Phạm Văn Tiếp
Trường Sĩ quan Pháo binh
Email: [email protected]
Tóm tắt
Văn hóa đọc là nền tảng thiết yếu để hình thành nhân cách, nâng cao tư duy, làm giàu tri thức và bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, năng lực học tập, nghiên cứu cho học viên trong các nhà trường quân đội. Trước yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục, đào tạo đội ngũ sĩ quan Pháo binh, việc bồi dưỡng văn hóa đọc cho học viên Trường Sĩ quan Pháo binh trở thành một nhiệm vụ cấp thiết, có ý nghĩa sâu sắc cả về giáo dục, khoa học lẫn chính trị.
Từ khóa: Văn hóa đọc; học viên quân sự; Trường Sĩ quan Pháo binh.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình chuyển đổi số đang lan rộng trên toàn cầu, tri thức trở thành yếu tố trung tâm quyết định chất lượng nguồn nhân lực, sức mạnh tổng hợp và vị thế quốc gia. Trong môi trường quân đội, đặc biệt là ở các nhà trường quân đội, việc hình thành và phát triển một đội ngũ sĩ quan có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy khoa học sắc bén, năng lực tổ chức chỉ huy tốt, đạo đức trong sáng và trí tuệ phong phú đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Để đáp ứng yêu cầu đó, bên cạnh quá trình đào tạo chính quy, bài bản theo chương trình, nội dung, kế hoạch đào tạo, việc xây dựng và phát triển văn hóa đọc cho học viên sĩ quan giữ một vai trò đặc biệt quan trọng.
Văn hóa đọc không chỉ là thói quen, là nhu cầu, là kỹ năng đọc mà còn thể hiện ở khả năng lựa chọn, tiếp nhận, xử lý và ứng dụng thông tin từ sách, tài liệu một cách chủ động, có tư duy phản biện và định hướng đúng đắn. Đối với học viên sĩ quan Trường Sĩ quan Pháo binh, việc hình thành và phát triển văn hóa đọc có ý nghĩa rất lớn, giúp mở rộng vốn tri thức, phát triển năng lực tư duy độc lập, sáng tạo, khả năng tự học, tự nghiên cứu, từ đó nâng cao chất lượng học tập, rèn luyện và năng lực chỉ huy - tham mưu trong tương lai.
Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy, trước sự tác động mạnh mẽ của mạng xã hội, các phương tiện giải trí số và lối sống tiện nghi hiện đại, văn hóa đọc của một bộ phận học viên sĩ quan đang có xu hướng suy giảm cả về thời lượng, chất lượng và định hướng. Nhiều học viên thiếu kỹ năng lựa chọn tài liệu phù hợp, không có thói quen đọc thường xuyên, ít vận dụng kiến thức thu nhận từ sách vào thực tiễn học tập và rèn luyện. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu, đề xuất các giải pháp bồi dưỡng văn hóa đọc cho học viên Trường Sĩ quan Pháo binh hiện nay là yêu cầu khách quan, cần thiết, có giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc.
Bài viết này tập trung phân tích cơ sở của việc bồi dưỡng văn hóa đọc cho học viên sĩ quan Pháo binh, đồng thời đề xuất các giải pháp cụ thể, có tính khả thi nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trong nhà trường quân đội hiện nay.
2. Tính tất yếu phải bồi dưỡng văn hóa đọc cho học viên Trường Sĩ quan Pháo binh hiện nay
Trước hết, bồi dưỡng văn hóa đọc là yêu cầu khách quan của quá trình đào tạo đội ngũ cán bộ sĩ quan có phẩm chất và năng lực toàn diện. Trong môi trường đào tạo quân sự, văn hóa đọc giúp học viên tiếp cận và lĩnh hội tri thức về lý luận quân sự, khoa học xã hội và nhân văn, khoa học tự nhiên - kỹ thuật, pháp luật, điều lệnh, điều lệ và nhiều lĩnh vực chuyên ngành pháo binh. Việc học tập trên lớp chỉ cung cấp một phần kiến thức cơ bản, còn việc đọc sách, tài liệu chuyên sâu sẽ giúp học viên mở rộng tri thức, củng cố và làm sâu sắc hơn những nội dung đã học, đồng thời hình thành năng lực tự học, tự nghiên cứu - yếu tố cốt lõi để phát triển năng lực nghề nghiệp.
