Ths Trần Cao Nghĩa - Trương Hữu Thái Hoàng
Trường Đại học Nguyễn Huệ
Gmail: [email protected]
Tóm tắt:
Bài viết khẳng định vai trò quan trọng của thể dục thể thao (TDTT) trong việc nâng cao sức khỏe và phát triển con người một cách toàn diện, qua đó đóng góp thiết thực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trên cơ sở tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa sức mạnh của nhân dân và sự hưng thịnh của quốc gia : “dân cường thì nước thịnh”, việc rèn luyện thân thể được xác định là trách nhiệm và nhu cầu tự thân của mỗi công dân. Trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam cần đẩy mạnh phong trào TDTT quần chúng, tăng cường giáo dục thể chất trong nhà trường, đồng thời đầu tư phát triển thể thao thành tích cao một cách hiệu quả. Điều này nhằm góp phần xây dựng hình mẫu con người Việt Nam khỏe mạnh, năng động, sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Từ khóa: Đẩy mạnh phong trào TDTT, thể dục thể thao, tư tưởng Hồ Chí Minh, phát triển con người toàn diện.
Nhận bài: 5/11/2025; Biên tập: 6/11/2025; Duyệt đăng: 6/11/2025.
1. Đặt vấn đề
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất chú trọng đến rèn luyện sức khỏe thông qua TDTT. Thông qua các tài liệu, tư liệu, các bài viết, một số phát biểu của Người trong các cuộc đến thăm đồng bào các tỉnh, bà con xã viên hợp tác xã nông nghiệp, công nhân các nhà máy, công trường, chiến sĩ các lực lượng vũ trang, bộ đội, dân quân tự vệ, học sinh, sinh viên, các đoàn vận động viên từ năm 1946 đến tháng 9 năm 1969 trước ngày Người đi xa đã cho thấy sự quan tâm đặc biệt của Chủ tịch Hồ Chí Minh với TDTT. Người xem TDTT có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Một số nội dung cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh về thể dục thể thao
Chỉ sau gần 5 tháng đọc Tuyên ngôn độc lập, trong thế nước đang đứng trước muôn vàn khó khăn, với bộn bề công việc cấp bách, Hồ Chí Minh, trên cương vị Chủ tịch Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đã ký Sắc lệnh số 14-SL ngày 30-1-1946, thành lập Nhà Thể dục Trung ương (thuộc Bộ Thanh niên), và Sắc lệnh số 33-SL thành lập Nha Thanh niên - Thể dục, thuộc Bộ Quốc gia giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đây là điều chưa từng có trong lịch sử dân tộc Việt Nam kể từ trước cách mạng Tháng Tám năm 1945. Cùng ngày, Bác viết bài “Sức khỏe và thể dục” đăng trên báo Cứu quốc kêu gọi toàn dân tập thể dục, được coi là mốc thời gian chính thức khai sinh ngành TDTT cách mạng nước nhà.
Ngày 27/3/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết bài Thể dục và sức khỏe, qua đó kêu gọi toàn dân tập thể dục, đăng trên báo Cứu quốc, cơ quan ngôn luận của Tổng bộ Việt Minh. Người nhấn mạnh: “Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khỏe mới làm thành công” [1].
Người đặt vấn đề và nêu rõ vị trí của TDTT trong đời sống xã hội: “Mỗi một người dân yếu ớt tức làm cho cả nước yếu ớt một phần, mỗi một người dân mạnh khỏe, tức là góp phần cho cả nước mạnh khỏe” [2]. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Vậy nên luyện tập thể dục, bồi bổ sức khỏe là bổn phận của mỗi một người dân yêu nước” [3]. Người hướng dẫn: “Mỗi ngày lúc ngủ dậy, tập một ít thể dục. Ngày nào cũng tập thì khí huyết lưu thông, tinh thần đầy đủ, như vậy là sức khoẻ” [4]; đồng thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu rõ trách nhiệm của ngành TDTT: “Bộ Giáo dục có Nha Thể dục, mục đích là để khuyên và dạy cho đồng bào tập thể dục, đặng giữ gìn và bồi đắp sức khoẻ” [5]. Người khẳng định tầm quan trọng của TDTT: “Dân cường thì quốc thịnh. Tôi mong đồng bào ta ai cũng gắng tập thể dục. Tự tôi, ngày nào tôi cũng tập” [6]. Chính Hồ Chủ tịch đi tiên phong làm mực thước cho đồng bào, chiến sĩ noi theo.
Đối với thanh niên, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên nhắc nhở, muốn làm chủ nhân tương lai của đất nước phải rèn luyện đạo đức cách mạng; học tập văn hóa, kỹ thuật chuyên môn, đồng thời phải rèn luyện sức khỏe và thể chất. Đối với các lực lượng nông dân, công nhân, cán bộ nghiệp vụ, quản lý, các nhà khoa học, văn nghệ sỹ..., theo Hồ Chí Minh, đây là nguồn nhân lực đông đảo và đòi hỏi phải có chất lượng cao, do đó, muốn lao động sản xuất tốt, công tác và học tập tốt thì cần có sức khoẻ. Muốn giữ sức khoẻ thì nên thường xuyên tập thể dục. Chủ tịch Hồ Chí Minh, cũng luôn quan tâm đến công tác đối ngoại của TDTT, coi đây phương tiện quan trọng để giao lưu, đoàn kết, hữu nghị giữa Việt Nam và các nước trong cộng đồng quốc tế. Cũng như, mọi hoạt động đối ngoại ở trong nước hay quốc tế đều phải đặt mục tiêu đoàn kết, hữu nghị lên hàng đầu.
