Lại Văn Lưu - Nguyễn Thị Bích
Trường Sĩ quan Chính trị
Tóm tắt: Nâng cao năng lực phản biện xã hội của đội ngũ giảng viên trẻ ở Trường Sĩ quan Chính trị là nhiệm vụ cốt lõi để xây dựng lực lượng nhà giáo quân đội sắc bén về lý luận, vững vàng về bản lĩnh và có khả năng chủ động đấu tranh bác bỏ các luận điệu sai trái của thế lực thù địch trong giai đoạn mới. Bài viết luận giải làm rõ một số yêu cầu nâng cao năng lực phản biện xã hội của đội ngũ giảng viên trẻ ở Trường Sĩ quan Chính trị trong giai đoạn mới.
Từ khoá: Trường Sĩ quan Chính trị; Giảng viên trẻ; Phản biện xã hội.
Nhận bài: 31/5/2026; Biên tập: 01/6//2026; Phản biện: 03/6/2026; Duyệt đăng: 05/6/2026.
1. Mở đầu
Hoạt động phản biện xã hội là một hoạt động quan trọng, có vai trò mở rộng dân chủ và tạo sự đồng thuận trong xã hội nhằm phát huy sức mạnh toàn dân tộc, thực hiện thắng lợi sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa. Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng và tiếp thu ý kiến phản biện của các tầng lớp nhân dân để điều chỉnh, bổ sung hoàn thiện đường lối, chính sách cho phù hợp. Tham gia phản biện xã hội là trách nhiệm của mọi cá nhân và tổ chức trong toàn hệ thống chính trị, trong đó đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng. Là lực lượng quan trọng trong thực hiện nhiệm vụ giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học và đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận của Nhà trường, đội ngũ giảng viên trẻ của Nhà trường cũng đồng thời là lực lượng giữ vai trò trung tâm trong tham gia phản biện xã hội. Những năm vừa qua, được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy, Ban Giám hiệu Nhà trường và cấp ủy, chỉ huy các khoa, nhiều giảng viên trẻ đã tích cực tham gia phản biện xã hội, đóng góp những ý kiến có giá trị khoa học vào quá trình hoạch định và tổ chức thực hiện đường lối của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước; điều lệnh, điều lệ, quy chế, quy định của Quân đội và Nhà trường. Đội ngũ giảng viên cũng rất tích cực tham gia đấu tranh bác bỏ những quan điểm giả danh phản biện xã hội để thực hiện mục đích chống phá cách mạng của các thế lực thù địch. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn một bộ phận không nhỏ đội ngũ giảng viên trẻ của Nhà trường chưa tích cực tham gia phản biện xã hội, mà nguyên nhân chủ yếu là năng lực phản biện xã hội ở đội ngũ giảng viên trẻ còn hạn chế. Do vậy, phản biện xã hội của giảng viên trẻ ở Nhà trường là quá trình vận dụng kiến thức chuyên môn và tư duy khoa học để đánh giá, đóng góp ý kiến về các chủ trương, chính sách. Trong giai đoạn mới, đây là cầu nối thiết yếu giữa lý luận và thực tiễn, góp phần hoàn thiện đường lối, pháp luật của Nhà nước, quy định, điều lệ của đơn vị và Quân đội.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Những yêu cầu đặt ra đối với việc nâng cao năng lực phản biện xã hội của giảng viên trẻ ở Trường Sĩ quan Chính trị
Trong giai đoạn mới, việc nâng cao năng lực phản biện xã hội của đội ngũ giảng viên trẻ cần thực hiện một số yêu cầu như sau:
Đáp ứng yêu cầu thực hiện chức trách, nhiệm vụ của giảng viên trong giai đoạn mới
Hiện nay, với sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và chuyể đổi số một mặt tạo điều kiện thuận lợi để giảng viên trẻ học tập, bồi dưỡng nâng cao trình độ mọi mặt, bên cạnh đó cũng đặt ra yêu cầu cao đối với giảng viên trẻ trong thực hiện các nhiệm vụ. Trong đó, khi tham gia phản biện xã hội hướng vào chủ đích là củng cố niềm tin, sao cho toàn thể cán bộ, đảng viên trong bộ môn, khoa, Nhà trường, học viên, nhân viên, chiến sĩ trong toàn Trường và nhân dân tin vào sự tất thắng của sự nghiệp cách mạng ở nước ta, quyết tâm thực hiện tốt nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng Quân đội tinh, gọn, mạnh và xây dựng Nhà trường vững mạnh toàn diện.
