PGS.TS.NGƯT Trần Đình Tuấn -
Viện Nghiên cứu hợp tác phát triển giáo dục
1. Mở đầu
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam là sự kiện chính trị trọng đại của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta, có ý nghĩa định hướng chiến lược cho sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới. Dự thảo các Văn kiện trình Đại hội XIV được chuẩn bị công phu, khoa học, phản ánh toàn diện tình hình đất nước, xác định rõ mục tiêu, phương hướng, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại và xây dựng Đảng trong thời kỳ mới.
Trong đó, lĩnh vực giáo dục và đào tạo tiếp tục được Đảng ta khẳng định là “quốc sách hàng đầu”, giữ vai trò then chốt trong phát triển nguồn nhân lực, nâng cao dân trí và bồi dưỡng nhân tài – những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và sức mạnh nội sinh của quốc gia. Nhận thức sâu sắc ý nghĩa đó, tôi xin được tham gia một số ý kiến góp ý đối với các nội dung liên quan đến giáo dục và đào tạo trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV, với tinh thần trách nhiệm, xây dựng.
Từ khóa: Góp ý, Dự thảo Văn kiện, Đại hội XIV của Đảng, Về giáo dục và đào tạo
2. Nội dung góp ý
2.1. Góp ý cho phần I, mục 1, điểm (2)
I- ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN NGHỊ QUYẾT ĐẠI HỘI XIII CỦA ĐẢNG VÀ CƠ ĐỒ CỦA ĐẤT NƯỚC SAU 40 NĂM ĐỔI MỚI
1. Kết quả đạt được
(2) Phát triển văn hóa, con người và xã hội đạt kết quả rất quan trọng, nhiều mặt tiến bộ; an sinh xã hội và đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao
Dự thảo viết như sau:
"Các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển toàn diện con người ngày càng đầy đủ, trọng tâm và thực chất".
"Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đạt được một số kết quả quan trọng".
Đề nghị sửa như sau:
Thay cụm từ “phát triển toàn diện con người” thành “đổi mới, phát triển giáo dục và đào tạo”
Các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về đổi mới, phát triển giáo dục và đào tạo ngày càng đầy đủ, trọng tâm và thực chất.
Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đạt được một số kết quả quan trọng, tạo cơ sở cho sự đột phá phát triển trong kỷ nguyên mới
2.2. Góp ý : Phần I, mục 2. Hạn chế, yếu kém
Nhận xét: Đánh giá về hạn chế, yếu kém trong bản Dự thảo chưa chỉ ra được điểm yếu then chốt dẫn đến những hạn chế của giáo dục và đào tạo hiện nay. Mới đánh giá về hạn chế trong thực hiện đổi mới mà chưa đánh giá hạn chế trong quản lý tổ chức điều khiển hoạt động đổi mới.
Thực trạng quản lý nhà nước về đổi mới giáo dục và đào tạo hiện nay còn lúng túng, đang có nhiều quan điểm tiếp cận khác nhau trong đổi mới căn bản, toàn diện. Đổi mới chưa dựa trên một cơ sở phương pháp luận nhất quán, chưa đổi mới căn bản từ cơ sở lý luận của khoa học giáo dục Việt nam. Nghĩa là đổi mới đang thiếu cơ sở khoa học vững chắc làm gốc. Dẫn đến mỗi người đổi mới một kiểu, thiên về kỹ thuật và công nghệ giản đơn, thiên về dạy chữ chưa quan tâm đúng mức đền dạy người. Đổi mới phần ngọn, chưa đổi mới từ gốc.