Thứ hai, trong điều kiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc ngày càng nặng nề, chiến tranh hiện đại ngày càng phức tạp, việc phát triển tư duy độc lập, tư duy phản biện, khả năng phân tích, tổng hợp và ứng dụng tri thức vào thực tiễn là những năng lực cần thiết đối với người sĩ quan pháo binh. Văn hóa đọc chính là nền tảng để hình thành và phát triển những phẩm chất và năng lực ấy. Người học có văn hóa đọc tốt sẽ không chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận tri thức một cách thụ động mà còn biết tìm tòi, chọn lọc, xử lý thông tin một cách hiệu quả, có chính kiến, biết phản biện và ứng dụng sáng tạo kiến thức vào hoạt động thực tiễn.
Thứ ba, trong thời đại công nghệ số, học viên sĩ quan là những người trẻ, dễ bị lôi cuốn bởi các hình thức giải trí trên mạng như mạng xã hội, trò chơi điện tử, video ngắn... Nếu không có sự định hướng đúng đắn và ý thức rèn luyện thường xuyên, học viên dễ rơi vào tình trạng lệch chuẩn về nhu cầu tiếp nhận tri thức, dần mất đi thói quen đọc sách, hình thành lối sống thụ động, thiếu chiều sâu trong tư duy. Bồi dưỡng văn hóa đọc không chỉ giúp học viên phát triển năng lực học tập mà còn là một phương thức giáo dục nhân cách, tư tưởng, đạo đức lối sống, từ đó nâng cao bản lĩnh chính trị, tinh thần trách nhiệm, ý thức tự học và tự hoàn thiện.
Thứ tư, từ yêu cầu của công tác giảng dạy, quản lý và rèn luyện trong nhà trường quân đội hiện nay, việc hình thành văn hóa đọc còn góp phần nâng cao chất lượng các hoạt động nghiên cứu khoa học của học viên. Những người có văn hóa đọc tốt thường chủ động và sáng tạo trong việc tìm tòi đề tài, triển khai nghiên cứu, viết thu hoạch, tiểu luận, khóa luận tốt nghiệp… Đây cũng là tiền đề để phát triển đội ngũ sĩ quan có năng lực học thuật, có tư duy đổi mới, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu cho Quân đội trong tình hình mới.
Cuối cùng, bồi dưỡng văn hóa đọc còn là sự thể hiện trách nhiệm của nhà trường, của đội ngũ cán bộ, giảng viên và chính học viên đối với quá trình phát triển bền vững của môi trường học tập quân sự. Một nhà trường có môi trường đọc sách phong phú, có hoạt động khuyến đọc thường xuyên, có thư viện hiện đại, có nhiều tấm gương đọc sách tiêu biểu sẽ tạo nên động lực tinh thần to lớn, lan tỏa cảm hứng học tập, nghiên cứu trong toàn đơn vị.
Từ những phân tích trên, có thể khẳng định: bồi dưỡng văn hóa đọc cho học viên Trường Sĩ quan Pháo binh hiện nay là yêu cầu tất yếu, xuất phát từ mục tiêu, yêu cầu đào tạo đội ngũ sĩ quan trong thời kỳ mới. Đó là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong việc xây dựng nhà trường chính quy, mẫu mực, thông minh và phát triển toàn diện.
3. Một số giải pháp bồi dưỡng văn hóa đọc cho học viên Trường Sĩ quan Pháo binh hiện nay
Một là, nâng cao nhận thức của học viên về vai trò và ý nghĩa của văn hóa đọc trong học tập, rèn luyện và phát triển nghề nghiệp
Việc nâng cao nhận thức cho học viên về vai trò, giá trị của văn hóa đọc là nền tảng đầu tiên, mang tính định hướng, quyết định hiệu quả của toàn bộ quá trình bồi dưỡng văn hóa đọc trong nhà trường. Bởi lẽ, chỉ khi học viên hiểu rõ vì sao cần đọc, đọc để làm gì, đọc như thế nào thì mới có thể hình thành động cơ đúng đắn, thái độ tích cực và thói quen đọc bền vững. Đây là điểm xuất phát quan trọng nhất để xây dựng một môi trường đọc lành mạnh và hiệu quả.
