PGS.TS. Phạm Viết Vượng
Trường ĐHSP Hà Nội
TCGCVN - Theo chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các địa phương tiếp tục nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ mầm non, trong đó khuyến khích tổ chức cho trẻ mẫu giáo làm quen với tiếng Anh ở những nơi có điều kiện theo đúng quy định. Thực tế thời gian qua, nhiều trường mầm non công lập và tư thục đã triển khai hoạt động này và ghi nhận những tín hiệu tích cực. Việc cho trẻ tiếp cận ngôn ngữ thứ hai từ sớm không chỉ góp phần hình thành năng lực giao tiếp, mà còn giúp trẻ tự tin, linh hoạt hơn trong môi trường học tập hiện đại. Tuy nhiên, để nhân rộng mô hình này một cách hiệu quả, cần nhìn nhận rõ những thách thức về đội ngũ, chương trình và điều kiện triển khai ở từng địa phương.
Đặt vấn đề:
Tại Công văn 4868/BGDĐT-GDMN ngày 29/8/2024, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các địa phương tiếp tục chỉ đạo nâng cao chất lượng hoạt động nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em, trong đó có đề cập tới việc triển khai cho trẻ mẫu giáo làm quen với tiếng Anh ở những nơi có điều kiện theo quy định tại Thông tư 50/2020/TT-BGDĐT và các văn bản hướng dẫn của Bộ.
Ở nước ta hiện nay đã có nhiều trường mẫu giáo trong và ngoài công lập triển khai hoạt động này đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, cần được nghiên cứu tiếp tục tổ chức thực hiện ở các địa phương trong cả nước.
Nội dung nghiên cứu:
- Những vấn đề lý luận:
Ngôn ngữ (Language) là hệ thống tín hiệu, ký hiệu được biểu đạt bằng lời nói và chữ viết theo các quy tắc ngữ pháp. Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp, trao đổi thông tin, bày tỏ quan điểm, tình cảm của cá nhân với những người xung quanh, nhằm xây dựng các mối quan hệ xã hội.
Ngôn ngữ còn là phương tiện để tư duy, nhận thức, có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển tâm lý, trí tuệ, đạo đức, nhân cách của mỗi cá nhân.
Mỗi dân tộc đều có ngôn ngữ riêng mang theo những giá trị lịch sử, văn hóa của dân tộc mình, đó là tiếng mẹ đẻ. Ngoài tiếng mẹ đẻ, mỗi người còn cần phải biết ngôn ngữ của các dân tộc khác để có thể tiếp cận, hội nhập thế giới, đặc biệt trong giai đoạn toàn cầu hóa hiện nay.
Ở nhiều quốc gia đã và đang tổ chức cho trẻ lứa tuổi mẫu giáo làm quen với ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh.
Ở nước ta Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xác định tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai cần được giảng dạy trong nhà trường, đồng thời khuyến khích các địa phương có điều kiện nên tổ chức cho trẻ em làm quen với tiếng Anh ngay từ bậc mầm non.
Lý luận và thực tiễn giáo dục đều khẳng định rằng cho trẻ em sớm làm quen với ngoại ngữ có nhiều lợi ích:
Một là, giúp trẻ em hoàn thiện tiếng mẹ đẻ. Khi làm quen với ngoại ngữ trẻ học cách phát âm, cách diễn đạt mới, qua so sánh hai ngôn ngữ, trẻ phát âm tiếng mẹ đẻ chuẩn xác hơn, nói năng rõ ràng, lưu loát hơn.
Hai là, làm quen với ngoại ngữ trí thông minh của trẻ phát triển. Ngôn ngữ là công cụ để tư duy, để nhận thức, làm quen với ngoại ngữ kích thích não bộ của trẻ hoạt động. Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy trẻ biết ngoại ngữ thường tư duy nhanh nhẹn, diễn đạt rõ ràng, đối đáp thông minh hơn so với những trẻ chưa được học ngoại ngữ.
Ba là, tổ chức cho trẻ em sớm làm quen với ngoại ngữ tạo cơ hội cho các em được tiếp xúc với văn hóa của các dân tộc khác, trẻ học cách ứng xử, giao tiếp mới, từ đó hình thành phong cách sống văn minh.
Bốn là, khi học ngoại ngữ trẻ em được tiếp xúc trao đổi thường xuyên với các thầy giáo, cô giáo, với bạn bè và đôi khi với người nước ngoài…, qua đó trẻ mạnh dạn, tự tin hơn trong giao tiếp và hình thành ý thức cộng đồng, đoàn kết, thân thiện với mọi người xung quanh.
