Tóm tắt: Cơ chế, chính sách về đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho quân nhân xuất ngũ tại thành phố Hải Phòng là một trong những yếu tố then chốt góp phần bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Do vậy, nghiên cứu thực trạng triển khai cơ chế, chính sách đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho quân nhân xuất ngũ có ý nghĩa quan trọng.
Từ khóa: Đào tạo nghề; Giải quyết việc làm; Quân nhân xuất ngũ; Thành phố Hải Phòng.
1. Đặt vấn đề
Đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho quân nhân xuất ngũ là chủ trương, lớn của Đảng và Nhà nước trong thực hiện chính sách hậu phương quân đội, giữ vai trò quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực quốc gia, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội. Nhận thức rõ vai trò và tầm quan trọng của công tác đào tạo nghề, giải quyết việc làm cho quân nhân xuất ngũ, Đảng bộ, Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Hải Phòng và chính quyền địa phương đã triển khai nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ quân nhân xuất ngũ. Tuy nhiên, tỷ lệ quân nhân xuất ngũ trên địa bàn thành phố có việc làm ổn định còn thấp (chỉ khoảng 16%), phần lớn chưa có việc làm hoặc lao động tự do với thu nhập bấp bênh … Vì vậy, nghiên cứu, làm rõ thực trạng triển khai cơ chế, chính sách về đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho quân nhân xuất ngũ tại Hải Phòng có ý nghĩa, vai trò quan trọng, góp phần hỗ trợ quân nhân tái hòa nhập xã hội, ổn định cuộc sống sau khi xuất ngũ.
2. Nội dung nghiên cứu
Mỗi năm thành phố Hải Phòng thực hiện giao nhận trung bình khoảng 2.500 quân nhân lên đường nhập ngũ và cũng có một số lượng tương tự xuất ngũ sau khi hoàn thành nghĩa vụ trở về địa phương. Đặc biệt, trong 3 năm (2022-2024), Hải Phòng liên tục hoàn thành 100% chỉ tiêu giao quân với chất lượng ngày càng cao, cụ thể: Năm 2022, thành phố có 2.500 thanh niên nhập ngũ, trong đó sức khỏe loại 1, loại 2 đạt gần 80%; trình độ văn hóa từ trung học phổ thông trở lên đạt hơn 90%, trình độ cao đẳng, đại học đạt 12%. Năm 2023, thành phố tiếp tục có 2.500 thanh niên nhập ngũ, trong đó sức khỏe loại 1, loại 2 đạt gần 80%; có gần 350 công dân tốt nghiệp cao đẳng, đại học, 1 công dân có trình độ thạc sĩ, 23 công dân là đảng viên. Năm 2024, Hải Phòng có 2.550 thanh niên nhập ngũ, trong đó sức khỏe loại 1, loại 2 đạt gần 80%; trình độ văn hóa từ trung học phổ thông trở lên đạt hơn 90%, trình độ cao đẳng, đại học đạt hơn 12%; 100% là đoàn viên, 61 công dân được kết nạp Đảng trước khi nhập ngũ [1]. Đây vừa là nguồn dự bị động viên quan trọng, sẵn sàng huy động để phục vụ quân đội khi cần thiết; vừa là nguồn lao động có kỷ luật, ý chí và sức khỏe tốt, đáp ứng nhu cầu nhân lực tại Hải Phòng. Tuy nhiên, quân nhân xuất ngũ thường thiếu kỹ năng chuyên môn, kinh nghiệm thực tế trong các ngành nghề dân sự. Điều này khiến họ gặp khó khăn trong việc thích nghi với môi trường lao động bên ngoài, đặc biệt là những ngành yêu cầu kỹ thuật cao, kỹ năng mềm hoặc kinh nghiệm làm việc thực tế. Vì vậy, đào tạo nghề, hướng nghiệp và tạo việc làm cho quân nhân xuất ngũ là vấn đề quan trọng giúp họ nhanh chóng hòa nhập vào thị trường lao động. Xác định đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho quân nhân xuất ngũ là nhiệm vụ trọng tâm, vừa mang ý nghĩa an sinh xã hội, vừa góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đảm bảo ổn định an ninh - quốc phòng tại địa phương, thành phố Hải Phòng đã triển khai nhiều cơ chế, chính sách cho đối tượng này như:
Chính sách hỗ trợ đào tạo nghề
