Trương Văn Thứ
Khoa Giáo dục Quốc phòng và An ninh - Đại học Bách khoa Hà Nội
Tóm tắt
Nghiên cứu khoa học giữ vai trò quan trọng trong nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo và xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hiện đại hóa quân đội, thanh niên quân đội là lực lượng xung kích trong hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, chất lượng nghiên cứu khoa học của thanh niên quân đội vẫn còn một số hạn chế về phương pháp và tư duy khoa học. Vì vậy, cần có các giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Từ khóa: nghiên cứu khoa học; thanh niên quân đội; đổi mới sáng tạo; chuyển đổi số.
Hiện nay, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ mô phỏng và chuyển đổi số đang tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và quốc phòng - an ninh. Trong bối cảnh đó, hoạt động nghiên cứu khoa học không chỉ là yêu cầu của giáo dục - đào tạo mà còn trở thành động lực trực tiếp nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu của quân đội.
Thanh niên quân đội là lực lượng đông đảo, có trình độ học vấn, khả năng tiếp cận công nghệ mới nhanh, giàu khát vọng cống hiến và tinh thần sáng tạo. Những năm qua, phong trào nghiên cứu khoa học trong tuổi trẻ quân đội đã có nhiều chuyển biến tích cực, xuất hiện nhiều công trình, sáng kiến có giá trị thực tiễn cao, góp phần nâng cao hiệu quả huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và quản lý đơn vị. Tuy nhiên, trước yêu cầu hiện đại hóa quân đội và hội nhập quốc tế, hoạt động nghiên cứu khoa học của thanh niên quân đội vẫn còn bộc lộ không ít hạn chế, đòi hỏi cần có những giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng trong thời gian tới.
1. Thực trạng chất lượng nghiên cứu khoa học của thanh niên quân đội hiện nay
Trong những năm gần đây, cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, đơn vị trong toàn quân đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và tạo điều kiện thuận lợi để thanh niên tham gia nghiên cứu khoa học. Nhiều học viện, nhà trường quân đội đã xây dựng các mô hình câu lạc bộ học thuật, diễn đàn sáng tạo trẻ, nhiều cuộc thi nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ số vào học tập, nghiên cứu. Qua đó, nhiều đề tài của đoàn viên, thanh niên đã được ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn công tác, huấn luyện và quản lý bộ đội.
Đội ngũ thanh niên quân đội hiện nay có ưu thế nổi bật về khả năng tiếp cận tri thức mới, tư duy đổi mới sáng tạo và năng lực sử dụng công nghệ thông tin. Một số cán bộ trẻ, học viên, sĩ quan trẻ đã chủ động nghiên cứu các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, mô phỏng chiến thuật, an ninh mạng, tự động hóa và chuyển đổi số trong quân sự. Phong trào “Tuổi trẻ sáng tạo” ngày càng lan tỏa sâu rộng, góp phần xây dựng môi trường học thuật tích cực trong các cơ quan, đơn vị.
Tuy nhiên, chất lượng nghiên cứu khoa học của thanh niên quân đội vẫn còn những hạn chế nhất định. Một bộ phận thanh niên chưa nhận thức đầy đủ vai trò của nghiên cứu khoa học đối với quá trình học tập và phát triển nghề nghiệp. Nhiều đề tài còn nặng về lý thuyết, thiếu tính thực tiễn, chưa gắn chặt với yêu cầu nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị. Kỹ năng nghiên cứu, phương pháp tiếp cận khoa học, khả năng khai thác tài liệu và tư duy phản biện của một số đoàn viên, thanh niên còn hạn chế.
Bên cạnh đó, điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ nghiên cứu ở một số đơn vị chưa đồng bộ; cơ chế khuyến khích, hỗ trợ nghiên cứu khoa học có mặt còn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Một số cán bộ trẻ còn tâm lý e ngại nghiên cứu, thiếu tính chủ động, sáng tạo và chưa hình thành được niềm say mê khoa học bền vững.
2. Yêu cầu đặt ra đối với việc nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học cho thanh niên quân đội
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, chiến tranh hiện đại có nhiều thay đổi cả về phương thức tác chiến lẫn không gian chiến trường, yêu cầu nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học đối với thanh niên quân đội ngày càng trở nên cấp thiết. Đây không chỉ là yêu cầu của giáo dục - đào tạo mà còn là đòi hỏi trực tiếp từ thực tiễn xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Hoạt động nghiên cứu khoa học của thanh niên quân đội hiện nay phải hướng mạnh vào giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra trong huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, quản lý bộ đội, chuyển đổi số quân sự và làm chủ vũ khí trang bị kỹ thuật công nghệ cao.
Thực tiễn cho thấy, nhiều cơ quan, đơn vị trong toàn quân đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, mô phỏng huấn luyện, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu số trong quản lý, chỉ huy và đào tạo. Điều đó đặt ra yêu cầu thanh niên quân đội không chỉ dừng lại ở việc tiếp cận tri thức mà phải có khả năng nghiên cứu, cải tiến kỹ thuật, đề xuất sáng kiến và ứng dụng khoa học công nghệ vào thực tiễn nhiệm vụ. Các đề tài nghiên cứu cần bảo đảm tính thực tiễn, khả năng ứng dụng cao, tránh biểu hiện hình thức, sao chép hoặc nghiên cứu chỉ để hoàn thành chỉ tiêu.