Năm là, cho trẻ sớm làm quen với ngoại ngữ tạo cho trẻ một nền tảng kiến thức ngoại ngữ để sử dụng làm công cụ cho việc học tập sau này. Biết ngoại ngữ trẻ có thể đọc sách báo, tài liệu tham khảo bằng tiếng nước ngoài để mở rộng, đào sâu kiến thức, từ đó mà tiến bộ trong học tập, thành đạt trong sự nghiệp và có nhiều cơ hội tìm được việc làm trong thế giới hiện đại.
- Cho trẻ làm quen với tiếng Anh nên bắt đầu từ bao giờ ?
Mỗi người sinh ra, lớn lên đều trải qua các giai đoạn phát triển về thể chất, tinh thần, trí tuệ, đạo đức và ngôn ngữ có tính quy luật, khi nắm bắt được “giai đoạn vàng” của sự phát triển ngôn ngữ ta có thể hướng dẫn trẻ sớm làm quen với ngoại ngữ để giúp ích cho trẻ trong học tập và cuộc sống trong tương lai.
Thực tiễn cho thấy con em người Việt sống ở nước ngoài hay trẻ em nước ngoài sống ở Việt Nam sẵn có môi trường ngôn ngữ, sống hòa nhập với người bản xứ, lại được hướng dẫn chu đáo trẻ có thể nói được hai thứ tiếng mà không nhầm lẫn. Cũng như vậy, con em đồng bào các dân tộc ít người ở Việt Nam từ nhỏ đã được tiếp xúc với cả tiếng mẹ đẻ và tiếng phổ thông, đến tuổi mẫu giáo trẻ đã có thể nói lưu loát cả hai ngôn ngữ.
Ở nhiều quốc gia Âu, Mỹ…trẻ em sớm được làm quen với tiếng Anh nên đa số người dân ở đó có thể nói được tiếng Anh thành thạo. Singapore và Philippin là hai quốc gia ở châu Á cũng làm như vậy nên nhiều người dân có thể giao tiếp bằng tiếng Anh.
Các nhà tâm lý học và ngôn ngữ học đều khẳng định tuổi mẫu giáo là giai đoạn thuận lợi nhất cho sự phát triển ngôn ngữ của con người, quá trình này diễn ra theo ba giai đoạn:
+ Từ 1 đến 2 tuổi là giai đoạn trẻ nghe mọi người xung quanh giao tiếp nhận ra những từ quen thuộc được lặp lại nhiều lần, đến một thời điểm nhất định với phản xạ ngôn ngữ tự nhiên, trẻ có thể phát ra được những âm thanh quen thuộc, thân thương như: ba, mẹ, bà...
+ Từ 2 đến 3 tuổi là giai đoạn trẻ tập nói, sau một thời gian dài lắng nghe, ghi nhớ, trẻ đã có thể nói được nhiều từ, nhiều câu có ý nghĩa và biết thể hiện cảm xúc của mình bằng ngôn ngữ.
+ Từ 3 đến 5 tuổi là giai đoạn vàng của sự phát triển ngôn ngữ. Lúc này trẻ đã khai thác, mở rộng được vốn từ, nói được những câu dài, kể lại được những câu chuyện đã được nghe, mô tả được những sự kiện đã nhìn thấy, trẻ đã có thể giao tiếp tự nhiên với mọi người xung quanh.
Tuổi mẫu giáo là thời điểm thuận lợi nhất cho trẻ làm quen với tiếng Anh - một ngôn ngữ đang được sử dụng rộng rãi trên thế giới. Cuối tuổi mẫu giáo trẻ đã trở thành chủ thể nhận thức, đã sẵn sàng cho việc học ở các trường tiểu học.
- Mục tiêu hướng dẫn trẻ em sớm làm quen với tiếng Anh
Hướng dẫn trẻ lứa tuổi mẫu giáo làm quen với tiếng Anh cần đạt được các mục tiêu sau đây:
Về kiến thức giúp trẻ nhận biết được:
- Những từ chỉ tên người, động vật, đồ vật, sự vật, hiện tượng, màu sắc và các hành động đơn giản, quen thuộc.
- Những từ chỉ số từ 1 đến 10, một số cụm từ chỉ sự vật, hiện tượng, hành động quen thuộc.
- Một số mẫu câu giao tiếp đơn giản liên quan đến cuộc sống hàng ngày.
