Hà Quang Đạt
Khoa quân sự chung, Trường Cao đẳng, Công nghiệp quốc phòng
Tóm tắt:
Trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân, công tác hậu cần - kỹ thuật đóng vai trò là “mạch máu”, quyết định trực tiếp đến sức mạnh và khả năng sẵn sàng chiến đấu của quân đội. Trước yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới, việc nâng cao hiệu quả công tác này không chỉ là yêu cầu thực tiễn mà còn là đòi hỏi khách quan để tối ưu hóa nguồn lực. Bài viết đề xuất một số giải pháp trọng tâm nhằm đổi mới phương thức bảo đảm, ứng dụng công nghệ hiện đại, góp phần củng cố vững chắc thế trận quốc phòng và đáp ứng yêu cầu tinh nhuệ, chính quy, hiện đại của lực lượng vũ trang.
Từ khoá: Quân đội, quốc phòng toàn dân, hậu cần - kỹ thuật.
1. Đặt vấn đề
Công tác hậu cần và kỹ thuật không bao giờ tách rời mà luôn hình thành một chỉnh thể thống nhất, có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, duy trì sự sống và sức chiến đấu của lực lượng vũ trang. Hậu cần là bảo đảm các nhu cầu vật chất, sinh hoạt và y tế, trong khi kỹ thuật là bảo đảm tình trạng vận hành, độ tin cậy của vũ khí, trang bị. Sự gắn kết này tạo nên sức mạnh tổng hợp, thực hiện đúng phương châm “thực túc binh cường”. Một quân đội dù có tinh nhuệ đến đâu nhưng nếu thiếu đi sự tiếp ứng kịp thời của hậu cần hay sự chuẩn xác của kỹ thuật thì khó có thể duy trì sức bền trong các cuộc tác chiến dài ngày. Đặc biệt, hậu cần - kỹ thuật trong nền quốc phòng toàn dân hiện nay còn mang tính kế thừa sâu sắc từ tư tưởng “ngụ binh ư nông” và “toàn dân đánh giặc”. Đó là quan điểm lấy hậu cần quân đội làm nòng cốt, kết hợp chặt chẽ với hậu cần nhân dân, tận dụng tối đa tiềm lực kinh tế - xã hội của đất nước để tạo nên một thế trận bảo đảm rộng khắp, vững chắc.
2. Chất lượng công tác hậu cần - kỹ thuật trong thời gian qua
Trong kỷ nguyên số, chúng ta đang từng bước xây dựng “Hậu cần số” và “Kỹ thuật thông minh”. Trong điều kiện chiến tranh công nghệ cao, thời gian thực hiện bảo đảm được tính bằng giây, sự sai lệch về thông số kỹ thuật có thể dẫn đến thất bại nặng nề. Do đó, tính khoa học, tính chính xác và tính kịp thời đã trở thành ba trụ cột trong công tác bảo đảm. Việc chuyển dịch từ phương thức bảo đảm thủ công, phân tán sang quản trị tập trung dựa trên dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) là một tất yếu khách quan. Điều này đòi hỏi công tác hậu cần - kỹ thuật phải đi trước một bước, không chỉ là bộ phận đi sau phục vụ mà phải là yếu tố cấu thành nên phương án tác chiến, góp phần chuyển hóa tiềm lực kinh tế thành sức mạnh quân sự thực tế, bảo vệ Tổ quốc “từ sớm, từ xa”.
Nhìn vào thực tiễn những năm qua, công tác hậu cần - kỹ thuật đã đạt được những thành tựu quan trọng, tạo chuyển biến rõ nét trong toàn quân. Về mặt hậu cần, chúng ta đã thực hiện tốt việc đổi mới cơ chế quản lý tài chính, từ chế độ cấp phát bằng hiện vật, tiền mặt sang kết hợp hài hòa giữa tiền mặt và chuyển khoản, giúp tăng tính chủ động cho các đơn vị cơ sở. Hệ thống nhà ăn, nhà bếp và công tác tăng gia sản xuất đã đi vào chiều sâu, không chỉ bảo đảm đời sống bộ đội mà còn góp phần bình ổn giá cả quân nhu. Về mặt kỹ thuật, quân đội đã làm chủ được nhiều trang bị khí tài hiện đại, thực hiện hàng nghìn sáng kiến cải tiến kỹ thuật giúp kéo dài tuổi thọ cho các loại vũ khí cũ và tối ưu hóa hiệu suất của các dòng vũ khí mới. Sự kết hợp giữa quân và dân trong các chương trình như “Quân dân y kết hợp” hay huy động hạ tầng dân sự trong diễn tập khu vực phòng thủ đã chứng minh được tính hiệu quả của thế trận hậu cần nhân dân trong các tình huống khẩn cấp, thiên tai, dịch bệnh.
