GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM AN NINH CON NGƯỜI VIỆT NAM TRƯỚC THÁCH THỨC TỪ TRÍ TUỆ NHÂN TẠO

Nguyễn Quốc - Lê Thị Dung

Trường Đại học Công đoàn

Email: [email protected]

Tóm tắt: Trước bối cảnh phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, những nguy cơ và thách thức đã tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt đối với bảo đảm an ninh con người ở Việt Nam hiện nay. Tác động của AI trên nhiều phương diện như xâm phạm quyền riêng tư, gia tăng tội phạm mạng, thao túng thông tin, ảnh hưởng đến việc làm, an ninh kinh tế, an ninh tư tưởng - văn hóa, cũng như các thách thức trong quản lý, kiểm soát và bảo đảm tự chủ công nghệ. Bên cạnh những lợi ích to lớn trong phát triển kinh tế - xã hội, AI cũng tiềm ẩn nguy cơ làm gia tăng bất ổn xã hội và đe dọa an ninh quốc gia nếu thiếu cơ chế quản trị phù hợp. Từ đó, nghiên cứu đề xuất một số giải pháp như hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường quản trị công nghệ, bảo đảm an ninh dữ liệu, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và mở rộng hợp tác quốc tế nhằm phát huy hiệu quả tích cực của AI, đồng thời hạn chế các nguy cơ đối với an ninh con người ở Việt Nam hiện nay.

Từ khóa: an ninh con người; giải pháp bảo đảm; thách thức; trí tuệ nhân tạo.

Nhận bài: 23/5/2026; Biên tập 23/5/2026; Phản biện: 25/5/2026; Duyệt đăng 29/5/2026.

1. Đặt vấn đề

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, trí tuệ nhân tạo (AI) là nền tảng công nghệ có ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong các lĩnh vực như kinh tế, y tế, giáo dục, quốc phòng và an ninh, đồng thời từng bước làm thay đổi phương thức con người lao động, giao tiếp và tương tác với môi trường xung quanh. Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ này không chỉ mở ra nhiều cơ hội thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản trị, tối ưu hóa năng suất lao động, khuyến khích đổi mới sáng tạo và cải thiện chất lượng cuộc sống của con người.

Tuy nhiên, song hành cùng những giá trị và lợi ích to lớn mà trí tuệ nhân tạo mang lại là hàng loạt nguy cơ và thách thức mới đối với an ninh con người trong thời đại số. AI có thể bị lợi dụng cho các hoạt động gián điệp công nghệ, tấn công mạng, phát tán thông tin sai lệch, thao túng dư luận xã hội và xâm phạm quyền con người dưới nhiều hình thức tinh vi, khó kiểm soát. Những nguy cơ này phản ánh rõ tính chất phi truyền thống của các thách thức an ninh trong kỷ nguyên số, đòi hỏi các quốc gia phải xây dựng cách tiếp cận mới nhằm bảo đảm an ninh con người một cách toàn diện và bền vững. Đặc biệt, thực tiễn các cuộc xung đột quân sự gần đây trên thế giới cho thấy AI ngày càng được ứng dụng sâu rộng trong lĩnh vực quốc phòng thông qua các hệ thống vũ khí tự động và thiết bị bay không người lái, làm gia tăng mức độ nguy hiểm, tính phức tạp và khả năng khó kiểm soát của công nghệ này.

Tại Việt Nam, quá trình hội nhập quốc tế và chuyển đổi số đang thúc đẩy việc ứng dụng AI ngày càng sâu rộng trong nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế – xã hội. Tuy nhiên, hệ thống pháp lý, cơ chế quản trị, năng lực kiểm soát cũng như nhận thức xã hội về AI vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ, dẫn đến những khoảng trống tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng cho các mục đích tiêu cực. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nghiên cứu một cách toàn diện và hệ thống về các tác động của AI đối với an ninh con người, từ đó đề xuất các giải pháp và khuyến nghị phù hợp với điều kiện Việt Nam hiện nay.

Xuất phát từ những vấn đề trên, bài viết tập trung phân tích các nguy cơ và thách thức do trí tuệ nhân tạo đặt ra đối với bảo đảm an ninh con người ở Việt Nam, đồng thời đề xuất một số giải pháp định hướng và khuyến nghị nhằm nâng cao năng lực quản trị, tăng cường khả năng thích ứng và góp phần giữ vững an ninh con người trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển công nghệ hiện nay.