Về thái độ giúp trẻ hình thành:
- Hứng thú làm quen với tiếng Anh.
- Thích tìm hiểu, khám phá văn hóa của các dân tộc.
- Mạnh dạn, tự tin, thân thiện, lễ phép với mọi người trong giao tiếp.
Về kỹ năng giúp trẻ:
- Nghe hiểu và thực hiện được một số yêu cầu đơn giản.
- Nghe hiểu và trả lời được một số câu quen thuộc về khả năng và sở thích cá nhân.
- Nghe hiểu và thực hiện được các hành động khi tham gia các trò chơi đơn giản.
- Nghe hiểu nội dung truyện tranh đơn giản, trả lời được các câu hỏi về diễn biến của câu truyện.
- Đọc được một số từ chỉ người, động vật, đồ vật, sự vật, hiện tượng, hành động, biểu tượng, kí hiệu đã làm quen.
- Hát được một số bài hát bằng tiếng Anh quen thuộc.
- Viết được một số chữ cái tiếng Anh.
- Những điều kiện cần có để hướng dẫn trẻ sớm làm quen với tiếng Anh
Để hướng dẫn trẻ sớm làm quen với tiếng Anh, trường mẫu giáo và gia đình cần có những điều kiện sau đây:
Một là, nhà trường có đội ngũ giáo viên dạy tiếng Anh, các cô giáo chủ nhiệm, đứng lớp cũng biết tiếng Anh ở một trình độ nhất định, có phương pháp sư phạm mẫu giáo để hướng dẫn trẻ học tập, giao tiếp hàng ngày.
Thứ hai, trường mầm non có cơ sở vật chất, thiết bị, phương tiện dạy tiếng Anh như: tranh ảnh, sách truyện, bút vẽ, bảng vẽ, hộp mầu, TV, máy tính, máy chiếu, đồ chơi… để trẻ vừa chơi, vừa học một cách hứng thú, tích cực.
Ba là, ở gia đình bố mẹ cũng biết tiếng Anh một trình độ nhất định, để cùng chơi, cùng học với các con. Gia đình và nhà trường có sự phối hợp chặt chẽ để hướng dẫn trẻ làm quen với tiếng Anh phù hợp với năng lực nhận thức và hứng thú cho trẻ.
- Nguyên tắc hướng dẫn trẻ mẫu giáo làm quen với tiếng Anh
Để hướng dẫn trẻ mẫu giáo làm quen với tiếng Anh có kết quả, nhà trường và gia đình cần thực hiện các nguyên tắc sau đây:
Một là, cho trẻ giao tiếp bằng tiếng Anh hàng ngày
Học tiếng Anh là công việc suốt đời, vì vậy để hướng dẫn trẻ sớm làm quen với tiếng Anh cần có một môi trường để trẻ được giao tiếp bằng tiếng Anh với bạn bè, cô giáo và cha mẹ hàng ngày.
Cô giáo và cha mẹ thường xuyên chủ động nói chuyện với trẻ bằng những từ tiếng Anh đơn giản, gần gũi với cuộc sống, khi cần phải giải thích thêm cho trẻ hiểu.
Nhà trường tạo cơ hội cho trẻ được gặp gỡ, giao tiếp với bạn bè hoặc giáo viên người nước ngoài.
Cho trẻ được học hát, diễn kịch, xem phim hoạt hình bằng tiếng Anh trong lớp học và ở gia đình.
Hai là, nâng dần từng bước mức độ khó
Học tập là công việc lâu dài vì vậy phải nâng dần từng bước mức độ khó, kịp thời điều chỉnh nội dung và phương pháp dạy cho phù hợp với khả năng tiếp thu của trẻ. Cần tạo động lực cho trẻ học tập, không gây áp lực, thúc ép.
Học quá khó trẻ nghe không hiểu, nói không được, trẻ cảm thấy sợ, chán nản, rồi không muốn tham gia.
Cần hướng dẫn trẻ phát âm tiếng Anh chuẩn xác ngay từ đầu và giúp trẻ phân biệt hai ngôn ngữ để không nhầm lẫn.