Quá trình nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học cho thanh niên quân đội phải gắn chặt với đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo trong quân đội theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học. Trong đó, cần chuyển mạnh từ phương pháp truyền thụ kiến thức một chiều sang phát huy tư duy độc lập, năng lực phản biện, khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề thực tiễn. Thanh niên quân đội phải được tạo điều kiện tham gia các diễn đàn học thuật, hội thi sáng tạo trẻ, các hoạt động nghiên cứu thực tế tại đơn vị nhằm từng bước hình thành tư duy khoa học, phương pháp làm việc chuyên nghiệp và bản lĩnh nghiên cứu.
Bên cạnh đó, yêu cầu hội nhập quốc tế và sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ quân sự đòi hỏi thanh niên quân đội phải không ngừng nâng cao trình độ ngoại ngữ, kỹ năng số và khả năng khai thác nguồn tài liệu quốc tế. Hiện nay, nhiều lĩnh vực mới như an ninh mạng, tác chiến điện tử, trí tuệ nhân tạo quân sự, công nghệ không người lái hay mô phỏng chiến trường đang phát triển rất nhanh, nếu thiếu năng lực tự học và cập nhật tri thức mới sẽ khó đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tương lai. Vì vậy, nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học cần hướng tới xây dựng đội ngũ thanh niên quân đội có tư duy đổi mới sáng tạo, khả năng thích ứng cao, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và sẵn sàng làm chủ khoa học công nghệ hiện đại phục vụ nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
3. Một số giải pháp nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học cho thanh niên quân đội hiện nay
Một là, nâng cao nhận thức của cấp ủy, chỉ huy và tổ chức đoàn về vai trò của nghiên cứu khoa học đối với thanh niên quân đội. Các cơ quan, đơn vị cần xác định nghiên cứu khoa học là một nhiệm vụ quan trọng trong công tác giáo dục, đào tạo và xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao; từ đó tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo và tạo điều kiện thuận lợi để thanh niên tham gia nghiên cứu.
Hai là, đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học. Cần tăng cường các mô hình học thuật mở, diễn đàn trao đổi khoa học, cuộc thi sáng tạo trẻ và các hoạt động nghiên cứu gắn với thực tiễn nhiệm vụ của đơn vị. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng dữ liệu số trong nghiên cứu khoa học quân sự.
Ba là, nâng cao năng lực nghiên cứu cho thanh niên quân đội thông qua đào tạo, bồi dưỡng phương pháp nghiên cứu khoa học, kỹ năng khai thác tài liệu, kỹ năng viết bài khoa học và tư duy phản biện. Các học viện, nhà trường cần chú trọng hướng dẫn học viên tiếp cận phương pháp nghiên cứu hiện đại, tăng cường hoạt động thực hành nghiên cứu và công bố khoa học.
Bốn là, xây dựng môi trường nghiên cứu khoa học tích cực, dân chủ và sáng tạo trong các cơ quan, đơn vị. Cần có cơ chế khuyến khích, động viên, khen thưởng kịp thời đối với các cá nhân có thành tích xuất sắc trong nghiên cứu khoa học; đồng thời quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ nghiên cứu.
Năm là, phát huy tính tích cực, chủ động, tự học và tinh thần say mê nghiên cứu của thanh niên quân đội. Mỗi đoàn viên, thanh niên cần xác định rõ động cơ học tập đúng đắn, không ngừng trau dồi tri thức, nâng cao trình độ chuyên môn và rèn luyện tư duy khoa học để đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội hiện đại trong tình hình mới.
Nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học cho thanh niên quân đội hiện nay là yêu cầu khách quan và cấp thiết trong quá trình xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Đây không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị, học viện, nhà trường mà còn là trách nhiệm trực tiếp của mỗi đoàn viên, thanh niên quân đội.
Trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ và yêu cầu hiện đại hóa quân đội ngày càng cao, thanh niên quân đội cần phát huy vai trò xung kích, sáng tạo, chủ động nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ vào thực tiễn quân sự. Thực hiện đồng bộ các giải pháp nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học sẽ góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ trẻ có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy khoa học hiện đại và năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo
- Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, tập 1, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
- Quân uỷ Trung ương (2021), Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 về phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới, Hà Nội.
- Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (2022), Báo cáo chính trị của Tổng cục Chính trị tại Đại hội đại biểu Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Quân đội lần thứ X , Hà Nội.
- Bộ Quốc phòng (2018), Thông tư số 164/2018/TT-BQP ngày 01/12/2018 về ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động Giải thưởng “Tuổi trẻ sáng tạo” trong Quân đội, Hà Nội.
- Bộ Chính trị (2019), Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, Hà Nội.
IMPROVING THE QUALITY OF SCIENTIFIC RESEARCH FOR MILITARY YOUTH TODAY
Truong Van Thu
Faculty of National Defense and Security Education - Hanoi University of Science and Technology
Abstract
Scientific research plays an important role in improving the quality of education and training and developing high-quality human resources in the Vietnam People’s Army. In the context of digital transformation and military modernization, military youth serve as a pioneering force in scientific research and innovation. However, the quality of scientific research among military youth still faces several limitations in research methods and scientific thinking. Therefore, comprehensive solutions are needed to improve the quality of scientific research to meet the requirements of national defense tasks in the new situation.
Keywords: scientific research, military youth, innovation, digital transformation
Ý kiến bạn đọc