Hoàng Quốc Việt
Khoa Tâm lý học quân sự, Trường Sỹ quan Chính trị
Tóm tắt: Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ và yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong Quân đội nhân dân Việt Nam theo các nghị quyết của Đảng, Quân ủy Trung ương, công tác giáo dục & đào tạo ở Trường Sĩ quan Chính trị đặt ra những yêu cầu mới. Bài báo tập trung làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của chuyển đổi số trong giáo dục & đào tạo ở Nhà trường; phân tích vai trò của chuyển đổi số đối với đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy và công tác quản lý đào tạo. Trên cơ sở đó, bài báo khái quát thực trạng triển khai chuyển đổi số ở Trường Sĩ quan Chính trị, chỉ ra những kết quả đạt được, đồng thời làm rõ những hạn chế, khó khăn còn tồn tại. Từ kết quả nghiên cứu, bài báo đề xuất một số giải pháp nhằm đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục & đào tạo, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo đội ngũ cán bộ chính trị trong tình hình mới.
Từ khóa: Chuyển đổi số; Giáo dục & đào tạo; Trường Sĩ quan Chính trị; Cách mạng công nghiệp 4.0.
Nhận bài: 20/4/2026; Biên tập 22/4/2026; Duyệt đăng: 22/4/2026.
1. Đặt vấn đề
Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tạo ra những biến đổi sâu sắc trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó giáo dục & đào tạo chịu tác động trực tiếp và toàn diện. Đảng ta đã xác định rõ: “Đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế số, xã hội số”; trong đó, giáo dục & đào tạo là một trong những lĩnh vực ưu tiên hàng đầu.
Đối với Quân đội, Nghị quyết của Quân ủy Trung ương về đổi mới công tác giáo dục & đào tạo đã nhấn mạnh yêu cầu: “Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong giáo dục & đào tạo, xây dựng nhà trường quân đội chính quy, hiện đại”. Đây vừa là định hướng chiến lược, vừa là yêu cầu cấp thiết đặt ra đối với các học viện, nhà trường trong toàn quân, trong đó có Trường Sĩ quan Chính trị.
Thực tiễn cho thấy, chuyển đổi số không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, phát triển đội ngũ cán bộ chính trị đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Cơ sở lý luận về chuyển đổi số trong giáo dục & đào tạo ở Trường Sĩ quan Chính trị
Chuyển đổi số trong giáo dục & đào tạo là quá trình ứng dụng một cách toàn diện và có hệ thống các thành tựu của công nghệ số vào mọi mặt hoạt động của nhà trường, từ giảng dạy, học tập, quản lý đến nghiên cứu khoa học, nhằm tạo ra sự thay đổi căn bản về chất trong phương thức tổ chức giáo dục và nâng cao chất lượng đào tạo. Về bản chất, chuyển đổi số không chỉ dừng lại ở việc số hóa học liệu hay sử dụng các phương tiện công nghệ hỗ trợ giảng dạy, mà là sự chuyển đổi sâu sắc về tư duy giáo dục, từ mô hình truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực người học; từ phương thức dạy học truyền thống sang môi trường học tập mở, linh hoạt, tương tác cao và lấy người học làm trung tâm.
Xét về cấu trúc, chuyển đổi số trong giáo dục & đào tạo bao gồm ba nội dung cơ bản: (1) số hóa dữ liệu và học liệu giáo dục; (2) triển khai các nền tảng dạy học, quản lý trên môi trường số; (3) đổi mới phương thức dạy học và quản trị nhà trường dựa trên công nghệ và dữ liệu. Ba nội dung này có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại lẫn nhau, tạo thành nền tảng cho việc hình thành hệ sinh thái giáo dục số hiện đại.
Đối với Trường Sĩ quan Chính trị, chuyển đổi số có ý nghĩa đặc biệt quan trọng cả về lý luận và thực tiễn. Đây là cơ sở để nâng cao chất lượng đào tạo đội ngũ cán bộ chính trị - những người giữ vai trò nòng cốt trong công tác Đảng, công tác chính trị ở đơn vị cơ sở. Trong điều kiện tác chiến hiện đại, đặc biệt là dưới tác động của chiến tranh công nghệ cao, chiến tranh thông tin, yêu cầu đối với cán bộ chính trị không chỉ dừng lại ở bản lĩnh chính trị vững vàng mà còn phải có năng lực tư duy hiện đại, khả năng thích ứng nhanh với môi trường số và xử lý hiệu quả các tình huống phức tạp nảy sinh.