Đề nghị sửa như sau:
Tổ chức thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo chưa xác định rõ cơ sở phương pháp luận và quan điểm tiếp cận nhất quán trong đổi mới. Chưa xác định được khâu then chốt trong đổi mới căn bản, toàn diện từ cơ sở lý luận của khoa học giáo dục Việt Nam hiện đại. Thực hiện đổi mới chưa dựa trên cơ sở khoa học vững chắc, thiếu tính đồng bộ, tính hệ thống, còn lúng túng. Tách bạch giữa dạy học với giáo dục, giữa dạy chữ với dạy người. Việc thực hiện xã hội hoá trong giáo dục và đào tạo có biểu hiện sai lệch. Chất lượng giáo dục và đào tạo, nhất là giáo dục phẩm chất đạo đức, lối sống, tình thương yêu con người, trách nhiệm đối với Tổ quốc còn yếu và chưa theo một chuẩn mực giá trị sống được nghiên cứu đầy đủ. Chất lượng giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học chậm được cải thiện. Giáo dục, đào tạo ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn; chế độ, chính sách đối với nhà giáo còn bất cập.
2.3. Góp ý : Phần I, mục 3. Bài học kinh nghiệm sau 40 năm đổi mới
Dự thảo viết như sau:
Thứ ba, quán triệt sâu sắc và thực hành triệt để quan điểm "Dân là gốc".
Đề nghị sửa như sau:
Không nên để quan điểm “Dân là gốc”. Bác Hồ nói “Nước lấy dân làm gốc” (Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 5, trang 501, NXB Chính trị quốc gia – Sự thật 2011)
Thứ ba, quán triệt sâu sắc và thực hành triệt để quan điểm "Nước lấy dân làm gốc".
2.4. Góp ý: Phần II, mục 4. Về các mục tiêu, chỉ tiêu phát triển chủ yếu 5 năm 2026 – 2030
II- QUAN ĐIỂM, MỤC TIÊU XÂY DỰNG, PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC TRONG GIAI ĐOẠN MỚI
4. Về các mục tiêu, chỉ tiêu phát triển chủ yếu 5 năm 2026 – 2030
Dự thảo viết như sau:
- Về xã hội: Chỉ số phát triển con người (HDI) phấn đấu đạt khoảng 0,78; tuổi thọ trung bình tính từ lúc sinh đạt khoảng 75,5 tuổi,
Đề nghị bổ sung như sau:
Trong chỉ số phát triển con người (HDI), trước tuổi thọ trung bình, nên nói rõ hơn mức độ phát triển về giáo dục
- Về xã hội: Chỉ số phát triển con người (HDI) phấn đấu đạt khoảng 0,78; (trong đó về giáo dục, phấn đấu …. ); tuổi thọ trung bình
2.5. Góp ý: Phần V
V - PHÁT TRIỂN MẠNH MẼ, TOÀN DIỆN VĂN HÓA VÀ CON NGƯỜI VIỆT NAM
Dự thảo viết:
Xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh, văn minh gắn với xây dựng, hoàn thiện con người mới Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Nhận xét: Nếu nói con người mới sẽ có con người cũ. Vậy ai là con người cũ. Thực tiễn chỉ có con người trong bối cảnh mới, không có con người mới.
Sửa câu: “Xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh, văn minh gắn với xây dựng, hoàn thiện con người mới Việt Nam xã hội chủ nghĩa”.
Sửa thành câu: Xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh, văn minh gắn với xây dựng, phát triển con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới .
2.6. Góp ý: Phần VI
VI- XÂY DỰNG NỀN GIÁO DỤC QUỐC DÂN HIỆN ĐẠI, NGANG TẦM KHU VỰC VÀ THẾ GIỚI
Dự thảo viết:
-Thực hiện có hiệu quả các quyết sách chiến lược nhằm xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại, công bằng theo hướng "chuẩn hoá, hiện đại hoá, dân chủ hoá, xã hội hoá và hội nhập quốc tế".
Đề nghị sửa như sau:
-Thực hiện có hiệu quả các quyết sách chiến lược nhằm xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại, công bằng theo hướng "chuẩn hoá, hiện đại hoá, dân chủ hoá, xã hội hoá và chủ động hội nhập quốc tế".
2.7. Góp ý Phần VI:
Dự thảo viết:
-Nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực, ngành, nghề trọng điểm, chiến lược.
Đề nghị sửa như sau:
- Coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực, ngành, nghề trọng điểm, chiến lược.
