tiêu cực từ môi trường số. Sự bùng nổ thông tin, cùng với các hoạt động chống phá trên không gian mạng, đang tạo ra nhiều nguy cơ làm suy giảm niềm tin, lý tưởng và bản lĩnh chính trị của một bộ phận quân nhân. Trong điều kiện đó, việc giữ vững và phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” giúp quân nhân nâng cao “sức đề kháng” trước thông tin xấu độc, giữ vững lập trường tư tưởng, không dao động trước những luận điệu sai trái, thù địch.
Bên cạnh đó, hệ giá trị này là yếu tố nền tảng bảo đảm cho quân đội vững mạnh về chính trị, từ đó làm cơ sở nâng cao sức mạnh tổng hợp và khả năng sẵn sàng chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam. Trong mọi điều kiện, đặc biệt là trước những biến động nhanh chóng của tình hình quốc tế và khu vực, sức mạnh chính trị - tinh thần luôn giữ vai trò quyết định, là nhân tố cốt lõi để quân đội hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ.
Đồng thời, phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” còn là chuẩn mực giá trị định hướng hành vi và nhân cách cho thanh niên quân đội. Trong bối cảnh hội nhập và tác động của nhiều luồng giá trị khác nhau, việc xác lập và củng cố một hệ chuẩn mực rõ ràng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giúp thanh niên quân đội có cơ sở để tự rèn luyện, tự điều chỉnh hành vi, phấn đấu hoàn thiện bản thân theo những giá trị cách mạng.
Không chỉ dừng lại ở phạm vi nội bộ quân đội, những giá trị này còn góp phần lan tỏa hình ảnh tốt đẹp của quân đội trong xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và lực lượng vũ trang. Qua đó, tạo nên sự gắn kết bền chặt giữa quân đội với nhân dân - một nhân tố có ý nghĩa chiến lược trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.
2. Thách thức đối với việc phát huy phẩm chất trong kỷ nguyên số
Trước hết là tác động của môi trường số.
Sự phát triển bùng nổ của công nghệ thông tin và mạng xã hội đã làm thay đổi căn bản môi trường nhận thức và tương tác của con người, trong đó có thanh niên quân đội. Không gian mạng với đặc trưng đa chiều, mở và khó kiểm soát đã tạo điều kiện cho các luồng thông tin khác nhau cùng tồn tại, đan xen giữa đúng - sai, tích cực - tiêu cực. Điều này khiến quá trình tiếp nhận thông tin của quân nhân, đặc biệt là thanh niên, trở nên phức tạp hơn, dễ dẫn đến nhiễu loạn nhận thức nếu thiếu bản lĩnh và khả năng sàng lọc.
Thứ hai, tác động của môi trường số còn thể hiện ở nguy cơ lệch chuẩn về giá trị và lối sống. Các xu hướng thực dụng, cá nhân chủ nghĩa, đề cao hưởng thụ vật chất… có thể ảnh hưởng đến một bộ phận quân nhân, làm suy giảm ý chí rèn luyện, tinh thần kỷ luật và trách nhiệm với nhiệm vụ. Khi các giá trị truyền thống không được củng cố thường xuyên bằng những phương thức phù hợp, nguy cơ “phai nhạt lý tưởng” là điều có thể xảy ra.
Thứ hai, từ âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch.
Trong kỷ nguyên số, không gian mạng đã trở thành một “mặt trận” mới, nơi các thế lực thù địch gia tăng hoạt động chống phá với phương thức ngày càng tinh vi, khó nhận diện. Chúng triệt để lợi dụng các nền tảng số để xuyên tạc, bóp méo hình ảnh của Quân đội nhân dân Việt Nam, phủ nhận những giá trị tốt đẹp của hình tượng “Bộ đội Cụ Hồ”, từ đó làm suy giảm niềm tin của nhân dân và chính bản thân quân nhân.
Nguy hiểm hơn, các luận điệu sai trái thường được “ngụy trang” dưới dạng thông tin khách quan, học thuật hoặc các vấn đề “nhạy cảm” nhằm kích thích tò mò, dẫn dắt nhận thức. Mục tiêu cuối cùng là thúc đẩy quá trình “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ, làm suy yếu nền tảng chính trị - tư tưởng của quân đội từ bên trong. Đây là thách thức mang tính lâu dài, đòi hỏi sự cảnh giác và năng lực đấu tranh tư tưởng ngày càng cao.
Thứ ba, một số hạn chế nội tại.
Bên cạnh các tác động khách quan, việc phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” trong kỷ nguyên số còn gặp phải những hạn chế từ chính nội tại. Một bộ phận thanh niên quân đội tuy có trình độ công nghệ tốt nhưng nhận thức chính trị chưa thật sự sâu sắc, thiếu khả năng phân tích, phản biện trước các vấn đề phức tạp trên không gian mạng.
Ngoài ra, dưới tác động của kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, một số biểu hiện lệch chuẩn về lối sống, xu hướng thực dụng có thể xuất hiện, ảnh hưởng đến động cơ phấn đấu và lý tưởng cống hiến. Đặc biệt, kỹ năng “miễn dịch thông tin” - tức khả năng nhận diện, sàng lọc và phản bác thông tin sai trái - ở một bộ phận quân nhân còn hạn chế, khiến họ dễ bị tác động bởi các nguồn thông tin không chính thống.