Xác định đào tạo nghề là “chìa khóa” để giải quyết việc làm, giúp quân nhân xuất ngũ ổn định cuộc sống, bám sát sự chỉ đạo của Trung ương, Bộ Quốc phòng, thành phố Hải Phòng đã ban hành và triển khai nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ đào tạo nghề cho quân nhân xuất ngũ như: Hỗ trợ học phí đào tạo nghề cho quân nhân xuất ngũ theo Thông tư số 43/2016/TT-BLĐTBXH, Thông tư liên tịch số 04/2010/TTLT-BQP-BTC và Quyết định số 53/2019/QĐ-UBND ngày 31-12-2019 của UBND thành phố. Theo đó, quân nhân xuất ngũ học nghề ở trình độ trung cấp, cao đẳng được hỗ trợ vay vốn theo Quyết định số 157/2007/QĐ-TTg ngày 27-9-2007của Thủ tướng Chính phủ về tín dụng đối với học sinh, sinh viên; bộ đội xuất ngũ học học nghề ở trình độ sơ cấp được cấp “Thẻ học nghề” có giá trị tối đa bằng 12 tháng tiền lương tối thiểu tại thời điểm học nghề và có giá trị trong 01 năm kể từ ngày cấp thẻ. Hơn nữa, thành phố còn triển khai nhiều chính sách hỗ trợ đào tạo khởi nghiệp và đào tạo kỹ năng mềm cho quân nhân xuất ngũ nhằm nâng cao tư duy kinh doanh, kỹ năng quản lý, cải thiện kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, giúp họ tự tạo việc làm, không phụ thuộc vào thị trường lao động, thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, giảm áp lực an sinh xã hội cho thành phố.
Ngoài ra, Đảng bộ và chính quyền thành phố Hải Phòng còn ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn các cơ sở đào tạo nghề và các cơ quan liên quan nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho quân nhân xuất ngũ, cụ thể: Kế hoạch số 217/KH-UBND của UBND thành phố “Về việc thực hiện Chỉ thị số 24/CT-TTg ngày 28-5-2020 của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh phát triển nhân lực có kỹ năng nghề, góp phần nâng cao năng suất lao động và tăng năng lực cạnh tranh quốc gia trong tình hình mới”; Kế hoạch số 233/KH-UBND ngày 30-9-2022 của Uỷ ban Nhân dân thành phố Hải Phòng “Về thực hiện Chiến lược phát triển giáo dục nghề nghiệp thành phố Hải Phòng giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045”; Kế hoạch số 40/KH-UBND ngày 20-2-2024 của UBND thành phố “Triển khai thực hiện Chỉ thị số 21-CT/TW ngày 4-5-2023 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 triên địa bàn thành phố Hải Phòng”; Kế hoạch số 220/KH-UBND ngày 17-9-2024 của UBND thành phố “Về thực hiện Nghị quyết số 03/2004/NQ-HĐND ngày 19-7-2024 của Hội đồng nhân dân thành phố quy định chính sách hỗ trợ đào tạo một số nghề trên địa bàn thành phố Hải Phòng giai đoạn 2024-2030”; Quyết định số 3473/QĐ-UBND ngày 30-9-2024 của UBND thành phố “Về việc phê duyệt Đề án “Đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”… Quán triệt sự chỉ đạo của Thành ủy Hải Phòng, các cơ sở đào tạo nghề đã xây dựng các chương trình đào tạo phù hợp, cập nhật nội dung giảng dạy theo nhu cầu thực tế của thị trường lao động, ưu tiên tập trung vào các ngành nghề có nhu cầu tuyển dụng cao như công nghệ thông tin, cơ khí, lái xe, logistics, điện - điện tử…; nâng cao chất lượng giảng dạy, đầu tư trang thiết bị hiện đại, tăng cường phối hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp nhằm giải quyết việc làm cho quân nhân xuất ngũ sau đào tạo.
Nhờ triển khai hiệu quả chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, trong 4 năm (2021-2024), thành phố có hàng nghìn quân nhân xuất ngũ được đào tạo nghề và tiếp nhận việc làm, cụ thể: Năm 2021 có 1.867 người; Năm 2022 có 1.874 người; Năm 2023 có 1.843 người; Năm 2024 có 1.519 người [2]. Nhìn chung, các chính sách hỗ trợ đào tạo nghề của thành phố Hải Phòng đã góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nghề, tạo điều kiện thuận lợi cho quân nhân xuất ngũ có cơ hội học nghề, tìm kiếm việc làm phù hợp với năng lực và sở thích, có thu nhập để ổn định cuộc sống sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự.