Hiện nay, không ít học viên sĩ quan có nhận thức chưa đầy đủ hoặc chưa sâu sắc về tầm quan trọng của việc đọc sách. Nhiều em cho rằng việc học trên lớp, ghi nhớ bài giảng và ôn tập theo giáo trình là đủ để hoàn thành nhiệm vụ học tập, trong khi đó việc đọc thêm sách, tài liệu tham khảo, nghiên cứu học thuật lại bị xem là việc không thiết yếu. Thậm chí, một bộ phận học viên chịu ảnh hưởng tiêu cực của mạng xã hội và các hình thức giải trí số, dành nhiều thời gian cho các hoạt động thiếu chiều sâu, thay vì đọc sách để mở rộng và làm giàu tri thức. Trước thực trạng đó, nhà trường cần triển khai đồng bộ nhiều biện pháp để nâng cao nhận thức cho học viên về giá trị của văn hóa đọc.
Một trong những biện pháp hiệu quả là đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục thông qua các buổi sinh hoạt chính trị, sinh hoạt đoàn, hội thi tuyên truyền, diễn đàn “Thanh niên với văn hóa đọc”, “Sĩ quan trẻ và thói quen đọc sách”, tọa đàm “Văn hóa đọc trong thời đại số”... Trong những diễn đàn này, cần làm rõ vai trò của sách trong việc nâng cao năng lực học tập, phát triển tư duy, rèn luyện nhân cách người sĩ quan cách mạng. Các minh chứng về những tấm gương lãnh tụ, tướng lĩnh quân đội, sĩ quan thành đạt gắn bó với sách trong suốt cuộc đời công tác cũng cần được nêu bật để truyền cảm hứng cho học viên.
Bên cạnh đó, đội ngũ cán bộ, giảng viên cũng cần thể hiện vai trò là người truyền lửa, người định hướng và khích lệ tinh thần ham đọc cho học viên. Việc lồng ghép các nội dung về lợi ích của việc đọc vào bài giảng; giới thiệu sách chuyên ngành, sách chính trị, sách kỹ năng phù hợp với từng môn học; khuyến khích học viên đọc và thuyết trình nội dung đọc trong các buổi học hoặc sinh hoạt học thuật sẽ góp phần tác động trực tiếp đến tư duy và nhận thức của người học.
Ngoài ra, công tác khen thưởng cũng cần được phát huy nhằm tạo động lực cho học viên tích cực rèn luyện văn hóa đọc. Những cá nhân, tập thể có thành tích tốt trong phong trào đọc sách cần được biểu dương, giới thiệu trong toàn trường. Điều này không chỉ là sự ghi nhận về mặt tinh thần mà còn góp phần lan tỏa giá trị đọc sách trong cộng đồng học viên.
Tóm lại, việc nâng cao nhận thức cho học viên về vai trò và ý nghĩa của văn hóa đọc là bước đi tiên quyết trong quá trình bồi dưỡng thói quen đọc sách. Khi người học hiểu được rằng sách không chỉ là nguồn tri thức mà còn là người bạn đồng hành trong suốt hành trình trưởng thành của người sĩ quan, thì khi ấy, văn hóa đọc mới thực sự đi vào chiều sâu và trở thành nội lực của mỗi cá nhân trong học tập, rèn luyện và phát triển sự nghiệp.
Hai là, xây dựng môi trường đọc tích cực, thuận lợi và truyền cảm hứng trong toàn trường
Việc hình thành và phát triển văn hóa đọc không thể tách rời khỏi môi trường đọc, bởi đó chính là không gian vật chất và tinh thần tạo điều kiện cho thói quen đọc sách được nuôi dưỡng và duy trì. Một môi trường đọc tốt sẽ kích thích sự quan tâm, thúc đẩy nhu cầu đọc, đồng thời tạo cảm hứng để học viên chủ động khám phá tri thức qua sách. Trong điều kiện đào tạo học viên sĩ quan hiện nay, việc xây dựng môi trường đọc tích cực không chỉ là nhiệm vụ của thư viện hay của một vài tổ chức quần chúng, mà phải được xác định là trách nhiệm chung của cả hệ thống nhà trường, trong đó vai trò của lãnh đạo, chỉ huy, giảng viên và đoàn thể là vô cùng quan trọng.