Ba là, thường xuyên động viên khen thưởng trẻ
Trẻ em rất thích được khen ngợi, động viên, qua đó sẽ hình thành động lực học tập. Khi trẻ phát âm đúng, trả lời hay, có hành động đẹp dù là nhỏ nhất, cô giáo, cha mẹ nên động viên bằng một tràng vỗ tay, trao thưởng bằng đồ chơi, bức tranh, hay một chuyến đi dã ngoại…
- Hình thức tổ chức và phương pháp hướng dẫn trẻ làm quen với tiếng Anh:
Có nhiều hình thức tổ chức và phương pháp hướng dẫn trẻ làm quen với tiếng Anh ở trường mẫu giáo và ở gia đình có thể sử dụng như sau:
Một là, cho trẻ sử dụng tiếng Anh trong sinh hoạt hàng ngày
Ơ trường khi có cơ hội cô giáo nên nói với các con bằng tiếng Anh để trẻ được nghe, được nói, tập vận dụng từ vựng đã học.
Ở nhà phụ huynh nên tận dụng mọi tình huống để giúp trẻ thực hành ngôn ngữ một cách tự nhiên và phù hợp với thực tế.
Được nghe, được nói hàng ngày bằng tiếng Anh các con sẽ hình thành phản xạ ngôn ngữ, tự tin trong giao tiếp.
Nhà trường và gia đình nên khuyến khích, tạo cơ hội cho trẻ được tham gia các câu lạc bộ nói tiếng Anh, thử sức ở các cuộc thi, các trò chơi tiếng Anh, giao lưu các bạn đồng trang lứa bằng tiếng Anh.
Hai là, cho trẻ làm quen với tiếng Anh qua tranh ảnh:
Tranh ảnh đẹp, có nội dung hay, kích thích trí tưởng tượng giúp trẻ nhận biết, thông hiểu, ghi nhớ những nội dung cần học.
Cho trẻ xem những bức tranh vẽ người, vẽ động, thực vật, các loài hoa nhiều mầu sắc, có chú giải bằng tiếng Anh, cô giáo, cha mẹ khuyến khích trẻ gọi tế, tập đánh vần, phát âm, ghi nhớ...
Ba là, cho trẻ làm quen với tiếng Anh qua âm nhạc
Âm nhạc là sự kết hợp giữa ngôn ngữ và âm thanh, có giai điệu vui nhộn, có video minh họa hấp dẫn, trẻ em rất nhạy cảm với ngôn từ, âm điệu, hình tượng của bài hát.
Khi nghe âm nhạc trẻ không chỉ được tiếp xúc với âm điệu, mà còn học cách sử dụng từ vựng tiếng Anh một cách tự nhiên. Những bài hát có chủ đề về cuộc sống hàng ngày có thể giúp trẻ mở rộng vốn từ và cải thiện khả năng nghe hiểu.
Cô giáo mở băng nhạc cho trẻ nghe, hướng dẫn trẻ hát nhiều lần, trẻ sẽ thuộc và tự hát được. Khi mở băng nhạc cả lớp cùng hát, cùng vỗ tay theo nhịp, tạo sự tương tác mạnh mẽ giữa các thành viên.
Khi nghe các ca sĩ người bản xứ ngữ hát, trẻ học cách phát âm chuẩn và tập cách nói, giao tiếp bằng tiếng Anh một cách tự tin.
Bốn là, cho trẻ làm quen với tiếng Anh qua trò chơi:
Ở lứa tuổi mầm non trẻ nào cũng thích các chơi để được vận động, được hát, được nhảy múa, vui vẻ cùng bạn bè, qua đó mà học được các kỹ năng nghe, nói và các hành động chơi.
Cho trẻ tham gia trò chơi đóng kịch để phát triển kỹ năng nghe, nói, đối đáp, diễn tả tâm trạng nhân vật bằng tiếng Anh một cách sinh động.
Cho trẻ tham gia các trò chơi hóa thân thành các nhân vật trong truyện cổ tích, trẻ sáng tạo ra lời thoại cho nhân vật, trẻ cảm thấy hào hứng, từ đó phát triển khả năng tư duy ngôn ngữ.
Cho trẻ chơi trò chơi ghép từ, đoán từ trong bài hát hoặc câu chuyện bằng tiếng Anh để tăng vốn từ cho trẻ.
Khi chơi cùng trẻ cô giáo, cha mẹ hướng dẫn trẻ nghe, tập nói những từ mới và chấn chỉnh cách phát âm, cách nói cho chuẩn mực.
Năm là, đọc truyện bằng tiếng Anh cho trẻ nghe
Sách truyện bằng tiếng Anh viết cho trẻ thường có nội dung hấp dẫn với các nhân vật ngộ nghĩnh, ngây thơ.