2. Thách thức từ trí tuệ nhân tạo đối với an ninh con người Việt Nam hiện nay

Khái niệm an ninh con người được Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) chính thức đề cập trong Báo cáo Phát triển con người năm 1994, với quan điểm cho rằng an ninh không chỉ giới hạn ở việc bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia, mà còn phải bảo đảm sự an toàn, quyền tự do và phẩm giá của con người. Theo cách tiếp cận này, an ninh con người bao gồm nhiều phương diện như an ninh kinh tế, an ninh lương thực, an ninh y tế, an ninh môi trường, an ninh cá nhân, an ninh cộng đồng và an ninh chính trị. Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong tư duy nghiên cứu an ninh, từ cách tiếp cận truyền thống lấy quốc gia làm trung tâm sang cách tiếp cận lấy con người làm trọng tâm, phù hợp với xu thế gia tăng của các thách thức an ninh phi truyền thống trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

Từ rất sớm, trong Tuyên ngôn Độc lập năm 1945, những quyền cơ bản, thiêng liêng của con người được Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng… trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc” [1]. Quan điểm đó trở thành nền tảng tư tưởng xuyên suốt, được thể hiện nhất quán trong các cương lĩnh, nghị quyết của Đảng qua các thời kỳ. Tại Đại hội XIII của Đảng, vấn đề an ninh con người được xác định rõ như một nội dung trọng yếu, gắn chặt với mục tiêu “giữ vững môi trường hòa bình, ổn định chính trị, an ninh quốc gia, an ninh con người” [2]. Trong sáu nhiệm vụ trọng tâm của nhiệm kỳ Đại hội XIII, Đảng nhấn mạnh yêu cầu: “thực hiện tốt chính sách xã hội, bảo đảm an ninh xã hội, an ninh con người, tạo chuyển biến mạnh mẽ trong quản lý phát triển xã hội, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống và chỉ số hạnh phúc của con người Việt Nam” [3]. Cho thấy, an ninh con người là quan điểm chính trị, chiến lược, gắn liền với mục tiêu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới.

Trí tuệ nhân tạo (AI) là một trong những công nghệ trọng tâm của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đang tạo ra những biến đổi mạnh mẽ trong nhiều lĩnh vực như y tế, giáo dục, tài chính, quốc phòng và quản trị xã hội. Bên cạnh những lợi ích về nâng cao năng suất lao động và chất lượng dịch vụ, AI cũng đặt ra nhiều nguy cơ đối với an ninh con người, như thao túng thông tin, xâm phạm quyền riêng tư, gia tăng bất bình đẳng xã hội và các nguy cơ tấn công mạng. Sự phát triển mạnh mẽ và ứng dụng rộng rãi của AI không chỉ mang lại nhiều lợi ích cho xã hội mà còn đặt ra những nguy cơ đáng chú ý đối với an ninh con người ở Việt Nam. Các nguy cơ này thể hiện trên một số phương diện cơ bản sau:

Thứ nhất, nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư và an toàn cá nhân.

Công nghệ AI, đặc biệt là nhận diện khuôn mặt, dữ liệu lớn và giám sát thông minh, có thể bị lợi dụng để thu thập, phân tích và khai thác trái phép thông tin cá nhân. Tình trạng rò rỉ dữ liệu ngày càng gia tăng không chỉ đe dọa quyền riêng tư mà còn kéo theo nhiều hệ lụy về pháp lý, tinh thần và an toàn xã hội trong môi trường số.

Thứ hai, nguy cơ gia tăng tội phạm mạng và bất ổn xã hội.

AI đang bị lợi dụng để thực hiện các hình thức tấn công mạng tinh vi như deepfake, phát tán tin giả, lừa đảo trực tuyến, phishing hay tấn công DDoS. Những hành vi này làm nhiễu loạn môi trường thông tin, suy giảm niềm tin xã hội và đe dọa trực tiếp đến an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và an ninh con người.

Thứ ba, nguy cơ tác động tiêu cực đến việc làm và an ninh kinh tế.

Sự phát triển của AI và tự động hóa có thể thay thế nhiều lao động giản đơn, đặc biệt trong các công việc mang tính lặp lại như nhập liệu, tổng hợp dữ liệu hay hỗ trợ hành chính. Điều này làm gia tăng nguy cơ thất nghiệp, bất bình đẳng thu nhập và tạo sức ép lớn đối với ổn định kinh tế - xã hội nếu không có chính sách đào tạo và chuyển đổi nghề nghiệp phù hợp.

Thứ tư, nguy cơ thao túng thông tin và an ninh tư tưởng - văn hóa.

Với khả năng tạo lập và lan truyền nội dung nhanh chóng, AI có thể bị sử dụng để sản xuất tin giả, xuyên tạc lịch sử, giả mạo hình ảnh và giọng nói của lãnh đạo nhằm gây hoang mang dư luận, làm suy giảm niềm tin xã hội và tác động tiêu cực đến nền tảng tư tưởng, văn hóa và sự ổn định xã hội Việt Nam.