Đội ngũ giảng viên trẻ ở Trường Sĩ quan Chính trị phải được tăng cường và nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị, tư tưởng, tạo “sức đề kháng”, đẩy mạnh nghiên cứu lý luận, tổng kết hoạt động thực tiễn giảng dạy, góp phần làm rõ, bổ sung và hoàn thiện nền tảng tư tưởng; cung cấp luận cứ khoa học cho việc xây dựng chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, kỷ luật Quân đội, quy định của đơn vị. Bên cạnh đó, mỗi giảng viên trẻ cần nỗ lực tự học tập, tự nghiên cứu để có kiến thức chuyên sâu, vững chắc và đủ khả năng, trình độ, bản lĩnh trong thực hiện các nhiệm vụ. Mặt khác, phải rèn luyện bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống, phương pháp, tác phong công tác để thực sự là những người trẻ năng động, sáng tạo tiên phong trong đấu tranh, bảo vệ nền tảng tư tưởng, lý luận của Đảng.
Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, mỗi giảng viên trẻ thường xuyên tự rèn luyện năng lực phân tích, nhận định tình hình, phát hiện vấn đề; nhạy bén, sáng tạo trong việc xác định nội dung, phương thức và tích cực, chủ động, linh hoạt trong lập luận có cơ sở khoa học những vấn đề cần phản biện trong thực hiện nhiệm vụ giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và một số nhiệm vụ khác của Nhà trường. Chủ động học hỏi, tiếp thu kinh nghiệm của đồng đội, tự giác rèn luyện bản lĩnh chính trị vững vàng, thẳng thắn, kiên quyết, kiên trì và nghiêm túc trong phản biện xã hội. Mạnh dạn, tự giác, nghiêm túc tham gia phản biện, tự định hướng, tự phản biện các nội dung giảng dạy, nghiên cứu khoa học, góp phần nâng cao chất lượng thực hiện nhiệm vụ ở Nhà trường trong tình hình mới.
Chủ động phát triển năng lực phân tích, nhận dạng nhanh, đánh giá chính xác các thông tin nói chung và thông tin mới về quân sự nói riêng tác động đến giảng dạy, nghiên cứu khoa học. Từ đó, có dự báo, định hướng hoạt động giảng dạy, nghiên cứu lý luận được chính xác, kịp thời, đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn, đồng thời nhằm bổ sung, cập nhật, phát triển tri thức khoa học của giảng viên trẻ và chính các tri thức mới được bổ sung lại là cơ sở nâng cao năng lực phản biện xã hội. Bên cạnh đó, phát huy tính tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo của giảng viên trẻ trong phê phán, tự phê phán hoạt động giảng dạy, nghiên cứu khoa học. Từ đó, tự điều chỉnh và có luận chứng rõ ràng nội dung cần phản biện. Dự báo chính xác, định hướng khoa học đúng đắn, góp phần thúc đẩy, nâng cao chất lượng phản biện xã hội của đội ngũ giảng viên trẻ ở Nhà trường trong giai đoạn mới.
Trước yêu cầu, mục tiêu giáo dục - đào tạo của Nhà trường, giảng viên trẻ phải có tri thức cao về nghiệp vụ, chuyên môn để đa dạng hóa các hình thức giảng dạy theo phương pháp tích cực hóa, luôn sáng tạo xây dựng các vấn đề nhằm bồi dưỡng năng lực tư duy, nhằm khơi dậy sự hứng thú, hăng hái, nhiệt tình tham gia tranh luận, trao đổi ý kiến. Qua đó cũng chính là thể hiện sự phản biện xã hội của giảng viên đối với các ý kiến chưa bảo đảm tính khoa học hoặc còn sai lệch. Đây là biểu hiện xét đến cùng, phản ánh khách quan, đầy đủ nhất và là thước đo sự chuyển biến về trình độ tri thức, thái độ, niềm tin, bản lĩnh chính trị, phương pháp tư duy, kỹ năng tư duy phản biện xã hội của giảng viên trẻ ở Trường Sĩ quan Chính trị.
