Đỗ Thị Vương Quỳnh
Văn phòng, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Email: [email protected]
Tóm tắt: Công tác pháp chế có vai trò quan trọng trong xây dựng chính quy, quản lý kỷ luật và nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo ở các học viện, trường sĩ quan quân đội. Quán triệt quan điểm của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và các nghị quyết, chỉ thị của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về tăng cường pháp chế, kỷ luật quân đội, những năm qua các học viện, trường sĩ quan quân đội đã triển khai nhiều biện pháp nâng cao chất lượng công tác pháp chế và đạt được những kết quả tích cực. Trên cơ sở quán triệt tinh thần Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, bài viết phân tích thực trạng công tác pháp chế ở các học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay; đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm tiếp tục nâng cao chất lượng công tác này, góp phần xây dựng môi trường giáo dục quân sự chính quy, kỷ cương, an toàn, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Từ khoá: Công tác pháp chế; nâng cao chất lượng; học viện, trường sĩ quan quân đội.
Nhận bài: 25/5/2026; Biên tập: 27/5/2026; Phản biện: 27/5/2026; Duyệt đăng: 29/5/2026
1. Mở đầu
Công tác pháp chế trong Quân đội nhân dân Việt Nam là một bộ phận quan trọng của công tác xây dựng chính quy, quản lý kỷ luật, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong lĩnh vực quân sự, quốc phòng. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế sâu rộng, sự phát triển mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số quốc gia và yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam “tinh, gọn, mạnh”, đã và đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác pháp chế ở các học viện, trường sĩ quan quân đội.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Một số kết quả đạt được
Đại hội XIV của Đảng xác định: tiếp tục hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đẩy mạnh chuyển đổi số, đổi mới quản trị quốc gia hiện đại, nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật. Văn kiện Đại hội nhấn mạnh: “Pháp luật trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là ý chí và nguyện vọng của Nhân dân được luật hoá. Nhà nước ban hành pháp luật; tổ chức, quản lý xã hội bằng pháp luật và không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa” (1). Đây là định hướng quan trọng, tạo cơ sở chính trị, pháp lý để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác pháp chế trong Quân đội nói chung, ở các học viện, trường sĩ quan quân đội nói riêng. Quán triệt tinh thần đó, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025 - 2030 khẳng định: “Công tác cải cách hành chính, pháp chế, thanh tra, tư pháp và các công tác khác có chuyển biến tích cực; tham mưu xây dựng, ban hành, thực thi nghiêm túc hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về quân sự, quốc phòng, cơ yếu” (2), góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về quốc phòng, xây dựng Quân đội “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”.
Thời gian qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, cấp ủy, chỉ huy các cấp ở các học viện, trường sĩ quan quân đội đã quán triệt và triển khai tương đối toàn diện các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Nhà nước và Quân đội về công tác pháp chế. Hệ thống văn bản quy chế, quy định trong các nhà trường quân đội từng bước được rà soát, bổ sung, hoàn thiện; hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật có nhiều đổi mới; nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, giảng viên, học viên, nhân viên, chiến sĩ đối với việc chấp hành pháp luật Nhà nước, kỷ luật Quân đội có chuyển biến tích cực. Công tác tham mưu pháp lý, kiểm tra văn bản, tư vấn pháp luật, giải quyết khiếu nại, tố cáo, xử lý vi phạm kỷ luật được thực hiện nền nếp hơn. Nhiều học viện, trường sĩ quan đã tích cực ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số vào quản lý điều hành, phổ biến pháp luật, quản lý hồ sơ, văn bản và giải quyết thủ tục hành chính quân sự. Đội ngũ cán bộ làm công tác pháp chế từng bước được kiện toàn, trình độ chuyên môn, năng lực thực tiễn được nâng lên. Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, công tác pháp chế ở các học viện, trường sĩ quan quân đội vẫn còn một số hạn chế. Công tác quán triệt, triển khai một số văn bản pháp luật, quy định mới có lúc chưa kịp thời; việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong tham mưu, xử lý các vụ việc pháp lý có nội dung chưa thật chặt chẽ. Nội dung, hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật có đơn vị thiếu tính hấp dẫn, chưa gắn chặt với thực tiễn nhiệm vụ giáo dục, đào tạo và đặc điểm tâm lý của học viên quân đội. Việc ứng dụng công nghệ số trong công tác pháp chế có mặt còn chậm; chất lượng đội ngũ cán bộ pháp chế chưa đồng đều. Một bộ phận cán bộ, học viên nhận thức pháp luật chưa sâu sắc, còn biểu hiện chủ quan trong chấp hành điều lệnh, điều lệ, quy định của đơn vị.