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, chuyển đổi số trở thành xu thế tất yếu và là động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới giáo dục & đào tạo. Đối với Nhà trường, chuyển đổi số không chỉ góp phần hiện đại hóa nội dung, phương pháp giảng dạy mà còn tạo điều kiện nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành đào tạo theo hướng khoa học, chính xác và kịp thời. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để từng bước xây dựng môi trường giáo dục số, góp phần thực hiện mục tiêu xây dựng Nhà trường chính quy, hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
2.2. Thực trạng chuyển đổi số trong giáo dục & đào tạo ở Trường Sĩ quan Chính trị
Những năm gần đây, quán triệt các chủ trương của Đảng, Nhà nước và Quân ủy Trung ương về đẩy mạnh chuyển đổi số, Trường Sĩ quan Chính trị đã chủ động triển khai nhiều nội dung trong giáo dục & đào tạo và đạt được những kết quả bước đầu quan trọng. Hạ tầng công nghệ thông tin từng bước được quan tâm đầu tư, nâng cấp theo hướng đồng bộ; hệ thống phòng học cơ bản được trang bị các phương tiện trình chiếu, hỗ trợ giảng dạy hiện đại. Đây là tiền đề quan trọng để triển khai các hoạt động dạy học trên môi trường số.
Trên phương diện nội dung và học liệu, nhiều khoa, bộ môn đã tích cực xây dựng bài giảng điện tử, ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm, từng bước hình thành hệ thống học liệu số phục vụ giảng dạy và học tập. Một số đơn vị đã triển khai các nền tảng dạy học trực tuyến, bước đầu áp dụng mô hình dạy học kết hợp (blended learning), góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của học viên. Tuy nhiên, xét về tổng thể, hệ thống học liệu số vẫn còn phân tán, thiếu tính liên thông và chuẩn hóa; chưa hình thành được cơ sở dữ liệu dùng chung quy mô lớn, dẫn đến hiệu quả khai thác còn hạn chế.
Về đội ngũ giảng viên, nhận thức và năng lực ứng dụng công nghệ số đã có chuyển biến tích cực. Nhiều giảng viên đã chủ động tiếp cận, ứng dụng công nghệ trong thiết kế bài giảng, tổ chức dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập. Tuy nhiên, năng lực số chưa đồng đều, đặc biệt là kỹ năng thiết kế học liệu số chất lượng cao, tổ chức dạy học trên môi trường số và khai thác dữ liệu phục vụ giảng dạy, nghiên cứu khoa học còn hạn chế. Điều này cho thấy quá trình chuyển đổi số mới dừng lại ở mức độ ứng dụng công cụ, chưa đạt đến mức độ chuyển đổi về phương pháp và tư duy dạy học.
Trên phương diện quản lý, điều hành đào tạo, Nhà trường đã từng bước triển khai số hóa một số khâu như xây dựng kế hoạch, quản lý điểm, hồ sơ học viên… góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, bảo đảm tính chính xác, kịp thời. Tuy nhiên, mức độ số hóa còn chưa đồng bộ, chưa hình thành hệ thống quản trị đào tạo tích hợp, liên thông giữa các bộ phận, dẫn đến hiệu quả quản lý chưa phát huy tối đa tiềm năng của công nghệ số.
Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình chuyển đổi số trong giáo dục & đào tạo của Nhà trường còn bộc lộ một số hạn chế mang tính căn bản. Trước hết, nhận thức của một bộ phận cán bộ, giảng viên về chuyển đổi số chưa thật sự đầy đủ, còn xem đây chủ yếu là vấn đề kỹ thuật, chưa nhận thức rõ đây là quá trình đổi mới toàn diện về mô hình và phương thức giáo dục. Nguồn lực đầu tư cho hạ tầng, học liệu số còn hạn chế; cơ chế, chính sách và quy định liên quan đến chuyển đổi số trong môi trường quân sự chưa thật sự hoàn thiện.
Đặc biệt, trong điều kiện môi trường quân sự với yêu cầu cao về bảo đảm an toàn, an ninh thông tin, việc triển khai các nền tảng số, chia sẻ dữ liệu và kết nối hệ thống gặp nhiều ràng buộc, ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ và hiệu quả chuyển đổi số. Đây là thách thức mang tính đặc thù, đòi hỏi phải có giải pháp đồng bộ giữa phát triển công nghệ và bảo đảm an ninh, an toàn thông tin.
Những hạn chế trên cho thấy, chuyển đổi số trong giáo dục & đào tạo ở Trường Sĩ quan Chính trị tuy đã đạt được những kết quả bước đầu nhưng vẫn đang trong giai đoạn chuyển tiếp, cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện cả về nhận thức, nguồn lực và cơ chế triển khai nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
2.3. Giải pháp đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục & đào tạo ở Trường Sĩ quan Chính trị
Trước yêu cầu xây dựng Quân đội “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”, việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục & đào tạo ở Trường Sĩ quan Chính trị cần được triển khai đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm, bảo đảm phù hợp với đặc thù môi trường quân sự và định hướng phát triển giáo dục hiện đại. Đây không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và năng lực thích ứng của đội ngũ cán bộ chính trị trong bối cảnh mới.