2.2. Định hướng nâng cao năng lực phản biện xã hội đáp ứng yêu cầu chuẩn hóa đội ngũ nhà giáo và đổi mới giáo dục - đào tạo
Bám sát chủ trương chuẩn hóa đội ngũ nhà giáo của Đảng ủy Nhà trường trong giai đoạn mới
Đây là yêu cầu giữ vị trí quan trọng, chi phối tới tính thực tiễn, tính hiệu quả của hoạt động nâng cao năng lực phản biện xã hội. Người giảng viên trẻ ở Trường Sĩ quan Chính trị có nhiều điều kiện thuận lợi để tiếp cận, sàng lọc thông tin, định hướng tư tưởng, hướng dẫn hành động, hoạt động phản biện rất gần với hoạt động chuyên môn sư phạm, nghiên cứu khoa học. Lực lượng giảng viên trẻ ở Trường Sĩ quan Chính trị được trang bị những kiến thức cơ bản, toàn diện, có chuyên sâu về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng; có khả năng tuyên truyền, thuyết phục, tập hợp quần chúng đạt hiệu quả cao. Do vậy:
Nâng cao cả về tri thức, kỹ năng để giảng viên trẻ tham gia phản biện xã hội có hiệu quả. Hiện nay, cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận của Đảng đặt ra những yêu cầu rất cao, để phản biện xã hội có hiệu quả đòi hỏi giảng viên nói chung, giảng viên trẻ nói riêng không chỉ có tri thức khoa học, thái độ trách nhiệm cao mà còn phải bảo đảm cả về các kỹ năng cần thiết. Do đó, quá trình tổ chức thực hiện nhiệm vụ này phải nâng cao cả về tri thức khoa học toàn diện, nhất là tri thức khoa học Mác - Lênin, củng cố thế giới quan và phương pháp luận khoa học để làm nền tảng cho quá trình công tác. Xây dựng niềm tin, lý tưởng cộng sản, nâng cao hơn nữa nhận thức, trách nhiệm của giảng viên trẻ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ với yêu cầu trách nhiệm cao nhất
Củng cố, nâng cao thái độ trách nhiệm của giảng viên trẻ. Hình thành ở người giảng viên trẻ ý chí, bản lĩnh chính trị, niềm tin khoa học, bản lĩnh khoa học vững vàng của người quân nhân cách mạng trong hoạt động phản biện xã hội. Rèn luyện tố chất cá nhân tốt, mạnh dạn, thẳng thắn, nghiêm túc trong phản biện trên cơ sở tri thức khoa học, tri thức quân sự; không né tránh, qua loa, chiếu lệ, thiếu dũng khí, thiếu nhiệt huyết trong phản biện xã hội, nhất là khi phản biện những tư tưởng, quan điểm bảo thủ, sai trái, thù địch. Trên cơ sở phát hiện được vấn đề cần phản biện xã hội, người giảng viên trẻ biết tạo ra nhu cầu để tìm kiếm tri thức, các dữ liệu cần thiết, kết hợp với kinh nghiệm, tố chất cá nhân, kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm vào phân tích, mở rộng, đào sâu suy nghĩ, so sánh, đối chứng, khái quát, để chuyển hóa thành nội dung, phương thức tiến hành khẳng định hay phủ định vấn đề nghiên cứu bằng các luận cứ, luận chứng khoa học trong quá trình thực hiện nhiệm vụ giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và đấu tranh tư tưởng, lý luận ở Nhà trường phù hợp, hiệu quả. Từ đó, người giảng viên trẻ biết chuyển hóa những tri thức, nội dung, phương thức phản biện khoa học, tố chất, kinh nghiệm, kỹ năng, kỹ xảo đã được tích lũy thành hoạt động phản biện xã hội trên thực tế có hiệu quả.
Năng lực phản biện xã hội thể hiện rõ lập trường, quan điểm, chính kiến trong nghiên cứu, dự báo, định hướng nhận thức và hành động của người giảng viên trẻ ở Trường Sĩ quan Chính trị giai đoạn mới. Trong việc giảng dạy để đáp ứng nhiệm vụ chuẩn hóa đội ngũ nhà giáo của Đảng ủy Nhà trường hiện nay, đội ngũ giảng viên trẻ phải tham gia góp phần dự báo, định hướng về nhiệm vụ trong giai đoạn mới và hành động thực tiễn, đồng thời cũng là điều kiện cho sự tiến bộ của đội ngũ giảng viên trẻ, cần phải có tri thức mới để đảm bảo yêu cầu nâng cao năng lực phản biện xã hội nhanh, chính xác. Nó thể hiện rõ ở sự phân tích, giải quyết vấn đề, đưa ra ý kiến về các dự báo, định hướng trong công tác giáo dục - đào tạo và rèn luyện của Nhà trường, trên cơ sở thu thập và đánh giá những thông tin, những ý kiến khác nhau, căn cứ vào những tiêu chí của mục tiêu đào tạo, nhằm tìm ra phương án tối ưu, cách giải quyết tốt nhất. Tuy nhiên, thiếu những luận cứ, luận chứng, dự báo, định hướng khoa học sẽ không thể đánh giá, luận giải chính xác vấn đề cần phản biện và kết luận.