Thứ năm, nguy cơ từ việc ứng dụng AI trong lĩnh vực quốc phòng - an ninh. AI đã được tích hợp vào vũ khí tự động, drone quân sự và chiến tranh công nghệ cao, làm gia tăng tính chất nguy hiểm và khó kiểm soát của xung đột hiện đại. Nếu bị lạm dụng hoặc rơi vào tay các đối tượng xấu, các công nghệ này có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người, an ninh quốc gia và ổn định khu vực.

Thứ sáu, thách thức trong quản lý và kiểm soát AI.

Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo đang vượt xa khả năng hoàn thiện hành lang pháp lý và cơ chế giám sát ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Khoảng trống pháp lý này tiềm ẩn nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư, quyền con người và làm gia tăng bất bình đẳng trong tiếp cận công nghệ. Nhiều hội nghị quốc tế gần đây đã cảnh báo nguy cơ con người mất kiểm soát AI nếu thiếu cơ chế quản trị hiệu quả và hợp tác toàn cầu. Đối với Việt Nam, việc chưa có khung pháp lý chuyên biệt về AI, cùng khó khăn trong kiểm soát các tập đoàn công nghệ xuyên quốc gia, có thể làm gia tăng sự phụ thuộc vào doanh nghiệp công nghệ và ảnh hưởng đến vai trò quản lý của Nhà nước. Bên cạnh đó, các tranh luận về trách nhiệm pháp lý của AI cho thấy cần khẳng định rằng mọi hoạt động của AI cuối cùng vẫn phải gắn với trách nhiệm của con người trong tạo lập, quản lý và sử dụng công nghệ.

Thứ bảy, thách thức về tự chủ công nghệ.

Hiện nay, hạ tầng AI, thuật toán lõi và dữ liệu huấn luyện chủ yếu do các tập đoàn công nghệ nước ngoài nắm giữ, khiến nhiều quốc gia đối mặt nguy cơ phụ thuộc công nghệ và bị chi phối về dữ liệu, thông tin cũng như chuẩn mực số. AI không chỉ tác động đến kinh tế mà còn có khả năng định hướng nhận thức xã hội, ảnh hưởng đến văn hóa, tư tưởng và an ninh thông tin quốc gia. Đối với Việt Nam, năng lực tự chủ công nghệ AI còn hạn chế, trong khi sự phụ thuộc vào nền tảng ngoại nhập có thể làm giảm khả năng quản lý, giám sát và ứng phó với các rủi ro an ninh mới. Vì vậy, phát triển năng lực tự chủ về AI không chỉ là yêu cầu phát triển kinh tế - công nghệ mà còn là điều kiện quan trọng để bảo đảm an ninh con người và giữ vững độc lập, tự chủ quốc gia trong kỷ nguyên số.

3. Giải pháp ứng phó với những thách thức từ trí tuệ nhân tạo đối với an ninh con người Việt Nam hiện nay

Trước sự phát triển và lan tỏa ngày càng sâu rộng của trí tuệ nhân tạo, việc ứng phó với các nguy cơ và thách thức đối với an ninh con người cần được triển khai theo hướng chủ động, toàn diện và đồng bộ. Trên cơ sở đó, có thể đề xuất một số định hướng và khuyến nghị cơ bản như sau:

Một là, xây dựng và hoàn thiện hành lang pháp lý về AI.

Cần sớm ban hành chiến lược quốc gia và các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến phát triển, ứng dụng và quản lý AI, trong đó xác định rõ các tiêu chuẩn đạo đức, nguyên tắc bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền con người, cũng như quy định trách nhiệm pháp lý đối với các tổ chức, cá nhân trong sử dụng AI.

Hai là, tăng cường năng lực quản lý nhà nước và quản trị công nghệ.

Đẩy mạnh nghiên cứu, xây dựng cơ chế kiểm soát, giám sát AI trên các lĩnh vực trọng yếu như quốc phòng - an ninh, y tế, giáo dục, tài chính, truyền thông. Đồng thời, phát triển hệ thống cảnh báo sớm, giám sát rủi ro và ứng phó kịp thời với những tình huống có thể gây mất an ninh con người.

Ba là, bảo đảm an ninh, an toàn thông tin trong kỷ nguyên AI.

Tăng cường các giải pháp công nghệ bảo mật dữ liệu, phòng chống tấn công mạng, ngăn chặn tin giả, thông tin sai lệch được tạo ra bởi AI. Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia đồng bộ, an toàn, kết nối liên thông, đáp ứng yêu cầu quản lý và bảo đảm chủ quyền số.

Bốn là, đổi mới công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị - tư tưởng cho cán bộ và nhân dân.