Trước hết, cần tiếp tục hiện đại hóa và phát triển hệ thống thư viện nhà trường theo hướng thông minh, tích hợp và thân thiện với người dùng. Thư viện không chỉ là nơi lưu trữ tài liệu mà cần trở thành trung tâm tri thức, nơi học viên có thể dễ dàng tra cứu, truy cập sách giấy lẫn sách điện tử, bài giảng, luận văn, tài liệu nghiên cứu. Cần đầu tư hệ thống tra cứu thông minh, mở rộng nguồn tài nguyên số, tạo điều kiện để học viên truy cập mọi lúc, mọi nơi thông qua mạng nội bộ hoặc Internet. Các khu vực đọc cần được bố trí khoa học, ánh sáng hợp lý, không gian yên tĩnh, thẩm mỹ cao, tạo cảm giác thoải mái và truyền cảm hứng cho việc đọc.
Bên cạnh đó, nhà trường cần tổ chức thường xuyên các hoạt động khuyến đọc trong toàn đơn vị như: Ngày hội sách, tuần lễ đọc sách chuyên ngành, thi viết cảm nhận về sách hay, thi kể chuyện theo sách, góc sách “mỗi tuần một cuốn”, không gian đọc ngoài trời... Những hoạt động này vừa có tính chất tuyên truyền, vừa tạo cơ hội để học viên giao lưu, trao đổi kinh nghiệm đọc, từ đó nâng cao động lực và niềm say mê với việc đọc sách. Trong các hoạt động này, có thể mời các tác giả, nhà nghiên cứu, cựu học viên tiêu biểu chia sẻ về giá trị của việc đọc đối với sự thành công trong nghề nghiệp quân sự, từ đó giúp học viên nhận thức rõ hơn về ý nghĩa thực tiễn của văn hóa đọc.
Một yếu tố quan trọng trong việc tạo dựng môi trường đọc là sự tham gia tích cực của các tổ chức đoàn thể, nhất là Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Câu lạc bộ học thuật. Các tổ chức này cần đảm nhận vai trò tổ chức các mô hình “Câu lạc bộ đọc sách theo chủ đề”, “Đọc sách cùng giảng viên”, “Tủ sách cán bộ trẻ”, “Tủ sách chiến sĩ”, gắn việc đọc với các nội dung học tập, rèn luyện và phong trào thi đua. Việc gắn văn hóa đọc với phong trào thi đua, rèn luyện đoàn viên ưu tú, đảng viên dự bị sẽ giúp tăng tính thực chất và lan tỏa sâu rộng trong toàn trường.
Ngoài ra, môi trường đọc còn được thiết lập thông qua việc xây dựng văn hóa ứng xử tích cực với sách và người đọc. Cán bộ, giảng viên, chỉ huy các cấp cần thể hiện sự quan tâm, khuyến khích học viên đọc sách, thường xuyên trao đổi nội dung sách trong giờ học, giờ sinh hoạt hoặc trên các diễn đàn học thuật. Cần tránh tình trạng đọc sách theo kiểu đối phó, hình thức, chỉ để ghi thành tích mà không mang lại giá trị tri thức thực sự. Khi mỗi học viên cảm nhận được rằng việc đọc là một nhu cầu tự nhiên, là một phần trong đời sống học đường, thì khi đó môi trường đọc mới thực sự được hình thành một cách bền vững.
Tóm lại, xây dựng môi trường đọc tích cực, hiện đại và truyền cảm hứng là điều kiện vật chất và tinh thần thiết yếu để nuôi dưỡng văn hóa đọc cho học viên Trường Sĩ quan Pháo binh. Môi trường đó không chỉ nằm ở thư viện, tủ sách, không gian học tập mà còn thể hiện ở tinh thần khuyến học, truyền cảm hứng từ tập thể và cá nhân, từ người dạy đến người học, tạo thành một hệ sinh thái đọc lan tỏa trong toàn nhà trường.