Song, bên cạnh những kết quả khả quan, thực trạng công tác hậu cần - kỹ thuật hiện nay vẫn đang đối mặt với những rào cản mang tính hệ thống. Một trong những thách thức lớn nhất là sự mất cân đối cục bộ giữa tốc độ hiện đại hóa vũ khí và năng lực bảo đảm kỹ thuật. Một số đơn vị vẫn đang vận hành các trang bị cũ từ nhiều thập kỷ trước, dẫn đến sự khan hiếm về linh kiện thay thế và chi phí bảo trì tăng cao. Trong khi đó, việc tiếp cận công nghệ mới ở cấp cơ sở còn chậm, thiếu sự đồng bộ trong chuyển đổi số. Hệ thống kho tàng, cơ sở sửa chữa tại một số khu vực chiến lược vẫn chưa được đầu tư đúng tầm, còn mang nặng tính hành chính, chưa thực sự linh hoạt trong môi trường tác chiến hiện đại.
Bên cạnh đó, nguồn nhân lực là một “điểm nghẽn” đáng lưu tâm. Đội ngũ cán bộ, nhân viên kỹ thuật trình độ cao hiện đang chịu áp lực lớn từ sự cạnh tranh của thị trường lao động bên ngoài. Công tác đào tạo tại một số cơ sở vẫn chưa bắt kịp với sự thay đổi chóng mặt của công nghệ quân sự thế giới. Sự phối hợp giữa ngành hậu cần - kỹ thuật quân đội với các ngành công nghiệp dân sinh tại địa phương đôi khi còn mang tính hình thức, chưa tạo được quy trình vận hành trơn tru và tự động hóa khi chuyển trạng thái quốc phòng. Những tồn tại này không chỉ làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực ngân sách mà còn tiềm ẩn rủi ro trong việc duy trì sức mạnh chiến đấu lâu dài.
3. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác hậu cần - kỹ thuật trong giai đoạn hiện nay
Công tác hậu cần - kỹ thuật hiện nay là một bức tranh với nhiều mảng sáng của sự nỗ lực nhưng cũng không ít “khoảng trống” cần lấp đầy bằng những tư duy đột phá. Sự chênh lệch giữa yêu cầu xây dựng quân đội chính quy, tinh nhuệ với năng lực thực tế về vật chất, kỹ thuật chính là bài toán mà chúng ta cần tìm lời giải. Để công tác hậu cần - kỹ thuật thực sự trở thành bệ phóng cho nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, nhằm xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam “Cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại” cần tập trung vào một số nội dung như sau:
Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện thể chế và mô hình quản trị hậu cần - kỹ thuật tích hợp.