Chính sách tư vấn học nghề và giới thiệu việc làm
Quân nhân xuất ngũ là lực lượng lao động có tiềm năng, song họ cũng gặp không ít khó khăn khi bước vào thị trường lao động do thiếu kỹ năng nghề chuyên sâu và kinh nghiệm làm việc ngoài quân đội. Vì vậy, tư vấn, định hướng nghề nghiệp là yếu tố cốt lõi giúp quân nhân xuất ngũ xác định đúng ngành nghề phù hợp với năng lực và sở thích, nâng cao cơ hội việc làm và ổn định cuộc sống. Xác định rõ tầm quan trọng của chính sách tư vấn, định hướng nghề nghiệp cho quân nhân xuất ngũ, thành phố Hải Phòng đã phối hợp với các đơn vị quân đội, cơ sở đào tạo nghề và doanh nghiệp tổ chức hội nghị tư vấn nghề nghiệp cho quân nhân trong thời gian tại ngũ. Tại các buổi tư vấn, giới thiệu việc làm, quân nhân được tìm hiểu chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về hướng nghiệp, đào tạo nghề và giới thiệu việc làm; hướng dẫn sử dụng “Thẻ học nghề”; tìm hiểu thông tin về thị trường lao động trong nước và ngoài nước; được đại diện các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, các doanh nghiệp tuyển dụng lao động giới thiệu các thông tin cơ bản về ngành nghề đào tạo, nhu cầu tuyển dụng lao động, quyền lợi, chế độ, điều kiện học tập, làm việc sau khi xuất ngũ. Từ đó, quân nhân xuất ngũ có thể chủ động lựa chọn ngành nghề phù hợp với năng lực, sở thích và điều kiện thực tế, tối ưu hóa cơ hội phát triển bản thân và bảo đảm việc làm bền vững trong tương lai.
Trong những năm 2021-2024, hoạt động tư vấn giới thiệu việc làm cho quân nhân xuất ngũ được thành phố Hải Phòng đặc biệt quan tâm. Nhờ đó, số lượng quân nhân xuất ngũ được tư vấn học nghề, giới thiệu việc làm không ngừng tăng, cụ thể: Năm 2021 có 2.276 quân nhân; Năm 2022 có 2.279 quân nhân ; Năm 2023 có 2.334 quân nhân; Năm 2024 có 2.327 quân nhân [2]. Bên cạnh đó, Trung tâm Dịch vụ việc làm Hải Phòng còn phối hợp với Ban Chỉ huy quân sự các quận, huyện tổ chức 20-30 phiên giao dịch việc làm mỗi năm, thu hút sự tham gia của nhiều đơn vị, doanh nghiệp có quy mô sản xuất kinh doanh lớn trong nước và nước ngoài với nhu cầu tuyển dụng phong phú, đa dạng với số lượng tuyển dụng lên đến 100.000 lao động/năm thuộc thuộc các lĩnh vực: Sản xuất, thương mại, dịch vụ, du lịch… với nhiều ngành nghề như: Công nghệ thông tin, kinh doanh - bán hàng, cơ khí - kỹ thuật, điện tử, tài chính, ngân hàng, lái xe, kỹ sư… Qua các phiên giao dịch việc làm, quân nhân xuất ngũ được tiếp cận đầy đủ thông tin thị trường lao động và nhu cầu tuyển dụng của các doanh nghiệp, trường nghề; đồng thời, nắm vững các chương trình xuất khẩu lao động của Bộ Lao động -Thương binh và Xã hội, từ đó lựa chọn được ngành nghề, việc làm phù hợp với khả năng, trình độ của bản thân. Bên cạnh đó, thành phố Hải Phòng còn hợp tác, liên kết với các doanh nghiệp lớn như VSIP, Đình Vũ - Cát Hải, Nomura, Tràng Duệ… tổ chức chương trình “Doanh nghiệp đồng hành cùng quân nhân xuất ngũ” nhằm tạo cơ hội việc làm cho quân nhân xuất ngũ; đồng thời, vận động doanh nghiệp cam kết tuyển dụng, hỗ trợ đào tạo tại chỗ và cấp chứng chỉ choquân nhân xuất ngũ. Ngoài ra, thành phố còn triển khai chính sách hỗ trợ quân nhân xuất ngũ tìm việc làm qua các nền tảng số như: Cổng thông tin việc làm Hải Phòng, TopCV, Vietnamworks, Vieclamhaiphong.net và các hội nhóm trên Zalo, Facebook,…; tổ chức các buổi phỏng vấn trực tuyến giúp quân nhân xuất ngũ kết nối với nhà tuyển dụng mà không cần đến trực tiếp. Đặc biệt, thành phố còn hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp đối với quân nhân xuất ngũ đã có tay nghề nhưng chưa tìm được việc làm phù hợp với chính sách đào tạo bổ sung hoặc hỗ trợ tìm kiếm cơ hội việc làm mới.