Ba là, phát triển kỹ năng đọc hiệu quả và phương pháp đọc khoa học cho học viên
Một trong những hạn chế lớn hiện nay trong quá trình hình thành và phát triển văn hóa đọc cho học viên sĩ quan là sự thiếu hụt các kỹ năng đọc hiệu quả và phương pháp đọc khoa học. Không ít học viên dù có tinh thần ham học, có thời gian và điều kiện đọc nhưng lại chưa biết cách chọn tài liệu phù hợp, chưa nắm được kỹ năng đọc nhanh, đọc sâu, đọc tổng hợp, nên hiệu quả thu nhận kiến thức còn thấp. Do đó, muốn nâng cao chất lượng văn hóa đọc, cần tập trung rèn luyện cho học viên các kỹ năng đọc cơ bản, phù hợp với đặc điểm và yêu cầu đào tạo sĩ quan trong điều kiện hiện nay.
Trước hết, học viên cần được trang bị kỹ năng lựa chọn tài liệu đọc. Không phải bất kỳ tài liệu nào cũng đều có giá trị học thuật hoặc phù hợp với mục tiêu đào tạo. Đọc lan man, không định hướng sẽ dễ khiến người đọc rơi vào tình trạng quá tải thông tin, mất thời gian mà không mang lại hiệu quả thực tiễn. Vì vậy, nhà trường cần hướng dẫn học viên cách xác định mục tiêu đọc, từ đó lựa chọn những đầu sách, bài viết, tài liệu chuyên ngành sát với nội dung môn học, phù hợp với trình độ nhận thức và khả năng ứng dụng. Trong điều kiện mạng Internet phát triển mạnh, kỹ năng nhận diện nguồn tài liệu đáng tin cậy cũng cần được chú trọng để học viên không bị ảnh hưởng bởi thông tin sai lệch, thiếu kiểm chứng.
Tiếp theo, học viên cần được bồi dưỡng kỹ năng đọc hiểu, đọc phân tích và ghi chú hiệu quả. Việc đọc không nên dừng lại ở mức độ tiếp nhận mà phải hướng tới phân tích, phản biện và tái hiện nội dung bằng ngôn ngữ của bản thân. Kỹ năng gạch chân, đánh dấu ý chính, viết ghi chú bên lề, lập sơ đồ tư duy khi đọc sách sẽ giúp học viên hệ thống hóa kiến thức, ghi nhớ lâu hơn và dễ dàng vận dụng vào quá trình học tập, rèn luyện. Đối với các loại tài liệu chuyên ngành quân sự như lý thuyết bắn, tổ chức chỉ huy, chiến thuật, điều lệnh, điều lệ… kỹ năng phân tích cấu trúc văn bản, mô hình hóa thông tin và liên hệ thực tiễn giữ vai trò đặc biệt quan trọng.
Bên cạnh đó, phương pháp đọc cũng cần được hướng dẫn một cách khoa học. Các hình thức đọc như đọc lướt, đọc quét, đọc sâu, đọc so sánh, đọc tổng hợp... cần được học viên vận dụng linh hoạt tùy theo mục tiêu và đặc điểm tài liệu. Ví dụ, khi đọc một tài liệu lý luận về chiến lược quốc phòng, học viên cần đọc sâu và phân tích logic lập luận; khi tìm thông tin kỹ thuật từ tài liệu bắn pháo, cần đọc quét và tra cứu chính xác số liệu, công thức. Việc hiểu rõ mục tiêu đọc và vận dụng phương pháp phù hợp sẽ giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả đọc.
Để phát triển kỹ năng đọc cho học viên, nhà trường có thể lồng ghép nội dung này vào các hoạt động dạy học, sinh hoạt học thuật hoặc tổ chức các lớp tập huấn ngắn hạn về phương pháp học tập, nghiên cứu khoa học. Trong từng môn học, giảng viên nên giới thiệu tài liệu đọc kèm theo mục tiêu cụ thể, đưa ra câu hỏi định hướng và yêu cầu học viên trình bày kết quả đọc dưới dạng thuyết trình, sơ đồ, bài viết ngắn… Điều này không chỉ giúp rèn kỹ năng đọc mà còn nâng cao khả năng tự học và năng lực trình bày học thuật.