2.2. Một số giải pháp
Một là, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp đối với công tác pháp chế.
Đây là giải pháp có ý nghĩa quyết định, bảo đảm công tác pháp chế được triển khai đúng định hướng chính trị, bám sát yêu cầu xây dựng Quân đội và nhiệm vụ giáo dục, đào tạo trong tình hình mới. Thực tiễn cho thấy, ở đâu cấp ủy, chỉ huy quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ thì ở đó công tác pháp chế được duy trì nền nếp, hiệu quả; ý thức chấp hành pháp luật Nhà nước, kỷ luật Quân đội của cán bộ, giảng viên, học viên, nhân viên, chiến sĩ có chuyển biến tích cực; tình hình kỷ luật được quản lý chặt chẽ.
Vì vậy, cấp ủy, chỉ huy các cấp cần tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; các nghị quyết, chỉ thị của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về tăng cường pháp chế, kỷ luật và cải cách hành chính quân sự. Đồng thời, đưa nội dung lãnh đạo công tác pháp chế vào nghị quyết lãnh đạo thường kỳ; gắn chặt công tác pháp chế với xây dựng chính quy, quản lý kỷ luật, chuyển đổi số và xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh.
Cùng với đó, cần thường xuyên rà soát, bổ sung, hoàn thiện hệ thống quy chế, quy định; tăng cường kiểm tra, giám sát việc tổ chức thực hiện; kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những hạn chế, thiếu sót trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Quá trình lãnh đạo, chỉ đạo phải bảo đảm tính toàn diện nhưng có trọng tâm, trọng điểm; tập trung vào những lĩnh vực dễ có nguy cơ phát sinh vi phạm như quản lý học viên, sử dụng mạng xã hội, chấp hành điều lệnh, điều lệ và quy định trong giáo dục, đào tạo. Đồng thời, khắc phục triệt để biểu hiện buông lỏng lãnh đạo, khoán trắng cho cơ quan chuyên môn hoặc hành chính hóa hoạt động pháp chế.
Hai là, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác pháp chế ở các học viện, trường sĩ quan quân đội.
Đội ngũ cán bộ pháp chế là lực lượng trực tiếp tham mưu, hướng dẫn và tổ chức thực hiện các hoạt động pháp lý trong nhà trường quân đội; đồng thời giữ vai trò quan trọng trong nâng cao hiệu lực quản lý, xây dựng chính quy, giữ nghiêm kỷ luật và phòng ngừa vi phạm pháp luật, kỷ luật quân đội. Vì vậy, xây dựng đội ngũ cán bộ pháp chế có phẩm chất, năng lực, phương pháp công tác đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ là nội dung có ý nghĩa quan trọng trong nâng cao chất lượng công tác pháp chế hiện nay.
Theo đó, cần tiếp tục kiện toàn tổ chức, biên chế cơ quan pháp chế theo hướng tinh, gọn, hiệu quả, phù hợp với yêu cầu điều chỉnh tổ chức lực lượng của Quân đội trong tình hình mới. Chú trọng lựa chọn, bố trí cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, tinh thần trách nhiệm cao, có kiến thức chuyên sâu về pháp luật và năng lực tham mưu, tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Đồng thời, phát huy tốt vai trò của cơ quan pháp chế trong tham mưu cho cấp ủy, chỉ huy về xây dựng, rà soát, bổ sung hệ thống quy chế, quy định; giải quyết các vấn đề liên quan đến pháp luật, kỷ luật trong nhà trường quân đội.