Gắn liền với đổi mới công tác giáo dục - đào tạo của Nhà trường giai đoạn mới
Năng lực phản biện xã hội của giảng viên trẻ ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay là quá trình phát triển tư duy biện chứng duy vật nhằm đáp ứng mọi hoạt động của Nhà trường. Hoạt động của giảng viên trẻ ở Trường Sĩ quan Chính trị có hai nhiệm vụ chính trị trung tâm là giảng dạy và nghiên cứu khoa học, ngoài ra còn một số nhiệm vụ khác. Do vậy, phải gắn chặt nâng cao năng lực phản biện xã hội với yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện sự nghiệp giáo dục - đào tạo của Nhà trường và yêu cầu nâng cao năng lực phản biện xã hội phải phù hợp với tính chất, trình độ của nhiệm vụ trong giai đoạn mới.
Thường xuyên quan tâm bồi dưỡng trong quá trình công tác để nâng cao năng lực phản biện xã hội của giảng viên trẻ trong giai đoạn mới. Hoạt động phản biện xã hội của giảng viên trẻ ở Trường Sĩ quan Chinh trị cần bám sát thực tiễn vận động của hoạt động đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, lý luận của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân, Nhà trường để củng cố niềm tin, phát triển tri thức, tư duy khoa học, phẩm chất chính trị, đạo đức, nghề nghiệp, lối sống, khả năng tiến hành phản biện xã hội trong thực tiễn giảng dạy và nghiên cứu khoa học cho giảng viên. Kết hợp chặt chẽ nâng cao năng lực phản biện xã hội với bồi dưỡng các kỹ năng mềm phục vụ cho hoạt động phản biện xã hội như: Ngoại ngữ, ứng dụng thông tin, chuyển đổi số trong giảng dạy,... Bên cạnh đó, đa dạng hoá nội dung, hình thức bồi dưỡng để giảng viên trẻ có điều kiện học tập nâng cao tri thức khoa học, rèn luyện kỹ năng nhận diện và phản biện xã hội, qua đó củng cố thái độ đúng đắn với nhiệm vụ quan trọng này. Gắn sát việc nâng cao năng lực phản biện xã hội với thực hiện nhiệm vụ chính trị trung tâm của giảng viên trẻ ở Nhà trường là giảng dạy, nghiên cứu khoa học.
2.3. Phát huy vai trò các lực lượng sư phạm trong xây dựng và phát triển năng lực phản biện xã hội của giảng viên trẻ
Phát huy tốt vai trò của các lực lượng sư phạm trong toàn trường
Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng nhằm phát huy được sức mạnh tổng hợp của các lực lượng sư phạm trong toàn Trường. Yêu cầu này nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm bảo đảm cho giảng viên trẻ không chỉ nâng cao được năng lực chuyên môn, hoàn thiện các kỹ năng về phản biện xã hội mà còn củng cố vững chắc niềm tin khoa học, phát huy tốt tinh thần, trách nhiệm, thái độ khi tham gia phản biện xã hội. Trên thực tế, có thời điểm việc phát huy vai trò, trách nhiệm của các tổ chức, lực lượng sư phạm của Nhà trường còn bất cập, hạn chế. Do đó ảnh hưởng tiêu cực đến việc nâng cao năng lực phản biện xã hội của giảng viên trẻ ở Nhà trường. Do đó:
Phát huy tốt hơn nữa nỗ lực phấn đấu tự học tập, tự rèn luyện để nâng cao năng lực phản biện xã hội của giảng viên trẻ ở giai đoạn mới. Trước hết, phải làm rõ và thống nhất trong nhận thức của giảng viên trẻ về các vấn đề như vị trí, vai trò của năng lực phản biện xã hội và nâng cao năng lực phản biện xã hội đối với nhiệm vụ giáo dục - đào tạo và nghiên cứu khoa học ở Nhà trường. Bên cạnh đó, trang bị về tầm quan trọng của tự học tập, tự nghiên cứu, tự rèn luyện nâng cao năng lực phản biện xã hội của giảng viên trẻ và về yêu cầu đặt ra của phản biện xã hội trong tình hình mới. Đồng thời, cần khắc phục những nhận thức chưa đúng, chưa đầy đủ trước đó; đánh giá một cách khoa học về quá trình tự học tập, tự rèn luyện của mỗi giảng viên; khuyến khích tham gia tích cực vào các hoạt động thực tiễn để tự bồi dưỡng, tự trau dồi, nâng cao năng lực phản biện xã hội cho bản thân.
