“NÓI ĐI ĐÔI VỚI LÀM” – NÉT ĐẸP VĂN HÓA “BỘ ĐỘI CỤ HỒ”

Mai Thanh Tùng – Nguyễn Thị Trâm Anh

Trường ĐH Nguyễn Huệ

TÓM TẮT

Trong suốt chiều dài lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, hình ảnh người chiến sĩ cách mạng, được nhân dân trìu mến, tin yêu gọi bằng danh hiệu thiêng liêng “Bộ đội Cụ Hồ” đã trở thành biểu tượng cao đẹp của lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, với Tổ quốc và Nhân dân.

Danh xưng ấy không chỉ là sự ghi nhận, tôn vinh của nhân dân dành cho lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam, mà còn là sự khẳng định bản chất, phẩm chất cao quý của người quân nhân cách mạng: “vì nước quên thân, vì dân phục vụ”.
Trải qua mọi giai đoạn cách mạng, từ kháng chiến gian khổ đến thời kỳ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong hòa bình, phẩm chất “nói đi đôi với làm” luôn là nguyên tắc đạo đức nền tảng, là chuẩn mực hành động và giá trị văn hóa đặc trưng làm nên sức mạnh tinh thần của “Bộ đội Cụ Hồ”. Đó cũng là bài học quý giá, có ý nghĩa sâu sắc trong giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức lối sống cho cán bộ, chiến sĩ hôm nay, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân, giữ vững và tỏa sáng hình ảnh cao đẹp của người quân nhân cách mạng trong thời kỳ mới.

Từ khóa: Nói đi đôi với làm, văn hóa, “Bộ đội Cụ Hồ”, đạo đức lối sống, giá trị văn hóa.

Nhận bài: 12/10/2025; Biên tập: 13/10/2025; Duyệt đăng: 13/10/2025

1. Đặt vấn đề

Trải qua hơn tám thập niên xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, Quân đội nhân dân Việt Nam đã lập nên những chiến công hiển hách, ghi dấu những trang sử vàng chói lọi của dân tộc. Truyền thống ấy kết tinh trong phương châm hành động “Nói đi đôi với làm” – nguyên tắc thống nhất giữa lời nói và hành động, giữa đạo đức và việc làm, trở thành nét đẹp văn hóa của mỗi cán bộ, chiến sĩ, là nền tảng đạo đức, là giá trị cốt lõi trong văn hóa quân sự Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Quân đội ta trung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội. Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng”[1]. Lời dạy thiêng liêng ấy vừa là phương châm hành động, vừa là sự khẳng định niềm tin và đạo lý “nói đi đôi với làm” của người quân nhân cách mạng Việt Nam.

2. Nội dung

2.1. Biểu hiện của nguyên tắc “Nói đi đôi với làm” trong Quân đội nhân dân Việt Nam

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh: “Nói cái gì phải cho dân tin, nói và làm phải nhất quán”. Bản thân Người cả đời thực hành nghiêm túc nguyên tắc đó, nói gắn liền với hành động, lời đi đôi với việc, biến đạo đức thành hành vi cụ thể. Noi gương Bác, “Bộ đội Cụ Hồ” luôn coi “nói đi đôi với làm” không chỉ là trách nhiệm chính trị, đạo đức nghề nghiệp mà còn là mệnh lệnh của trái tim, là biểu hiện cao nhất của lòng trung thành.

Ngay từ khi thành lập ngày 22-12-1944, Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân – tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam đã thể hiện tinh thần ấy bằng hành động cụ thể qua hai chiến thắng Phay Khắt và Nà Ngần. Hai trận đánh mở đầu lịch sử ấy chính là minh chứng hùng hồn cho lời thề “Trung với Đảng, trung với nước, hiếu với dân” khẳng định sự thống nhất tuyệt đối giữa lời nói và việc làm của người chiến sĩ cách mạng.

Truyền thống “nói đi đôi với làm” được thể hiện xuyên suốt trong mọi chặng đường lịch sử của quân đội. Từ những chiến sĩ cảm tử “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”, đến những người lính Điện Biên “gan không núng, chí không mòn”, hay những chiến sĩ giải phóng quân “nhằm thẳng quân thù mà bắn”, tất cả đều lấy hành động làm thước đo của lòng trung thành, biến lời thề thành hiện thực chiến công. Họ đã sống trọn vẹn với lý tưởng “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”, để lại những trang sử bất tử: Truông Bồn, Ngã ba Đồng Lộc, “Vòng tròn bất tử” ở Trường Sa và Hoàng Sa, những trận chiến bảo vệ biên giới phía Bắc, phía Tây Nam... Tất cả khẳng định chân lý giản dị mà sâu sắc: lời nói của người lính chỉ có giá trị khi được chứng minh bằng hành động dấn thân, hy sinh cho Tổ quốc.