Đây là nội dung quan trọng mang tính “đột phá của đột phá”, đóng vai trò kiến tạo hành lang pháp lý và cấu trúc vận hành cho toàn bộ hệ thống. Trọng tâm của giải pháp này là xóa bỏ sự phân tách truyền thống giữa hậu cần và kỹ thuật, hướng tới mô hình “Bảo đảm tổng hợp” (Integrated Logistics Support - ILS). Về mặt thể chế, cần chuẩn hóa hệ thống quy định pháp luật theo hướng tinh gọn, minh bạch, giảm bớt các tầng nấc trung gian trong phê duyệt và cấp phát. Điều này không chỉ giúp đẩy nhanh tốc độ đáp ứng các yêu cầu khẩn cấp của chiến trường mà còn nâng cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu, tạo điều kiện cho các đơn vị chủ động trong việc khai thác và sử dụng nguồn lực tại chỗ. Về mô hình quản trị, việc chuyển đổi từ quản lý theo quy trình hành chính sang quản trị theo vòng đời sản phẩm là một tất yếu. Theo đó, ngay từ khâu mua sắm, trang bị vũ khí, công tác kỹ thuật (bảo dưỡng, sửa chữa) và hậu cần (năng lượng, vật tư tiêu hao) phải được tính toán như một bài toán kinh tế - kỹ thuật thống nhất. Mô hình quản trị tích hợp này đòi hỏi sự kết nối dữ liệu xuyên suốt thông qua các nền tảng số, cho phép người chỉ huy nắm bắt tình trạng sẵn sàng chiến đấu của khí tài và nhu cầu tiếp tế vật chất trong thời gian thực. Đặc biệt, hoàn thiện thể chế còn bao gồm việc xây dựng cơ chế phối hợp “quân - dân” thực chất. Cần có các quy định cụ thể về việc trưng dụng, huy động nguồn lực từ các doanh nghiệp ngoài quân đội trong các tình huống quốc phòng, đồng thời khuyến khích xã hội hóa một số khâu bảo đảm không ảnh hưởng đến bí mật quân sự. Khi thể chế đủ mạnh và mô hình quản trị đủ linh hoạt, công tác hậu cần - kỹ thuật sẽ thoát khỏi sự tĩnh tại của cơ chế bao cấp, trở thành một hệ thống động, nhạy bén và tối ưu, tạo nên “sức mạnh cứng” cho nền quốc phòng toàn dân trước mọi biến động của thời đại.
Thứ hai, đẩy mạng việc xây dựng hệ sinh thái “Hậu cần số” và “Kỹ thuật thông minh”.
Đây là nội dung cốt lõi để thu hẹp khoảng cách với các quân đội tiên tiến và mang tính cách mạng nhằm chuyển đổi toàn bộ phương thức bảo đảm từ trạng thái “phản ứng” sang “dự báo”. Trọng tâm của giải pháp này là thiết lập một nền tảng dữ liệu dùng chung (Big Data) kết nối thông suốt từ cơ quan chiến lược đến từng đơn vị chiến đấu. Trong đó, “Hậu cần số” cho phép quản lý nguồn lực vật chất bằng các công nghệ định vị, mã số mã vạch và cảm biến thông minh, giúp người chỉ huy nắm bắt chính xác vị trí, số lượng và tình trạng của hàng hóa quân sự trong thời gian thực. Điều này loại bỏ sự chậm trễ của báo cáo thủ công, giảm thiểu dự trữ dư thừa và đảm bảo tiếp tế đúng chủng loại, đúng thời điểm cho các khu vực trọng điểm. Song hành cùng đó, “Kỹ thuật thông minh” ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và internet vạn vật (IoT) để chuyển đổi từ bảo trì định kỳ sang bảo trì dự báo. Bằng cách phân tích dữ liệu từ các cảm biến gắn trên vũ khí, khí tài, hệ thống có thể cảnh báo trước các hỏng hóc tiềm ẩn, từ đó triển khai sửa chữa kịp thời trước khi sự cố xảy ra. Việc ứng dụng thực tế ảo (VR) và công nghệ in 3D trong sản xuất linh kiện tại chỗ cũng giúp ngành kỹ thuật khắc phục nhanh chóng các hỏng hóc ngay tại thực địa mà không cần chờ đợi chuỗi cung ứng dài ngày. Khi hệ sinh thái này được vận hành đồng bộ, nó sẽ tạo ra một mạng lưới bảo đảm linh hoạt, chính xác và có khả năng chống chịu cao, là bệ phóng vững chắc cho sức mạnh của nền quốc phòng toàn dân trong tình hình mới.
Thứ ba, đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực đa năng trong môi trường công nghệ cao.