Phát huy tốt vai trò của các lực lượng sư phạm khác trong toàn Trường tạo điều kiện để nâng cao năng lực phản biện xã hội của giảng viên trẻ. Năng lực phản biện xã hội của giảng viên trẻ ở Trường Sĩ quan Chính trị chịu tác động rất lớn từ các yếu tố khách quan như môi trường làm việc, công tác, điều kiện sinh hoạt, môi trường văn hoá sư phạm, nhận thức và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc sử dụng lực lượng,… trong khi, thực tiễn cả về nhận thức, trách nhiệm và khả năng đảm bảo những yếu tố này của Nhà trường, các khoa còn nhiều hạn chế, bất cập. Do vậy, Đảng uỷ, Ban giám hiệu Nhà trường cần quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát, thường xuyên. Tổ chức triển khai, tổng kết, rút kinh nghiệm việc thực hiện kế hoạch nâng cao năng lực phản biện xã hội của giảng viên trẻ trên thực tế của các khoa, bộ môn. Quan tâm đến công tác tuyên truyền giáo dục làm thay đổi nhận thức, tư duy. Đồng thời, phải phát huy hơn nữa trách nhiệm của các cơ quan chức năng như: Phòng Chính trị, Phòng Đào tạo, Phòng Khoa học quân sự, Ban Thông tin khoa học quân sự,… trong định hướng, hướng dẫn, giúp đỡ hoạt động phản biện xã hội; bảo đảm tốt nhất về cơ sở vật chất, kỹ thuật, các hạ tầng đi kèm phục vụ cho việc nâng cao năng lực phản biện xã hội của giảng viên trẻ; cung cấp đầy đủ, chính xác, kịp thời nguồn thông tin và môi trường dân chủ về mặt học thuật; có kế hoạch, chương trình sử dụng lực lượng tham gia phản biện xã hội hợp lý, hiệu quả. Thường xuyên quan tâm tạo mọi điều kiện về thời gian, có cơ chế, chính sách đãi ngộ phù hợp để kích thích giảng viên tự giác học tập, nghiên cứu khoa học, tìm tòi tri thức mới, nâng cao trình độ, rèn luyện các kỹ năng cần thiết, củng cố niềm tin, thái độ với Đảng, Nhà nước, Quân đội, Nhà trường và đơn vị. Chú trọng xây dựng môi trường sư phạn văn hoá quân sự lành mạnh để từng giảng viên thể hiện bản lĩnh, ý chí, khát vọng cống hiến, trình độ tư duy khoa học của bản thân khi tham gia phản biện xã hội.
3. Kết luận
Nâng cao năng lực phản biện xã hội cho đội ngũ giảng viên trẻ ở Trường Sĩ quan Chính trị là yêu cầu khách quan xuất phát từ nhiệm vụ giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học và đấu tranh tư tưởng, lý luận trong tình hình mới. Quá trình này cần được tiến hành đồng bộ trên cơ sở phát huy vai trò chủ thể của mỗi giảng viên trẻ, đồng thời bảo đảm sự lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ của cấp ủy, chỉ huy các cấp và sự phối hợp hiệu quả của các cơ quan, đơn vị trong toàn Trường. Đây là cơ sở quan trọng góp phần xây dựng đội ngũ giảng viên trẻ có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn cao, tư duy khoa học sắc bén và năng lực phản biện xã hội đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà trường vững mạnh toàn diện trong giai đoạn mới.
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
[1]. Lê Thị Thiều Hoa (2020). Phản biện xã hội và vai trò của phản biện xã hội ở Việt Nam hiện nay. Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, số 12 (412), Hà Nội.
[2]. Đảng bộ Trường Sĩ quan Chính trị (2025). Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Nhà trường lần thứ XI nhiệm kỳ 2025 - 2030, Hà Nội.
[3]. Đậu Trọng Chương (2019). Nâng cao năng lực đấu tranh của đội ngũ giảng viên khoa học xã hội và nhân văn ở Trường Sĩ quan Chính trị với các quan điểm sai trái hiện nay. Đề tài khoa học cấp cơ sở, Trường Sĩ quan Chính trị, Hà Nội.
[4]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập I. Hà Nội: Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
IMPROVE THE SOCIAL CRITICISM CAPACITY OF YOUNG LECTURERS
AT THE POLITICAL OFFICERS COLLEGE IN THE NEW PERIOD
Lai Van Luu - Nguyen Thi Bich
Political Officers College
Summary: Improving the social criticism capacity of young lecturers at the Political Officer School is a core task to build a force of military teachers who are sharp in theory, strong in bravery and capable of proactively fighting to refute the false allegations of hostile forces in the new period. The article clarifies some requirements for improving the social criticism capacity of young lecturers at the Political Officer School in the new period.
Keywords: Political Officer School; Young lecturers; Social criticism.
Ý kiến bạn đọc