Tống Văn Toàn
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Gmail: [email protected]
Tóm tắt
Bước vào giai đoạn phát triển mới, dưới tác động đa chiều của tiến bộ khoa học - công nghệ, sự điều chỉnh và cạnh tranh chiến lược giữa các trung tâm quyền lực quốc gia, cùng với đó là các hoạt động chống phá được triển khai có hệ thống, ngày càng tinh vi của các thế lực thù địch, môi trường an ninh - quốc phòng xuất hiện những biến động phức tạp. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường bồi dưỡng bản lĩnh chính trị vững vàng cho đội ngũ quân nhân trẻ, nhằm bảo đảm khả năng thích ứng, tự đề kháng và kiên định về mục tiêu, lý tưởng cách mạng.
Bài viết phân tích các yêu cầu, cơ sở và giải pháp bồi dưỡng chuẩn mực đạo đức cách mạng cho thanh niên Quân đội trong kỷ nguyên mới, nhằm xây dựng đội ngũ quân nhân “vừa hồng, vừa chuyên”, có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Trên cơ sở phân tích những thách thức từ bối cảnh toàn cầu hóa, công nghệ số, mạng xã hội và chiến lược “phi chính trị hóa” Quân đội của các thế lực thù địch, bài viết chỉ ra các giải pháp trọng tâm: kiên định nền tảng tư tưởng của Đảng, nâng cao ý thức tự giác tu dưỡng, xây dựng lối sống kỷ luật và trách nhiệm, làm chủ không gian mạng và phát huy vai trò môi trường văn hóa quân sự. Quá trình bồi dưỡng cần toàn diện, gắn lý luận với thực tiễn, truyền thống với đổi mới sáng tạo, góp phần hình thành lực lượng nòng cốt, xứng đáng với danh hiệu cao quý “Bộ đội Cụ Hồ” trong thời kỳ mới.
Từ khóa: đạo đức cách mạng; thanh niên Quân đội; bản lĩnh chính trị; nêu gương; môi trường số; giáo dục quân sự.
Ngày nhận: 14/11/2025; Biên tập: 15/11/2025; Duyệt đăng: 16/11/2025
1. Đặt vấn đề
Thanh niên Quân đội là lực lượng trẻ, giàu nhiệt huyết, sáng tạo, trực tiếp gánh vác nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và bảo vệ Tổ quốc trong mọi tình huống. Bước vào kỷ nguyên mới, họ đứng trước cả thời cơ lẫn thách thức, nhất là tác động của toàn cầu hoá, thông tin đa chiều, mặt trái kinh tế thị trường và âm mưu “diễn biến hòa bình” ngày càng tinh vi. Do đó, bồi dưỡng chuẩn mực đạo đức cách mạng cho thanh niên Quân đội không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà còn là nền tảng tạo nên sức mạnh chiến đấu, bảo đảm Quân đội luôn trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc và nhân dân.
Trong bối cảnh kỷ nguyên số, toàn cầu hóa và sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, thanh niên Quân đội đối diện với nhiều thử thách mới về nhận thức, tư tưởng và hành vi. Các thế lực thù địch đang gia tăng chiến lược “phi chính trị hóa” Quân đội, xuyên tạc, phủ nhận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và vai trò lãnh đạo của Đảng. Mạng xã hội và các nền tảng số trở thành công cụ tác động trực tiếp đến tâm lý, cảm xúc và hành vi của thanh niên, đặc biệt là những người trẻ, nhạy cảm và dễ bị lôi kéo.
Trong khi yêu cầu của Quân đội hiện đại đòi hỏi quân nhân không chỉ có trình độ chuyên môn, kỹ năng công nghệ mà còn phải có phẩm chất đạo đức cách mạng vững chắc, bản lĩnh chính trị kiên định, lối sống kỷ luật, trách nhiệm và tác phong chính quy. Vì vậy, bồi dưỡng chuẩn mực đạo đức cách mạng là nhiệm vụ chiến lược, vừa bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, vừa xây dựng lực lượng nòng cốt cho Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Kiên định nền tảng tư tưởng của Đảng, yêu cầu cốt lõi trong bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho thanh niên Quân đội
Bồi dưỡng chuẩn mực đạo đức cách mạng cho thanh niên Quân đội trước hết phải bảo đảm yêu cầu giữ vững và kiên định nền tảng tư tưởng của Đảng, chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, coi đây là “gốc rễ” hình thành phẩm chất chính trị, đạo đức và lối sống của người quân nhân cách mạng. Trong bối cảnh hiện nay, các thế lực thù địch đẩy mạnh chiến lược “phi chính trị hóa” Quân đội, gia tăng xuyên tạc, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, tận dụng triệt để mạng xã hội và không gian mạng nhằm phát tán thông tin độc hại, gây dao động về tư tưởng, đặc biệt đối với thanh niên, lực lượng có tâm lý trẻ, nhạy bén nhưng dễ bị lôi kéo.