Chủ động ứng dụng AI trong công tác tuyên giáo để tạo ra các sản phẩm truyền thông mới mẻ, hấp dẫn, có sức lan tỏa. Đồng thời, bồi dưỡng kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch, nâng cao “sức đề kháng” của cán bộ, đảng viên và nhân dân trước các chiến dịch truyền thông chống phá của các thế lực thù địch, phản động.

Năm là, thu hẹp khoảng cách số và tăng cường tự chủ công nghệ.

Đầu tư phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao về AI; hỗ trợ các doanh nghiệp công nghệ trong nước làm chủ những công nghệ lõi, giảm phụ thuộc vào nước ngoài. Đồng thời, bảo đảm cơ hội tiếp cận công nghệ công bằng giữa các vùng miền, giai tầng xã hội, để AI phục vụ cho phát triển bền vững và bảo đảm an ninh con người.

Sáu là, tăng cường hợp tác quốc tế về AI gắn với bảo đảm an ninh con người.

Chủ động tham gia các diễn đàn quốc tế, chia sẻ kinh nghiệm, tiếp thu những giá trị tiến bộ trong quản trị và phát triển AI; đồng thời kiên quyết bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc trong mọi thỏa thuận và cam kết quốc tế.

4. Kết luận

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang mở ra nhiều cơ hội to lớn cho tiến trình phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức đối với bảo đảm an ninh con người trong kỷ nguyên số. Khi được quản trị hiệu quả và khai thác đúng hướng, AI có thể trở thành động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất lao động và cải thiện chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, nếu thiếu cơ chế kiểm soát phù hợp hoặc phụ thuộc quá mức vào công nghệ bên ngoài, AI có thể bị lợi dụng để xâm phạm quyền con người, gây bất ổn xã hội và đe dọa an ninh quốc gia.

Trong bối cảnh đó, việc hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và đẩy mạnh hợp tác quốc tế là những yêu cầu cấp thiết nhằm phát huy hiệu quả tích cực của AI, đồng thời chủ động phòng ngừa và hạn chế các nguy cơ đối với an ninh con người ở Việt Nam hiện nay.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Hồ Chí Minh. (2011), Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, t.4, tr.1.

[2] Đảng Cộng sản Việt Nam. (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập 1, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr. 148.

[3] Đảng Cộng sản Việt Nam. (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập 1, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr. 202.

[4] Nguyễn Chí Thành. (2024), Trí tuệ nhân tạo và những nguy cơ, thách thức đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay. Tạp chí Cộng sản điện tử. Truy cập ngày 12/4/2026 từ https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/dau-tranh-phan-bac-cac-luan-dieu-sai-trai-thu-dich/chi-tiet/-/asset_publisher/YqSB2JpnYto9/content/tri-tue-nhan-tao-va-nhung-nguy-co-thach-thuc-doi-voi-cong-tac-bao-ve-nen-tang-tu-tuong-cua-dang-hien-nay

[5] Nguyễn Thế Anh, & Nguyễn Thị Bảo Trọng. (2024), Quyền về đời sống riêng tư trên các nền tảng mạng xã hội - góc nhìn từ thực tiễn và pháp lý. Tạp chí Tòa án nhân dân điện tử. Truy cập ngày 16/4/2026 từ https://tapchitoaan.vn/%C2%A0quyen-ve-doi-song-rieng-tu-tren-cac-nen-tang-mang-xa-hoi-%C2%A0-goc-nhin-tu-thuc-tien-va-phap-ly10427.html

SOLUTIONS TO ENSURING HUMAN SECURITY IN VIETNAM IN THE FACE OF CHALLENGES FROM ARTIFICIAL INTELLIGENCE

Nguyen Quoc Cuong
Le Thi Dung
Trade Union University

Abstract: In the context of the rapid development of artificial intelligence (AI), emerging risks and challenges have profoundly affected all aspects of social life, particularly the assurance of human security in Vietnam today. AI exerts multifaceted impacts, including violations of privacy rights, the rise of cybercrime, information manipulation, and negative effects on employment, economic security, and ideological–cultural security, as well as challenges related to governance, regulation, and technological autonomy. Although AI offers significant opportunities for socio-economic development, it also poses potential threats that may increase social instability and endanger national security if appropriate governance mechanisms are lacking. Based on this context, the study proposes several solutions, including improving the legal framework, strengthening technology governance, ensuring data security, developing high-quality human resources, enhancing technological self-reliance, and expanding international cooperation. These measures aim to maximize the positive impacts of AI while minimizing risks to human security in Vietnam today.

Keywords: human security, safeguarding solutions, challenges, artificial intelligence.