2.2. Sự vận dụng của Đảng, Nhà nước ta
Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào đẩy mạnh hoạt động TDTT trong giai đoạn hiện nay. Trước hết, đẩy mạnh hoạt động TDTT không chỉ là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về TDTT, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm sâu sắc đến sự nghiệp TDTT của nước nhà. Nhất là trong thời kỳ hội nhập quốc tế, Đảng ta đã có nhiều chủ trương, hoạch định chính sách quan trọng về TDTT phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể của đất nước. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng xác định đẩy mạnh hoạt động TDTT là một nội dung quan trọng, trong đó nhấn mạnh: “Đẩy mạnh hoạt động TDTT cả về quy mô và chất lượng. Khuyến khích và tạo điều kiện để toàn xã hội tham gia hoạt động và đẩy mạnh hoạt động TDTT. Phát triển mạnh thể thao quần chúng, thể thao nghiệp dư... Làm tốt công tác giáo dục thể chất trong trường học. Mở rộng quá trình chuyên nghiệp hóa thể thao thành tích cao. Đổi mới và tăng cường hệ thống đào tạo vận động viên trẻ” [7].
Cụ thể hóa chủ trương trên của Đảng, ngày 03/12/2010, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 2198/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển thể dục, thể thao Việt Nam đến năm 2020, trong đó đặt ra các mục tiêu quan trọng hướng đến xây dựng và phát triển nền TDTT nước nhà nâng cao sức khỏe nhân dân, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, tăng tuổi thọ của người Việt Nam…
Ngày 01/12/2011, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 08-NQ/TW về “Tăng cường sự lãnh đạo của Ðảng, tạo bước phát triển mạnh mẽ về thể dục, thể thao đến năm 2020”, tiếp tục khẳng định: Đẩy mạnh hoạt động TDTT là một yêu cầu khách quan của xã hội, là trách nhiệm của các cấp ủy đảng, chính quyền và nhân dân; góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân; giáo dục ý chí, đạo đức, xây dựng lối sống và môi trường văn hóa lành mạnh; củng cố khối đại đoàn kết toàn dân; mở rộng quan hệ hữu nghị và hợp tác quốc tế.
Trên nền tảng phát triển của TDTT và những thành quả thu được, Đại hội XII của Đảng tiếp tục nhấn mạnh chủ trương: “Đầu tư cho TDTT là đầu tư cho con người, cho sự phát triển của đất nước”, vì thế các cấp, các ngành cân phải “tạo môi trường và điều kiện để phát triển về nhân cách, đạo đức, trí tuệ, năng lực sáng tạo, thể chất, tâm hồn” [8]. Theo đó, Nhà nước phải thường xuyên tăng cường hoàn thiện các văn bản pháp luật, chính sách về chi ngân sách và huy động các nguồn lực xã hội để đầu tư xây dựng cơ sở vật chất TDTT.
Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII đã xác định “Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021 - 2030”, trong đó ghi rõ: “Nâng cao chất lượng dân số, sức khỏe người dân cả về thể chất, tinh thần, tầm vóc, tuổi thọ cũng như chất lượng cuộc sống” [9].
Nhờ đó, trong những năm gần đây, nhiều cơ sở TDTT công lập được củng cố; số lượng các cơ sở ngoài công lập tăng nhanh với nhiều loại hình mới. Phong trào “Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại” ngày càng được mở rộng đa dạng về hình thức, góp phần cải thiện đời sống văn hóa, tinh thần của nhân dân. Hoạt động TDTT của người cao tuổi, người khuyết tật được quan tâm. Công tác giáo dục thể chất trong nhà trường có những chuyển biến tích cực cả về hình thức lẫn nội dung. Thể thao thành tích cao đạt được nhiều kết quả, một số môn đã vươn tới trình độ châu lục và thế giới. Hợp tác quốc tế về thể thao được tăng cường, vị thế của thể thao Việt Nam được nâng cao, nhất là ở khu vực Ðông Nam Á.
Bên cạnh những kết quả đạt được cũng còn những hạn chế cơ bản, đó là: Sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy đảng, chính quyền đối với công tác TDTT ở một số địa phương và ngành có thời điểm chưa đầy đủ, thiếu cụ thể và thường xuyên. Phong trào TDTT, nhất là ở nông thôn, miền núi và các khu công nghiệp chưa sôi nổi, chưa đi vào thực chất. Cơ sở vật chất, trang thiết bị thể thao trường học, khu dân cư còn thiếu thốn, chưa đồng bộ. Lực lượng cộng tác viên, hướng dẫn viên TDTT cơ sở còn thiếu, mỏng. Thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao cho TDTT; các nguồn lực đầu tư cho TDTT còn hạn chế.