Trong cấu trúc sức mạnh của công tác hậu cần - kỹ thuật, nếu công nghệ là “cánh tay nối dài” thì nguồn nhân lực chất lượng cao chính là “bộ não” điều khiển và quyết định hiệu quả vận hành. Trong môi trường công nghệ cao, giải pháp phát triển nhân lực không chỉ dừng lại ở việc đào tạo tay nghề thuần túy mà phải hướng tới xây dựng đội ngũ cán bộ “đa năng, chuyên sâu và thích ứng số”. Trước hết, tính “đa năng” đòi hỏi sự phá vỡ ranh giới giữa các chuyên ngành hẹp. Cán bộ hậu cần hiện đại phải am hiểu về kỹ thuật để vận hành các hệ thống kho thông minh; ngược lại, cán bộ kỹ thuật phải có tư duy kinh tế và quản trị để tối ưu hóa vòng đời vũ khí trang bị. Trọng tâm là đổi mới chương trình đào tạo tại các học viện, nhà trường theo hướng tích hợp, lấy thực tiễn chiến đấu và chuyển đổi số làm trung tâm. Việc kết hợp giữa đào tạo tại trường với thực tế tại các tập đoàn công nghệ lớn sẽ giúp nhân lực quân sự tiếp cận nhanh chóng với các quy trình quản trị hiện đại và công nghệ lõi như AI, Big Data. Bên cạnh trình độ chuyên môn, giải pháp này còn nhấn mạnh vào việc xây dựng bản lĩnh chính trị và đạo đức nghề nghiệp. Trong môi trường công nghệ cao, một sai sót nhỏ về dữ liệu hay sự lơ là trong bảo mật có thể gây ra hậu quả chiến lược. Do đó, việc giáo dục ý thức trách nhiệm gắn liền với cơ chế đãi ngộ đặc thù là vô cùng quan trọng. Cần có chính sách thu hút nhân tài từ khối dân sự vào quân đội và lộ trình thăng tiến rõ ràng cho các chuyên gia kỹ thuật đầu ngành. Cùng với đó, việc phát triển nhân lực phải gắn liền với thực tiễn quốc phòng toàn dân. Đội ngũ này không chỉ phục vụ trong quân đội mà còn đóng vai trò là hạt nhân hướng dẫn, phối hợp với lực lượng hậu cần - kỹ thuật tại các địa phương và doanh nghiệp lưỡng dụng. Khi có một đội ngũ nhân sự tinh thông nghiệp vụ, làm chủ công nghệ và có tư duy hệ thống, chúng ta sẽ sở hữu “nguồn vốn chiến lược” bền vững, đảm bảo cho nền quốc phòng luôn chủ động, tinh nhuệ và bất bại trong mọi tình huống.
4. Kết luận
Như vậy, việc đổi mới trong công tác hậu cần - kỹ thuật không đơn thuần là mua sắm thêm trang bị, mà là một cuộc cách mạng về tư duy và phương thức hành động. Khi hậu cần và kỹ thuật thực sự trở thành một chỉnh thể thông minh, tinh gọn và rộng khắp, đó sẽ là cái gốc vững chãi để nền quốc phòng toàn dân không chỉ “mạnh” về tiềm lực mà còn “vững” về thế trận. Đây là trách nhiệm của toàn quân, toàn dân nhằm bảo đảm cho Tổ quốc luôn chủ động trong mọi tình huống, giữ vững môi trường hòa bình để phát triển đất nước.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, Tập II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
2. Bộ Chính trị (2022), Nghị quyết số 05-NQ/TW, ngày 17/01/2022 về tổ chức Quân đội nhân dân Việt Nam giai đoạn 2021 - 2030 và những năm tiếp theo.
3. Phan Văn Giang (2021), Xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam tinh nhuệ, hiện đại trong tình hình mới, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
4. Nguyễn Tân Cương (2022), Xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân vững chắc trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.
5. Quân ủy Trung ương (2012), Nghị quyết số 623-NQ/QSTW, ngày 29/10/2012 về công tác hậu cần Quân đội đến năm 2020 và những năm tiếp theo.
IMPROVING THE EFFECTIVENESS OF LOGISTICS AND TECHNICAL SUPPORT TO CONTRIBUTE TO BUILDING THE VIETNAM PEOPLE’S ARMY INTO A “REVOLUTIONARY, REGULAR, ELITE, AND MODERN” FORCE
Ha Quang Dat
Faculty of General Military Education, College of Defense Industry
Abstract:
In the development of the all-people national defense, logistics and technical support play the role of the “lifeblood,” directly determining the strength and combat readiness of the military. Facing the increasingly demanding requirements of safeguarding the Socialist Republic of Vietnam in the new context, improving the effectiveness of this work is not only a practical necessity but also an objective requirement to optimize resources. This article proposes several key solutions aimed at innovating support methods and applying modern technologies, thereby contributing to strengthening the national defense posture and meeting the requirements of building an elite, regular, and modern armed force.
Keywords: Military, all-people national defense, logistics and technical support.
Ý kiến bạn đọc