Trong thời bình, mệnh lệnh ấy tiếp tục soi đường hành động. “Nói đi đôi với làm” được biểu hiện rõ nhất ở tinh thần “vì nhân dân quên mình”, “vì nhân dân phục vụ”. Thực hiện đúng Lời thề thứ 9 của quân nhân – “Khi tiếp xúc với nhân dân làm đúng ba điều nên và ba điều răn” – bộ đội luôn gắn bó mật thiết với dân, kính trọng, giúp đỡ và bảo vệ nhân dân, không bao giờ quên rằng “Quân với dân như cá với nước”. Hình ảnh người lính trong các cuộc chiến chống dịch Covid-19, trong các đợt cứu hộ lũ lụt miền Trung năm 2021, trong vụ sập hầm thủy điện Đạ Dâng hay thảm họa Rào Trăng 3… đã khắc sâu trong lòng nhân dân niềm tin yêu, tự hào. Khi Tổ quốc và nhân dân cần, “Bộ đội Cụ Hồ” luôn sẵn sàng lên đường, chấp nhận mọi gian khổ, hiểm nguy ở phía trước, dù phải hy sinh tính mạng cũng không chùn bước. Cứu giúp nhân dân đã trở thành một trong những nhiệm vụ chiến đấu hàng đầu giữa thời bình của “Bộ đội Cụ Hồ”, là mệnh lệnh xuất phát từ trái tim.

Không chỉ trong nước, tinh thần “nói đi đôi với làm” còn tỏa sáng trong nghĩa vụ quốc tế cao cả. Hàng vạn chiến sĩ tình nguyện Việt Nam đã chiến đấu, hy sinh giúp nhân dân Lào và Campuchia giành lại độc lập, thoát khỏi chế độ diệt chủng. Ngày nay, hình ảnh “mũ nồi xanh” Việt Nam tham gia các phái bộ gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc tại Nam Sudan, Cộng hòa Trung Phi, hay giúp bạn bè quốc tế khắc phục hậu quả động đất ở Thổ Nhĩ Kỳ, tiếp tục minh chứng cho mệnh lệnh trái tim của người lính “Bộ đội Cụ Hồ” trong thời đại mới.

Tuy nhiên, vẫn còn đó một số trường hợp cán bộ, đảng viên “nói không đi đôi với làm”, nói một đằng làm một nẻo, nói nhiều làm ít. Biểu hiện đó không chỉ làm suy giảm uy tín của Quân đội mà còn tạo điều kiện cho các thế lực thù địch lợi dụng xuyên tạc, bôi nhọ hình ảnh cao đẹp của “Bộ đội Cụ Hồ”. Vì vậy, thực hành nguyên tắc “nói đi đôi với làm” vừa là yêu cầu tự thân, vừa là thước đo phẩm chất đạo đức cách mạng của người quân nhân.

2.2. Phát huy văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” trong giai đoạn hiện nay

Trải qua hơn tám mươi năm chiến đấu và trưởng thành, Quân đội nhân dân Việt Nam luôn trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao. Trong thời kỳ mới, trước tác động của kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế và chiến lược “diễn biến hòa bình”, việc gìn giữ, phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” càng có ý nghĩa cấp thiết.

Thứ nhất, tuyệt đối trung thành với mục tiêu, lý tưởng của Đảng – coi “nói đi đôi với làm” là mệnh lệnh trái tim trong thời đại mới. Người quân nhân phải thống nhất giữa lời nói và hành động, biến lòng trung thành thành hành vi cụ thể. Mỗi quân nhân cần nêu cao tinh thần chấp hành Nghị quyết Trung ương 8 (khóa XIII), chính sách quốc phòng “4 không”, cũng như quy định của Hiến pháp năm 2013: “Lực lượng Quân đội nhân dân phải tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, Nhân dân, với Đảng và Nhà nước…”. Khi lòng trung thành được thể hiện bằng hành động thực tế, sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc, thì đó chính là biểu hiện sinh động của “nói đi đôi với làm”.