Cùng với đó, cần thường xuyên bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng nghiệp vụ, phương pháp tham mưu, kỹ năng xử lý tình huống pháp lý và khả năng ứng dụng công nghệ số cho đội ngũ cán bộ pháp chế. Trong điều kiện chuyển đổi số và hội nhập hiện nay, cán bộ pháp chế không chỉ cần nắm vững chuyên môn pháp luật mà còn phải có năng lực nghiên cứu, dự báo và tham mưu cho cấp uỷ, chỉ huy đơn vị xử lý những vấn đề pháp lý mới nảy sinh trong môi trường quân sự hiện đại, nhất là các nội dung liên quan an ninh mạng, dữ liệu số, quản lý thông tin và chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo quân sự. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác pháp chế ở các học viện, trường sĩ quan quân đội trong giai đoạn hiện nay.
Ba là, đổi mới nội dung, hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật trong các học viện, trường sĩ quan quân đội.
Đây là giải pháp trực tiếp góp phần nâng cao nhận thức, xây dựng ý thức thượng tôn pháp luật, chấp hành nghiêm kỷ luật Quân đội cho cán bộ, giảng viên, học viên, nhân viên, chiến sĩ nhà trường. Nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật cần bám sát thực tiễn nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, nhiệm vụ giáo dục, đào tạo và đặc điểm hoạt động của từng đối tượng trong nhà trường quân đội; tập trung vào các quy định về quản lý bộ đội, chấp hành điều lệnh, điều lệ, sử dụng mạng xã hội, bảo đảm an toàn thông tin, phòng chống vi phạm pháp luật, kỷ luật và các biểu hiện lệch chuẩn trong môi trường quân sự.
Cùng với các hình thức tuyên truyền, giáo dục truyền thống, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong phổ biến, giáo dục pháp luật; xây dựng thư viện pháp luật điện tử, hệ thống học liệu số, diễn đàn trao đổi pháp luật trực tuyến phục vụ cán bộ, giảng viên, học viên, nhân viên, chiến sĩ nghiên cứu, học tập. Đồng thời, duy trì hiệu quả các mô hình “Ngày pháp luật”, tọa đàm pháp lý, thi tìm hiểu pháp luật, sân khấu hóa các tình huống vi phạm kỷ luật nhằm nâng cao tính trực quan, tính tương tác và sức thuyết phục trong giáo dục pháp luật.
Bên cạnh đó, cần kết hợp chặt chẽ giáo dục pháp luật với giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống; phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, giảng viên, cán bộ quản lý trong chấp hành pháp luật, kỷ luật và xây dựng nền nếp chính quy. Chú trọng xây dựng môi trường văn hóa pháp luật lành mạnh trong các học viện, trường sĩ quan quân đội, tạo sự chuyển biến vững chắc về nhận thức và hành vi chấp hành pháp luật, kỷ luật của mọi quân nhân.
Bốn là, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng khoa học công nghệ trong công tác pháp chế.
Đại hội XIV của Đảng xác định chuyển đổi số là động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới quản trị quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Trong Quân đội, chuyển đổi số đang trở thành yêu cầu khách quan nhằm nâng cao chất lượng quản lý, chỉ huy, điều hành và đổi mới giáo dục, đào tạo. Vì vậy, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ trong công tác pháp chế là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả công tác pháp chế cũng như hoạt động quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện pháp luật trong các học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay.
Theo đó, các học viện, trường sĩ quan quân đội cần tiếp tục xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu pháp luật dùng chung; đẩy mạnh số hóa hồ sơ, văn bản pháp lý, tài liệu nghiệp vụ; triển khai đồng bộ hệ thống quản lý văn bản điện tử, điều hành điện tử và các phần mềm hỗ trợ hoạt động pháp chế. Đồng thời, nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo, công nghệ dữ liệu số trong tra cứu văn bản, phổ biến pháp luật, quản lý hồ sơ và hỗ trợ xử lý các tình huống pháp lý phát sinh trong nhà trường quân đội.
Cùng với đó, cần tăng cường bảo đảm an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu, phòng chống vi phạm pháp luật trên không gian mạng; chủ động phát hiện, ngăn chặn các thông tin xấu độc, sai trái tác động đến cán bộ, giảng viên, học viên. Quá trình chuyển đổi số trong công tác pháp chế phải gắn chặt với cải cách hành chính quân sự, xây dựng môi trường giáo dục quân sự hiện đại, chính quy, kỷ luật và an toàn, góp phần nâng cao chất lượng công tác pháp chế ở các học viện, trường sĩ quan quân đội trong giai đoạn hiện nay.