Vì vậy, quá trình bồi dưỡng đạo đức cách mạng phải gắn chặt với tăng cường bản lĩnh chính trị, làm cho mỗi quân nhân trẻ thấm nhuần chân lý: “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”, niềm tin tuyệt đối vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội và sứ mệnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam. Công tác giáo dục lý luận chính trị cần đổi mới theo hướng trực quan, hiện đại, kết hợp giữa giáo dục tập trung, tự học, tự nghiên cứu và giáo dục thông qua hoạt động thực tiễn; đồng thời chú trọng bồi dưỡng năng lực “đề kháng tư tưởng”, nâng cao khả năng nhận diện, đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch. Trong đó, vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên là yếu tố đặc biệt quan trọng, bởi giá trị đạo đức cách mạng không chỉ được truyền thụ qua lời nói, mà phải được lan tỏa từ hành động mẫu mực, công tâm, nói đi đôi với làm, tạo niềm tin và lan tỏa giá trị giáo dục trong đơn vị.
2.2. Nâng cao ý thức tự giác tu dưỡng, rèn luyện thể hiện chiều sâu bản chất đạo đức
Tự giác rèn luyện là biểu hiện bản chất và trình độ phát triển đạo đức của mỗi quân nhân. Trong điều kiện Quân đội hiện nay, cường độ huấn luyện cao, nhiệm vụ nặng nề, áp lực lớn, nếu thiếu động cơ phấn đấu đúng đắn, thanh niên dễ rơi vào tâm lý dao động, giảm sút ý chí, thậm chí vi phạm kỷ luật. Sự bùng nổ công nghệ số cũng khiến một bộ phận thanh niên tiếp cận thông tin nhanh nhưng thiếu chọn lọc, dễ bị cuốn vào lối sống thực dụng, giá trị ảo, phân tán sự tập trung trong học tập, huấn luyện.
Giáo dục đạo đức cách mạng phải làm cho thanh niên nhận thức sâu sắc rằng đạo đức không tự nhiên có, mà được hình thành thông qua quá trình rèn luyện kiên trì, bền bỉ, gắn với việc thực hiện tốt chức trách, nhiệm vụ hằng ngày. Cần chú trọng giáo dục động cơ phấn đấu đúng đắn: vì Tổ quốc, vì nhân dân, vì danh dự “Bộ đội Cụ Hồ”, biến lý tưởng cách mạng thành sức mạnh nội sinh giúp quân nhân vượt khó, hoàn thành nhiệm vụ.
Cùng với đó, cần xây dựng hệ tiêu chí đạo đức cụ thể gắn với từng nhiệm vụ, bao gồm chuẩn mực trong lễ tiết, tác phong, kỷ luật phát ngôn, văn hóa ứng xử trong đơn vị và trên môi trường số.Việc kiểm tra, đánh giá đạo đức phải khách quan, công khai; kịp thời biểu dương người tích cực, uốn nắn người vi phạm, tạo môi trường thi đua lành mạnh. Đồng thời, tổ chức các hoạt động trải nghiệm thực tiễn như hành quân dã ngoại, huấn luyện dã chiến, dân vận, phòng chống thiên tai… để đạo đức được thử thách, bồi đắp và khẳng định bền vững.
2.3. Xây dựng lối sống kỷ luật, trách nhiệm và tác phong chính quy, hiện đại
Bồi dưỡng đạo đức cách mạng trong kỷ nguyên số phải gắn với xây dựng lối sống kỷ luật, tinh thần trách nhiệm và tác phong chính quy, những phẩm chất đặc trưng của quân nhân thời đại mới. Khoa học - công nghệ phát triển đặt ra yêu cầu mỗi quân nhân phải có tác phong khoa học, khả năng thích ứng với công nghệ, vũ khí, trang bị hiện đại. Tuy nhiên, ảnh hưởng tiêu cực của môi trường mạng đang làm gia tăng xu hướng tự do cá nhân, thiếu tôn trọng kỷ luật, trong một số trường hợp dẫn đến vi phạm quy định, đặc biệt liên quan đến sử dụng mạng xã hội.
Vì thế, giáo dục đạo đức cần làm cho thanh niên hiểu rằng kỷ luật quân đội là sức mạnh, là danh dự, là biểu hiện rõ ràng của đạo đức cách mạng. Xây dựng tác phong chính quy, hiện đại phải được tiến hành đồng bộ từ rèn luyện thể lực, tác phong công tác nhanh nhẹn, chính xác đến việc ứng dụng hệ thống chỉ huy, quản lý tác chiến số hóa. Thanh niên Quân đội cần kết hợp hài hòa giữa truyền thống “Bộ đội Cụ Hồ” và tư duy công nghệ, tinh thần đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, sẵn sàng hy sinh vì nhiệm vụ.