Cô giáo đọc truyện bằng tiếng Anh cho con nghe trong giờ chơi, giờ học, trước giờ đi ngủ là cách kết hợp học tập và giả trí một cách tự nhiên, trẻ tiếp thu dễ dàng, đầy hào hứng.
Khi đọc truyện, cô giáo, cha mẹ chú ý phát âm chuẩn xác, ngữ điệu phù hợp, sau đó cho trẻ kể lại để rèn kỹ năng phát âm và luyện trí nhớ.
Sáu là, cho trẻ làm quen với tiếng Anh qua phim hoạt hình:
Phim hoạt hình bằng tiếng Anh cho trẻ em thường có cốt truyện hay, lời thoại đơn giản, thú vị, trẻ xem rất hào hứng.
Khi xem phim có bài hát hay, nhịp điệu chậm, cô giáo, bố mẹ cùng hát với các con để trẻ học từ, học cách phát âm, cách thể hiện, giúp trẻ mở rộng vốn từ mới và cụm từ thú vị.
Bảy là, cho trẻ làm quen với tiếng Anh qua sách truyện:
Các cuốn sách truyện song ngữ Việt - Anh viết cho trẻ thương có nhiều hình ảnh đẹp, có nội dung đơn giản, những câu chuyện thú vị, với những nhân vật ngộ nghĩnh, đáng yêu, liên quan đến các chủ đề gần gũi như gia đình, bạn bè, lớp học, thiên nhiên, đường phố, làng xóm… giúp bé tiếp cận dễ dàng.
Cô giáo, cha mẹ đọc cho trẻ nghe, giải thích những từ mới, khai thác những hình ảnh đẹp, những lời thoại hay của các nhân vật, cho dù chưa biết chữ nhưng trẻ có thể ghi nhớ được từ ngữ và cốt chuyện thông qua các hình ảnh minh họa.
Tám là, cho trẻ tập viết tiếng Anh
Cô giáo dạy trẻ tập viết các chữ cái tiếng Anh, đúng mẫu chữ, trình bày đẹp, làm tăng hứng thú học tập.
Khi tập viết có thể cho trẻ tô mầu, trẻ nhận ra các từ chỉ màu sắc, hình dạng, kích thước…sẽ ghi nhớ sâu sắc hơn.
Kết luận
Khoa học giáo dục đã chứng minh lứa tuổi mầm non là giai đoạn tốt nhất cho trẻ em làm quen với tiếng Anh. Trên thế giới dạy tiếng Anh cho trẻ mầm non là một xu thế phổ biến hiện nay.
Trẻ được hướng dẫn phát âm một cách chuẩn xác ngay từ đầu, nhớ được từ và phát triển kỹ năng giao tiếp với bạn bè và những người xung quanh. Làm quen với tiếng Anh giúp trẻ phát triển trí thông minh ngôn ngữ và tạo nền tảng ngoại ngữ vững chắc giúp ích cho trẻ học tập và lao động sau này.
Để giúp trẻ làm quen với tiếng Anh một cách có hiệu quả, cô giáo và các bậc phụ huynh cần lựa chọn những nội dung học gần gũi, quen thuộc với đời sống của trẻ, sử dụng những hình thức, phương pháp hướng dẫn phù hợp với tâm lý lứa tuổi, động viên, khuyến khích trẻ học tập một cách hứng thú.
Tài liệu tham khảo:
- Nguyễn Thị Hòa: 2012. Dạy trẻ phát triển ngôn ngữ NXB Sư phạm Hà Nội.
- Lê Thu Hương (2007), Tổ chức hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non theo hướng tích hợp, Nxb giáo dục, Hà Nội.
- Đinh Hồng Thái (2013), Giáo trình Phát triển ngôn ngữ tuổi mầm non, Nxb Đại học sư phạm, Hà Nội.
- Đinh Hồng Thái- Trần Thị Mai (2011), Giáo trình Phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non, Nxb Giáo dục Việt Nam.
- Phạm Viết Vượng (2012) Lý luận giáo dục. NXB Giáo dục, Hà Nội
- Kekang He, (2016), New Theory of Children’s Thinking Development: Application in Language Teaching. Lecture Notes in Educational Technology. ISBN 978- 981-287-837-3
- Malinovska N. V, (2020), Development of monological speech of the preschool age children by means of modeling, https://doi.org/10.37835/2410-2075-2020- 12-16.
- Michael A. Reed, (2009), Children And Language: Development, Impairment And Training. Nova Science Publishers, Inc.
Ý kiến bạn đọc