2.3. Thực hiện đồng bộ, hiệu quả các giải pháp
Trên cơ sở vận dụng đúng đắn, sâu sắc những nội dung quan điểm mà Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ ra, để nâng bước TDTT nước nhà lên một tầm cao với, cần quan tâm tới những giải pháp chủ yếu sau:
Một là, tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy đảng, chính quyền đối với công tác TDTT.
Tăng cường năng lực tổ chức hoạt động TDTT của gia đình, cộng đồng gắn với việc tổ chức các hoạt động văn hóa và du lịch nhằm phát triển các môn thể thao truyền thống, dân tộc, đồng thời hướng dẫn về chuyên môn và huy động các nguồn lực để nhân dân rèn luyện TDTT. Đổi mới tổ chức, nâng cao hiệu lực quản lý của Nhà nước, nhất là năng lực triển khai thực hiện các chính sách, kế hoạch TDTT. Đẩy mạnh cải cách hành chính và phân cấp quản lý TDTT. Đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền, giáo dục, tạo sự chuyển biến sâu sắc về nhận thức của các cấp, các ngành và toàn xã hội đối với công tác TDTT
Hai là, nâng cao hiệu quả giáo dục thể chất và hoạt động thể thao trong các nhà trường phù hợp với từng bậc học.
Đẩy mạnh các hoạt động thể thao của học sinh, sinh viên, bảo đảm mục tiêu phát triển thể lực toàn diện và kỹ năng vận động cơ bản của học sinh, sinh viên, góp phần đào tạo năng khiếu và tài năng thể thao. Đổi mới chương trình và phương pháp giáo dục thể chất, gắn với giáo dục tri thức, đạo đức, giáo dục quốc phòng, giáo dục sức khỏe và kỹ năng sống của học sinh, sinh viên. Mở rộng và nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, hướng dẫn viên thể dục cho trường học.
Ba là, nâng cao chất lượng hoạt động TDTT quần chúng thông qua các phong trào
Thông qua các phong trào “Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại”; gắn việc chỉ đạo phát triển phong trào TDTT với cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở” và chương trình xây dựng nông thôn mới, xây dựng khu đô thị văn minh. Phát triển phong trào TDTT người cao tuổi, người khuyết tật và người lao động tại các khu công nghiệp. Bảo tồn, phát triển các môn thể thao dân tộc và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong các hoạt động TDTT. Chú trọng đẩy mạnh hoạt động TDTT trong lực lượng vũ trang đáp ứng yêu cầu xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại.
Bốn là, chú trọng đào tạo tài năng thể thao.
Tiếp tục củng cố và mở rộng các trường, lớp năng khiếu ở các tỉnh, thành phố. Hiện đại hóa các trung tâm huấn luyện thể thao quốc gia, đổi mới tổ chức, quản lý thể thao thành tích cao theo hướng chuyên nghiệp. Bên cạnh nguồn lực Nhà nước cần huy động các nguồn lực xã hội hỗ trợ cho các cơ sở đào tạo vận động viên các môn thể thao, nhất là những môn trọng điểm. Đấu tranh với những hiện tượng tiêu cực trong TDTT. Bên cạnh đó, cần quan tâm công tác giáo dục chính trị, tư tưởng và học tập văn hoá cho các vận động viên thể thao tại các Trung tâm huấn luyện thể thao quốc gia.
Năm là, phát huy vai trò của các lực lượng
Đội ngũ cán bộ nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ; đội ngũ chuyên gia đầu ngành, giáo viên, huấn luyện viên, cán bộ quản lý có đủ phẩm chất, năng lực đáp ứng yêu cầu phát triển sự nghiệp TDTT. Tăng cường hợp tác quốc tế trong đào tạo, bồi dưỡng và tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức xã hội và tư nhân tham gia đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, vận động viên TDTT. Tăng cường phối hợp với các cơ quan báo chí, truyền thông trong công tác thông tin tuyên truyền đưa tin các hoạt động TDTT.
3. Kết luận
Hiện nay, toàn Đảng, toàn dân ta đang đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, mỗi người cần phải học tập và làm theo những chuẩn mực và tấm gương đạo đức của Người. Tư tưởng và tấm gương rèn luyện thân thể của Người là một thực tiễn sinh động, một bài học quí báu để mỗi người trong chúng ta có thể góp phần mình vào công cuộc xây dựng một dân tộc, một đất nước giàu về vật chất, văn minh về văn hóa, mạnh mẽ về tinh thần. Đó cũng là một trong những hành động thiết thực nhằm thực hiện mục tiêu của công cuộc đổi mới, nhằm mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội./.
Tài liệu tham khảo
[1], [2], [3], [4], [5], [6] Hồ Chí Minh (2021), Toàn tập, t.4, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.241.
[7] Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.220.
[8] Đảng Cộng sản Việt Nam (2016), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.127.
[9] Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập 1, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.265.
Ý kiến bạn đọc