2.8. Góp ý Phần VI:
Dự thảo viết:
Xây dựng, triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về hiện đại hoá, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo. Phát triển giáo dục công lập là trụ cột, giáo dục ngoài công lập là cấu phần quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân. Chú trọng phát triển giáo dục mầm non và giáo dục phổ thông.
Đề nghị bổ sung:
Triển khai nghiên cứu cơ bản xây dựng lý luận khoa học giáo dục Việt Nam hiện đại, xây dựng hệ thống chuẩn mực giá trị cho từng cấp học, tăng tỷ trọng giáo dục đạo đức và kỷ năng sống cho học sinh trong nhà trường phổ thông.
Sau khi bổ sung:
Xây dựng, triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về hiện đại hoá, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo. Phát triển giáo dục công lập là trụ cột, giáo dục ngoài công lập là cấu phần quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân. Triển khai nghiên cứu cơ bản xây dựng lý luận khoa học giáo dục Việt Nam hiện đại, xây dựng hệ thống chuẩn mực giá trị cho từng cấp học, tăng tỷ trọng giáo dục đạo đức và kỷ năng sống cho học sinh trong nhà trường phổ thông. Chú trọng phát triển giáo dục mầm non và giáo dục phổ thông.
Dự thảo viết: “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực, thể lực và phẩm chất người học”. Đây là hướng đi rất phù hợp với xu thế quốc tế và thực tiễn Việt Nam. Tuy nhiên, để thực hiện được cần phải đổi mới Chương trình giáo dục từ mầm non đến phổ thông theo hướng mới.
2.9. Góp ý: Phần XII
XII- PHÁT HUY MẠNH MẼ VAI TRÒ CHỦ THỂ CỦA NHÂN DÂN, DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA, SỨC MẠNH CỦA NHÂN DÂN VÀ KHỐI ĐẠI ĐOÀN KẾT TOÀN DÂN TỘC
Dự thảo viết:
Quán triệt sâu sắc quan điểm "Dân là gốc", Nhân dân là chủ thể, là trung tâm của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Đề nghị sửa như sau:
Quán triệt sâu sắc quan điểm "Nước lấy dân là gốc",
2.10. Góp ý văn kiện
DỰ THẢO CHƯƠNG TRÌNH HÀNH ĐỘNG CỦA BAN CHẤP HÀNH TRUNG ƯƠNG ĐẢNG Thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng
II- NHIỆM VỤ CHỦ YẾU
Dự thảo viết:
4. Xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại ngang tầm khu vực và thế giới
- Xây dựng, triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hoá, nâng cao toàn diện chất lượng giáo dục, đào tạo.
Đề nghị bổ sung nội dung sau:
- Xây dựng và triển khai thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông theo hướng “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực, thể lực và phẩm chất người học”.
3. Kết luận
Dự thảo Văn kiện của Đại hội XIV đã đặt ra nhiều định hướng đúng đắn, thể hiện tầm nhìn chiến lược cho phát triển giáo dục – đào tạo Việt Nam: quốc sách hàng đầu, hiện đại, công bằng, hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, để chuyển từ định hướng sang thực thi hiệu quả, cần làm rõ thêm nhiều chỉ tiêu cụ thể, nguồn lực, cơ chế triển khai, và đặc biệt là giải pháp khả thi đối với từng cấp học, từng vùng miền, từng đối tượng.
Với tinh thần xây dựng, tôi tin rằng nếu những góp ý trên được nghiên cứu tiếp thu và đưa vào bản chính thức của văn kiện, thì hệ thống giáo dục – đào tạo của nước ta sẽ càng mạnh mẽ hơn, thực sự trở thành một trong các động lực quan trọng đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững, vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.
Kính mong Ban Thường vụ Trung ương, các cơ quan tham mưu và toàn thể đồng chí đại biểu Đại hội xem xét, tiếp thu.
Tài liệu góp ý
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng
2. Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Dự thảo Chương trình hành động của Ban chấp hành Trung ương Đảng thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng (Kèm theo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng)
Ý kiến bạn đọc