Nhờ triển khai hiệu quả các chính sách tư vấn, định hướng nghề nghiệp và kết nối việc làm, thành phố Hải Phòng đã mở ra nhiều cơ hội cho quân nhân xuất ngũ, giúp họ tìm được công việc phù hợp, nâng cao thu nhập để ổn định cuộc sống và đóng góp tích cực cho sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Chính sách hỗ trợ tài chính
Hỗ trợ tài chính cho quân nhân xuất ngũ là chính sách chiến lược, vừa thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương, vừa tạo động lực cho quân nhân xuất ngũ phát huy vai trò của mình, đóng góp tích cực cho sự phát triển bền vững của thành phố. Khi chính sách được triển khai hiệu quả, quân nhân xuất ngũ tại Hải Phòng sẽ có điều kiện thuận lợi để tham gia đào tạo nghề, nâng cao trình độ, tìm kiếm việc làm phù hợp hoặc khởi nghiệp để ổn định cuộc sống, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, giảm tỷ lệ thất nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội của địa phương.
Quán triệt sâu sắc chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và Bộ Quốc phòng, Đảng bộ, Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Hải Phòng và chính quyền địa phương đã triển khai thực hiện hiệu quả chính sách hỗ trợ tài chính cho quân nhân xuất ngũ theo Nghị định số 61/2015/NĐ-CP ngày 09-7-2015; Nghị định số 27/2016/NĐ-CP ngày 6-4-2016 và Nghị định số 74/2019/NĐ-CP ngày 23-9-2019 của Chính Phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 61/2015/NĐ-CP ngày 09-7-2015 của Chính phủ. Thực hiện trợ cấp cho bộ đội xuất ngũ bằng 04 tháng lương tối thiểu, trợ cấp học nghề 06 tháng lương tối thiểu; bảo hiểm xã hội mỗi năm công tác là 1,5 tháng lương tối thiểu (2 năm là 03 tháng lương tối thiểu). Đặc biệt, Hải Phòng còn áp dụng chính sách đặc thù của địa phương theo Nghị quyết số 13/2021/NQ-HĐND ngày 10-12-2021 của Hội đồng nhân dân thành phố Hải Phòng “Về hỗ trợ công dân nhập ngũ, công dân thực hiện nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân hằng năm trên địa bàn Hải Phòng”, góp phần bảo đảm đời sống và tạo động lực cho quân nhân xuất ngũ; đồng thời, khẳng định vai trò của chính quyền thành phố trong việc chăm lo và hỗ trợ thanh niên nhập ngũ. Với khoản hỗ trợ một lần 10 triệu đồng/công dân, quân nhân xuất ngũ có thể học nghề, tìm kiếm việc làm hoặc khởi nghiệp để ổn định cuộc sống. Từ đó, giảm áp lực thất nghiệp, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Hơn nữa, thành phố Hải Phòng còn triển khai chính sách hỗ trợ vay vốn ưu đãi cho bộ đội xuất ngũ học nghề theo Thông tư liên tịch số 04/2010/TTLT-BQP-BTC ngày 14-1-2010 của Bộ Quốc phòng và Bộ tài chính và Quyết định số 157/2007/QĐ-TTg ngày 27-9-2007 của Thủ tướng Chính phủ “Về tín dụng đối với học sinh, sinh viên”. Thực hiện sự chỉ đạo của Thành ủy, các Ngân hàng Chính sách Xã hội và ngân hàng thương mại trên địa bàn thành phố Hải Phòng đã cung cấp các gói vay ưu đãi quân nhân xuất ngũ khởi nghiệp và phát triển kinh tế. Cụ thể, Ngân hàng Chính sách Xã hội quận Ngô Quyền triển khai chương trình cho vay ưu đãi để mua, thuê nhà ở xã hội với lãi suất 4,8%/năm (0,4%/tháng) cho quân nhân xuất ngũ. Thành Đoàn Hải Phòng tích cực hỗ trợ, giới thiệu thanh niên xuất ngũ tiếp cận với các nguồn vốn cho vay để phát triển kinh tế, khởi nghiệp, góp phần ổn định cuộc sống sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự.