3. Giải pháp phát huy giá trị phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” trong kỷ nguyên số
Một là, tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng theo hướng hiện đại, thích ứng với môi trường số.
Trong bối cảnh hiện nay, giáo dục chính trị cần được đổi mới cả về nội dung và phương pháp theo hướng sinh động, trực quan và gắn với thực tiễn. Việc ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, học liệu điện tử và các nền tảng trực tuyến cần được đẩy mạnh nhằm nâng cao hiệu quả truyền thụ và khả năng tiếp nhận của người học. Đồng thời, cần chú trọng cá nhân hóa quá trình học tập, giúp mỗi quân nhân chủ động tiếp cận tri thức, củng cố niềm tin, lý tưởng cách mạng một cách bền vững.
Hai là, xây dựng “bản lĩnh số” cho thanh niên quân đội, đáp ứng yêu cầu đấu tranh trên không gian mạng.
Bản lĩnh số không chỉ là khả năng sử dụng công nghệ mà còn là năng lực nhận diện, phân tích và phản bác thông tin sai trái, thù địch. Do đó, cần trang bị cho thanh niên quân đội kỹ năng “miễn dịch thông tin”, nâng cao khả năng tự bảo vệ trước các tác động tiêu cực từ môi trường mạng, đồng thời chủ động tham gia đấu tranh, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong không gian số.
Ba là, phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên trong giữ gìn và lan tỏa phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”.
Cán bộ, đảng viên phải thực sự là những tấm gương tiêu biểu về bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống và ý thức kỷ luật. Nguyên tắc “trên trước, dưới sau”, “trong trước, ngoài sau” cần được thực hiện nghiêm túc, qua đó tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trong toàn đơn vị. Việc nêu gương không chỉ dừng lại ở lời nói mà phải được thể hiện bằng hành động cụ thể trong thực tiễn công tác và sinh hoạt.
Bốn là, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh trên không gian mạng.
Cần chủ động phát triển các sản phẩm truyền thông tích cực, lan tỏa hình ảnh đẹp của Quân đội nhân dân Việt Nam và phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” trên các nền tảng số. Đồng thời, tăng cường đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, góp phần làm trong sạch không gian mạng. Việc xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh sẽ tạo điều kiện thuận lợi để quân nhân rèn luyện và phát huy phẩm chất trong điều kiện mới.
Năm là, gắn việc rèn luyện phẩm chất với thực tiễn nhiệm vụ của quân đội.
Thực tiễn luôn là môi trường tốt nhất để kiểm nghiệm và phát triển phẩm chất của người quân nhân. Thông qua các hoạt động huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, tham gia phòng chống thiên tai, cứu hộ cứu nạn, giúp đỡ nhân dân…, các giá trị của “Bộ đội Cụ Hồ” được cụ thể hóa, củng cố và lan tỏa sâu rộng. Đây là con đường hiệu quả để chuyển hóa nhận thức thành hành động thực tiễn.
Sáu là, hoàn thiện cơ chế, chính sách và tăng cường kỷ luật trong môi trường số.
Cần xây dựng và thực hiện nghiêm các quy định về sử dụng mạng xã hội đối với quân nhân, bảo đảm vừa phát huy mặt tích cực của công nghệ, vừa kiểm soát hiệu quả các nguy cơ tiềm ẩn. Đồng thời, thiết lập cơ chế khen thưởng, kỷ luật rõ ràng, công bằng; xây dựng chuẩn mực đạo đức phù hợp với môi trường số, qua đó góp phần giữ vững kỷ cương, nền nếp và hình ảnh tốt đẹp của quân đội.
Phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” là giá trị bền vững, kết tinh bản chất và sức mạnh của Quân đội nhân dân Việt Nam. Trong kỷ nguyên số, việc phát huy các giá trị đó là yêu cầu tất yếu để giữ vững bản chất cách mạng và nâng cao sức mạnh quân đội. Đây không chỉ là nhiệm vụ của quân đội mà còn là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và mỗi quân nhân.
Tài liệu tham khảo
1. Bộ Chính trị (2019), Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
- Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026.
- Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
- Tô Lâm (2025), Mãi mãi xứng danh Bộ đội Cụ Hồ, Tạp chí Cộng sản điện tử, ngày 23/09/2025.
PROMOTING THE VALUES OF “UNCLE HO’S SOLDIERS”
IN THE DIGITAL ERA
Truong Van Thu
Faculty of National Defense and Security Education
Hanoi University of Science and Technology
Abstract
In the digital era, the military environment has undergone significant changes, posing new requirements for the cultivation of soldiers’ qualities. Among these, the values of “Uncle Ho’s Soldiers” continue to serve as a foundational strength of the Vietnam People’s Army. This paper focuses on analyzing the theoretical and practical bases and proposing solutions to promote these values in the new context
Keywords: Uncle Ho’s Soldiers’ qualities; digital era; military; political education; digital resilience.
Ý kiến bạn đọc