2.4. Làm chủ không gian mạng, yêu cầu mới trong bồi dưỡng đạo đức cách mạng
Bồi dưỡng chuẩn mực đạo đức cách mạng cho thanh niên Quân đội phải đáp ứng yêu cầu làm chủ không gian mạng. Môi trường số là “mặt trận” bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong điều kiện mới, nơi thanh niên là lực lượng sử dụng nhiều nhất đồng thời cũng dễ bị tác động nhất. Do đó, bồi dưỡng đạo đức phải gắn với năng lực số, kỹ năng truyền thông quân sự và khả năng tự bảo vệ trước thông tin xấu độc.
Người quân nhân hiện đại phải giữ vững lập trường tư tưởng trên mạng, tuyệt đối không chia sẻ, bình luận nội dung sai trái, không để mạng xã hội chi phối cảm xúc và hành vi. Cần xây dựng văn hóa ứng xử quân sự trên môi trường số: chuẩn mực, đúng mực, trách nhiệm, không cực đoan, không gây kích động. Thanh niên phải được trang bị kiến thức nhận diện luận điệu sai trái, âm mưu thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, có khả năng tham gia đấu tranh phản bác với lập luận khoa học, sắc bén, thuyết phục. Bên cạnh đó, đào tạo kỹ năng bảo mật, an toàn thông tin, đạo đức số là nội dung không thể thiếu, góp phần bảo vệ trận địa tư tưởng của Đảng.
2.5. Phát huy vai trò môi trường văn hóa quân sự, nền tảng bền vững của bồi dưỡng đạo đức
Bồi dưỡng chuẩn mực đạo đức cách mạng cho thanh niên Quân đội phải phát huy vai trò của môi trường văn hóa quân sự. Đó là nhân tố có ảnh hưởng trực tiếp, mạnh mẽ và lâu dài đến quá trình hình thành, phát triển nhân cách quân nhân. Đây là môi trường rèn luyện tính tổ chức, tinh thần tập thể, tình đồng chí, ý chí chiến đấu; đồng thời giúp hạn chế ảnh hưởng lệch chuẩn từ xã hội bên ngoài.
Trong điều kiện mới, xây dựng môi trường văn hóa quân sự cần gắn tính chính quy - nhân văn - hiện đại, bao gồm: cảnh quan xanh - sạch - đẹp; nền nếp nghiêm túc; đời sống văn hóa phong phú; quan hệ cán bộ, chiến sĩ nhân ái, chuẩn mực; gắn bó đơn vị với nhân dân nơi đóng quân. Việc ứng dụng công nghệ số trong giáo dục truyền thống, kể chuyện lịch sử, tổ chức diễn đàn trực tuyến sẽ tăng sức hấp dẫn và hiệu quả giáo dục đạo đức. Cùng với đó, phong trào thi đua, hoạt động văn hóa, thể thao, hành quân về nguồn… tạo môi trường cho thanh niên rèn luyện trách nhiệm, tinh thần cộng đồng và lý tưởng sống cao đẹp. Một môi trường tốt luôn tạo ra động lực tốt, từ đó thúc đẩy sự trưởng thành toàn diện về phẩm chất, đạo đức, trí tuệ và bản lĩnh.
3. Kết luận
Bồi dưỡng chuẩn mực đạo đức cách mạng cho thanh niên Quân đội trong kỷ nguyên mới là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược, nhằm xây dựng đội ngũ quân nhân trẻ “vừa hồng, vừa chuyên”, có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Quá trình bồi dưỡng phải toàn diện, thường xuyên, gắn lý luận với thực tiễn, gắn truyền thống với đổi mới sáng tạo; bảo đảm mỗi thanh niên Quân đội đều trở thành lực lượng nòng cốt, xứng đáng với danh hiệu cao quý “Bộ đội Cụ Hồ” trong thời kỳ mới.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Quang Huy (2025, 25 tháng 3). Thanh niên Quân đội sẵn sàng xung kích, tiên phong bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Tạp chí Quốc phòng toàn dân điện tử.
2. Hồ Thế Kiệt (2025), Phát huy vai trò của thanh niên đưa đất nước vươn mình vào kỷ nguyên mới. Tạp chí Thanh niên, số 01 (01/2025), tr.12-13.
3. Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam. (2023). Văn kiện Đại hội đại biểu Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Quân đội lần thứ X (2022–2027). Hà Nội.
Ý kiến bạn đọc