Trước hết, cần tiếp tục nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, giảng viên và học viên về vai trò, ý nghĩa của chuyển đổi số. Trọng tâm là làm rõ bản chất của chuyển đổi số không đơn thuần là ứng dụng công nghệ mà là sự chuyển đổi toàn diện về tư duy, phương thức tổ chức dạy học và quản lý giáo dục. Việc quán triệt cần gắn với thực hiện các nghị quyết của Đảng, Quân ủy Trung ương, đồng thời cụ thể hóa thành chương trình, kế hoạch hành động thiết thực, khắc phục tình trạng nhận thức chưa đầy đủ, thiếu thống nhất.
Hai là, tập trung đầu tư, hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin theo hướng đồng bộ, hiện đại, có khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu. Cùng với đó, cần xây dựng hệ thống học liệu số chuẩn hóa, phong phú, bảo đảm tính liên thông giữa các khoa, bộ môn; từng bước hình thành cơ sở dữ liệu dùng chung phục vụ giảng dạy, học tập và nghiên cứu khoa học. Đây là giải pháp nền tảng nhằm khắc phục tình trạng phân tán, thiếu đồng bộ của học liệu số hiện nay.
Ba là, chú trọng bồi dưỡng, nâng cao năng lực số cho đội ngũ giảng viên, coi đây là khâu then chốt quyết định hiệu quả chuyển đổi số. Nội dung bồi dưỡng cần đi vào chiều sâu, không chỉ dừng lại ở kỹ năng sử dụng công nghệ mà phải phát triển năng lực thiết kế học liệu số, tổ chức dạy học trên môi trường số, khai thác và phân tích dữ liệu phục vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích giảng viên đổi mới sáng tạo, chủ động ứng dụng công nghệ trong hoạt động chuyên môn.
Bốn là, tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học, chuyển mạnh từ truyền thụ kiến thức sang tổ chức hoạt động học tập tích cực. Việc kết hợp giữa dạy học trực tiếp và trực tuyến cần được thực hiện linh hoạt, hiệu quả; tăng cường ứng dụng các mô hình mô phỏng, tình huống, công nghệ số nhằm nâng cao khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, khắc phục tình trạng ứng dụng công nghệ còn mang tính hình thức.
Năm là, bảo đảm chặt chẽ công tác an toàn, an ninh thông tin trong quá trình triển khai chuyển đổi số. Cần xây dựng và hoàn thiện hệ thống quy chế quản lý, khai thác, sử dụng công nghệ thông tin phù hợp với đặc thù môi trường quân sự; kết hợp chặt chẽ giữa phát triển hạ tầng số với bảo đảm an toàn hệ thống, không để xảy ra lộ, lọt thông tin. Đây là yêu cầu mang tính nguyên tắc, có ý nghĩa quyết định đến tính bền vững và hiệu quả của quá trình chuyển đổi số.
3. Kết luận
Chuyển đổi số trong giáo dục & đào tạo ở Trường Sĩ quan Chính trị là xu thế tất yếu, đồng thời là yêu cầu cấp bách nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong thời kỳ mới. Đây không chỉ là sự thích ứng với sự phát triển của khoa học & công nghệ, mà còn là đòi hỏi nội tại của quá trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục & đào tạo trong Quân đội.
Thực tiễn cho thấy, đẩy mạnh chuyển đổi số không đơn thuần là việc ứng dụng công nghệ vào giảng dạy mà là quá trình chuyển đổi mang tính hệ thống, từ tư duy giáo dục, mô hình tổ chức đào tạo đến phương thức quản lý và kiểm tra, đánh giá. Qua đó, góp phần hình thành môi trường học tập số hiện đại, linh hoạt, lấy người học làm trung tâm, phát huy tối đa tiềm năng, khả năng sáng tạo của học viên.
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, yêu cầu đặt ra đối với Nhà trường không chỉ là đào tạo cán bộ chính trị “đủ” về kiến thức mà phải “mạnh” về năng lực tư duy, khả năng thích ứng và làm chủ công nghệ. Vì vậy, chuyển đổi số chính là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo, xây dựng Nhà trường chính quy, hiện đại, từng bước hội nhập với xu thế phát triển của giáo dục tiên tiến.
Tài liệu tham khảo:
1. Ban Chấp hành Trung ương (2024), Kết luận Số 91 - KL/TW ngày 12/8/2024 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW “về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế”, Hà Nội.
2. Ban Chấp hành Trung ương (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Hà Nội.
3. Đảng bộ Trường Sĩ quan Chính trị (2020), Văn kiện Đại hội Đảng bộ Trường Sĩ quan Chính trị lần thứ XVI, Hà Nội, 2020.
4. Tô Lâm (2024), Chuyển đổi số - Động lực quan trọng phát triển lực lượng sản xuất, hoàn thiện quan hệ sản xuất đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, ngày 02/09/2024, Hà Nội.
5. Thủ tướng Chính phủ (2022), Quyết định số 131/QĐ-TTg về đề án “Tăng cường ứng dụng CNTT và chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo giai đoạn 2022-2025, định hướng đến năm 2030” ngày 25/01/2022, Hà Nội.
Ý kiến bạn đọc