Nhằm tăng cường nguồn vốn bổ sung, ngày 1-4-2021, UBND thành phố Hải Phòng ban hành Quyết định số 898/QĐ-UBND phê duyệt Đề án Chương trình tín dụng ưu đãi hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp giai đoạn 2021-2025. Theo đó, phân bổ 20 tỷ đồng bổ sung nguồn vốn cho vay đối với thanh niên thực hiện dự án tạo việc làm trong năm 2022, 2023 [3, tr. 1]. Ngày 28-2-2024, UBND thành phố Hải Phòng ban hành Quyết định số 547/QĐ-UBND phê duyệt điều chỉnh Đề án chương trình tín dụng ưu đãi hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp giai đoạn 2021-2025 theo Quyết định số 898/QĐ-UBND ngày 1-4-2021của UBND thành phố nhằm bổ sung thêm 20 tỷ đồng với nguồn vốn cho vay đối với thanh niên thực hiện dự án tạo việc làm trong năm 2024, 2025. Nhờ thực hiện hiệu quả Chương trình cho vay giải quyết việc làm, toàn thành phố có 684 lượt thanh niên xuất ngũ (dưới 35 tuổi) được vay trên tổng dư nợ đạt 28.931 triệu đồng. Hàng năm, thành phố cho khoảng 700 lượt thanh niên xuất ngũ vay vốn, bình quân khoảng 36 triệu đồng/người [3, tr. 1].
Trong những năm qua, thành phố Hải Phòng đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho quân nhân xuất ngũ, nhờ đó, nhiều quân nhân xuất ngũ tại thành phố Hải Phòng đã có cơ hội tiếp cận các chương trình hỗ trợ tài chính, tìm được việc làm phù hợp để nâng cao thu nhập và ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, một số chính sách còn chồng chéo, chưa thực sự sát với thực tế; một số chương trình đào tạo nghề chưa gắn chặt với nhu cầu của doanh nghiệp, dẫn đến tình trạng quân nhân xuất ngũ sau đào tạo vẫn gặp khó khăn khi tìm việc làm; hỗ trợ tài chính còn hạn chế; một số chương trình đào tạo có chi phí cao hoặc kéo dài, quân nhân không đủ điều kiện kinh tế để theo học đến cùng; các chương trình khởi nghiệp, vay vốn ưu đãi cho quân nhân xuất ngũ còn ít, chưa được triển khai rộng rãi; chưa có nhiều mô hình khởi nghiệp dành riêng cho quân nhân xuất ngũ; vấn đề kết nối việc làm ở một số địa phương còn mang tính hình thức, chưa thực sự hiệu quả… Chính vì vậy, thành phố Hải Phòng cần tiếp rà soát, tục bổ sung, hoàn thiện hệ thống chính sách, đảm bả tính đồng bộ, linh hoạt và phù hợp với thực tiễn, giúp quân nhân xuất ngũ nhanh chóng ổn định cuộc sống và phát huy năng lực, đóng góp tích cực vào công cuộc phát triển của thành phố. Đồng thời, tăng cường phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền các cấp, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo nhằm triển khai hiệu quả các chương trình hỗ trợ đào tạo nghề, tư vấn hướng nghiệp đến kết nối việc làm và tạo điều kiện cho quân nhân xuất ngũ vay vốn phát triển kinh tế.
3. Kết luận
Cơ chế, chính sách về đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho quân nhân xuất ngũ trên địa bàn thành phố Hải Phòng giữ vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo động lực mạnh mẽ cho tăng trưởng kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội bền vững. Vì vậy, việc triển khai hiệu quả các chính sách này không chỉ giúp quân nhân nhanh chóng ổn định cuộc sống, phát huy tiềm năng cá nhân trong môi trường lao động dân sự, mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội địa phương, đồng thời tăng cường tiềm lực quốc phòng, củng cố thế trận quốc phòng toàn dân vững chắc.
Tài liệu tham khảo:
[1] Hải Hậu (2024), Hải Phòng chủ động nâng cao chất lượng tuyển quân, Báo điện tử Hải Phòng, https://baohaiphong.vn/vi/quoc-phong-an-ninh/hai-phong-chu-dong-nang-cao-chat-luong-tuyen-quan-20241119211912.htm, ngày 20-12-2024.
[2] Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng (2024), Báo cáo về công tác chính sách và giải quyết việc làm cho quân nhân xuất ngũ, TLLT Thành ủy Hải Phòng.
[3] Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng (2024), Báo cáo hỗ trợ lao động xuất ngũ từ năm 2020 đến nay, TLLT Thành ủy Hải Phòng.
Đại tá Hoàng Văn Tuần, Hội Cựu chiến binh thành phố Hải Phòng
Ý kiến bạn đọc