Năm là, phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, lực lượng trong thực hiện công tác pháp chế.
Công tác pháp chế là nhiệm vụ của mọi tổ chức, mọi lực lượng trong nhà trường quân đội, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của cấp ủy, chỉ huy các cấp. Vì vậy, nâng cao chất lượng công tác pháp chế phải được tiến hành đồng bộ, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, đơn vị và các lực lượng tham gia quản lý, giáo dục, rèn luyện bộ đội. Thực tiễn cho thấy, ở đâu phát huy tốt vai trò, trách nhiệm của các tổ chức, lực lượng thì ở đó nền nếp chính quy, ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật của cán bộ, giảng viên, học viên, nhân viên, chiến sĩ được nâng lên, tình hình vi phạm kỷ luật được hạn chế.
Theo đó, cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan pháp chế với cơ quan chính trị, đào tạo, quản lý học viên, thanh tra, bảo vệ an ninh và các tổ chức quần chúng trong tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật; quản lý, nắm tình hình tư tưởng và kịp thời phát hiện, xử lý các vụ việc liên quan đến pháp luật, kỷ luật. Đồng thời, phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ quản lý, giảng viên trong giáo dục, định hướng nhận thức, xây dựng ý thức tự giác chấp hành pháp luật, kỷ luật trong nhà trường.
Bên cạnh đó, cần chú trọng phối hợp giữa các học viện, trường sĩ quan quân đội với cấp ủy, chính quyền địa phương, cơ quan tư pháp và các cơ sở giáo dục ngoài quân đội trong tuyên truyền, phổ biến pháp luật, trao đổi kinh nghiệm quản lý, giáo dục, xử lý các vụ việc liên quan pháp lý. Qua đó, góp phần xây dựng môi trường giáo dục quân sự an toàn, lành mạnh, chính quy, kỷ luật; tạo sự thống nhất trong nhận thức và hành động giữa các tổ chức, lực lượng đối với công tác pháp chế trong giai đoạn hiện nay.
3. Kết luận
Nâng cao chất lượng công tác pháp chế ở các học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay là yêu cầu khách quan, cấp thiết, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại” và xây dựng môi trường giáo dục quân sự chính quy, kỷ cương, an toàn. Vì vậy, các học viện, trường sĩ quan quân đội cần tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước và Quân đội về tăng cường pháp chế, kỷ luật quân đội và chuyển đổi số; đồng thời triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác pháp chế, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo
[1]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[2]. Quân ủy Trung ương (2025), Tài liệu nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025 - 2030, Hà Nội.
[3]. Hàn Mạnh Thắng (2021), Nâng cao chất lượng công tác pháp chế trong quân đội đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, Báo Quân đội nhân dân, số ra ngày 23/9/2021.
SOLUTIONS TO IMPROVE THE QUALITY OF LEGAL WORK
IN MILITARY ACADEMIES AND OFFICER SCHOOLS
IN THE CURRENT PERIOD
Do Thi Vuong Quynh
Office, Political Academy, Ministry of National Defence
Sum mary: Legal work plays an important role in building regularity, managing discipline and improving the quality of education and training at academies and military officer schools. Thoroughly grasping the Party's viewpoint on building a socialist law-governed state in Vietnam and the resolutions and directives of the Central Military Commission and the Ministry of National Defense on strengthening legality and military discipline, in recent years, military academies and officer schools have implemented many measures to improve the quality of legal work and achieved positive results. On the basis of thoroughly grasping the spirit of the 14th Party Congress and the Resolution of the 12th Army Party Congress, the article analyzes the current status of legal work in academies and military officer schools today; At the same time, propose a number of solutions to continue improving the quality of this work, contributing to building a formal, disciplined, safe military education environment, meeting mission requirements in the new situation.
Key words: Legal affairs; quality improvement; military academies and officer schools.
Ý kiến bạn đọc