Thứ hai, đẩy mạnh công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, rèn luyện đạo đức cách mạng. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Quân đội mạnh là nhờ giáo dục khéo, nhờ chính sách đúng và nhờ kỷ luật nghiêm” [2]. Do đó, cấp ủy, chỉ huy các cấp phải coi công tác giáo dục chính trị là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên. Cụ thể hóa nguyên tắc “Nói đi đôi với làm” trong Nghị quyết số 847-NQ/QUTW của Quân ủy Trung ương bằng hành động “trên trước, dưới sau”, “trong trước, ngoài sau”, “trên dưới đồng lòng, dọc ngang thông suốt”, “học tập đi đôi với làm theo” [3]. Kiên quyết, kiên trì, bám sát nội dung Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI, XII, XIII) của Đảng về xây dựng Đảng gắn với Kết luận số 01-KL/TW ngày 18-5-2021 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15-5-2016 của Bộ Chính trị khóa XII “Về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” và Cuộc vận động phát huy truyền thống, cống hiến tài năng, xứng danh Bộ đội Cụ Hồ trong thời kỳ mới, làm cơ sở cho cán bộ, đảng viên trong Quân đội “tự soi, tự sửa”, tu dưỡng, rèn luyện bản thân, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng, Nhà nước và nhân dân. Qua đó, giúp mỗi cán bộ, chiến sĩ “tự soi, tự sửa”, kiên định mục tiêu, vững vàng trước mọi khó khăn, giữ vững niềm tin vào Đảng, Tổ quốc và chủ nghĩa xã hội.

Thứ ba, tăng cường mối quan hệ máu thịt với nhân dân, thực hiện “quân với dân một ý chí”. Từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu, Quân đội ta luôn lấy lòng dân làm gốc. Trong thời bình, người lính tiếp tục gắn bó, sẻ chia với nhân dân qua các hoạt động cứu trợ, phòng chống thiên tai, dịch bệnh, bảo vệ môi trường, hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội vùng khó khăn. Các phong trào “Góp đá xây Trường Sa”, “Thắp sáng nhà giàn DK1”, “Mái ấm cho chiến sĩ, người nghèo nơi biên giới”, Quỹ “Vì biển đảo quê hương”... chính là minh chứng sống động cho mối quan hệ keo sơn quân – dân, củng cố “thế trận lòng dân” vững chắc.

Thứ tư, chủ động đấu tranh phản bác các luận điệu sai trái, chống lại âm mưu “phi chính trị hóa” Quân đội. Các thế lực thù địch luôn tìm cách xuyên tạc, chia rẽ mối quan hệ giữa Đảng và Quân đội, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, bóp méo khái niệm “trung thành với Đảng”. Do đó, cán bộ, đảng viên, đặc biệt là người chỉ huy, phải nêu gương “nói đi đôi với làm”, kiên định lập trường, kiên quyết chống lại mọi biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Đó cũng là cách thiết thực nhất để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong Quân đội, giữ vững danh hiệu cao quý “Bộ đội Cụ Hồ”.

3. Kết luận

“Nói đi đôi với làm” không chỉ là một nguyên tắc đạo đức, mà còn là mệnh lệnh từ trái tim của mỗi người lính cách mạng, những con người luôn trung thành vô hạn với Tổ quốc, tận tụy vì Nhân dân. Chính từ mệnh lệnh thiêng liêng ấy đã hun đúc nên nguồn sức mạnh tinh thần to lớn, giúp Quân đội nhân dân Việt Nam vượt qua muôn vàn khó khăn, thử thách, lập nên những chiến công oanh liệt, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước và Nhân dân tin tưởng giao phó.

Trong giai đoạn mới, khi đất nước đẩy mạnh công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, phẩm chất “nói đi đôi với làm” càng trở nên ý nghĩa và cần thiết hơn bao giờ hết. Giữ vững, phát huy phẩm chất cao đẹp ấy chính là cách thiết thực nhất để “Bộ đội Cụ Hồ” mãi mãi xứng đáng với niềm tin yêu, sự tôn trọng và kỳ vọng của nhân dân; đồng thời góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, lực lượng nòng cốt trong bảo vệ vững chắc Tổ quốc, thực hiện khát vọng xây dựng đất nước Việt Nam hùng cường, thịnh vượng.

Tài liệu tham khảo

[1] Hồ Chí Minh (2011). Toàn tập, t.14. Nxb Chính trị quốc gia. Hà Nội. tr.435.

[2] Hồ Chí Minh (2011). Toàn tập, t.15. Sđd. tr.668.

[3] Nguyễn Phú Trọng [2021]. Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật. Hà Nội, 2011. tr.336.