Tóm lại, việc phát triển kỹ năng đọc hiệu quả và phương pháp đọc khoa học là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng văn hóa đọc cho học viên. Khi có kỹ năng và phương pháp đúng, việc đọc sách sẽ trở nên thiết thực, hấp dẫn và góp phần quan trọng vào việc nâng cao trình độ học vấn, tư duy nghề nghiệp và năng lực tổng hợp của người sĩ quan pháo binh tương lai.
Bốn là, tăng cường lồng ghép hoạt động đọc sách với quá trình học tập, rèn luyện và nghiên cứu khoa học trong nhà trường
Một trong những nguyên nhân khiến văn hóa đọc của học viên chưa phát triển đúng mức là do hoạt động đọc sách chưa được lồng ghép thường xuyên, có hệ thống vào quá trình học tập, rèn luyện và nghiên cứu khoa học. Việc đọc sách vẫn bị xem là hoạt động cá nhân, tự phát, thiếu định hướng, chưa gắn kết chặt chẽ với yêu cầu môn học và các hoạt động chính khóa. Do đó, để nâng cao chất lượng và tính thực chất của văn hóa đọc, cần tích cực đưa việc đọc sách trở thành một phần hữu cơ trong quá trình dạy học và đào tạo học viên sĩ quan pháo binh.
Trước hết, trong quá trình giảng dạy, các giảng viên cần xác định rõ vai trò của tài liệu tham khảo, sách chuyên ngành và các công trình nghiên cứu có liên quan như một kênh tri thức bổ trợ quan trọng, giúp mở rộng và làm sâu sắc nội dung bài giảng. Việc xây dựng hệ thống bài đọc bắt buộc, bài đọc mở rộng, danh mục sách khuyến đọc theo từng học phần, từng môn học sẽ giúp học viên hình thành thói quen đọc có định hướng và mục tiêu rõ ràng. Đồng thời, các giảng viên cần thiết kế những hoạt động học tập có sử dụng kết quả đọc sách như: viết bài thu hoạch, thảo luận nhóm, trình bày nội dung đọc dưới dạng sơ đồ tư duy, bài giảng mini, mô phỏng chiến thuật, tình huống giả định... Những hoạt động này không chỉ tăng hiệu quả tiếp thu bài học mà còn tạo động lực cho học viên đọc sách một cách chủ động, sáng tạo.
Bên cạnh việc gắn kết đọc sách với học tập, nhà trường cũng cần chú trọng lồng ghép hoạt động đọc với rèn luyện thể chất, đạo đức và phẩm chất người sĩ quan. Các mô hình như “Rèn luyện thân thể – đọc sách mỗi ngày”, “Hành trình đọc và trưởng thành”, “Mỗi tuần một tấm gương – một cuốn sách”, “Mỗi tiểu đội một tủ sách” có thể được triển khai đồng bộ, gắn với phong trào thi đua học tập tốt, rèn luyện nghiêm, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh. Khi học viên nhận thấy việc đọc sách không tách rời nhiệm vụ rèn luyện bản thân, mà ngược lại còn hỗ trợ phát triển toàn diện, thì họ sẽ chủ động hơn trong việc tìm kiếm tri thức, làm giàu vốn sống, vốn hiểu biết.
Đặc biệt, cần coi đọc sách là một mắt xích quan trọng trong chu trình nghiên cứu khoa học của học viên. Trong thực tế, nhiều đề tài nghiên cứu của học viên còn mang tính mô phỏng, chưa có chiều sâu hoặc lặp lại nội dung cũ. Một trong những nguyên nhân chính là do học viên chưa biết tìm và khai thác nguồn tài liệu chuyên sâu, chưa có kỹ năng tổng hợp tri thức từ nhiều nguồn khác nhau để hình thành vấn đề nghiên cứu mới. Do đó, các cán bộ hướng dẫn cần hướng dẫn học viên cách đọc có chọn lọc, biết so sánh, phân tích, phản biện thông tin trong quá trình xây dựng đề cương, viết báo cáo, luận văn. Ngoài ra, việc đánh giá một đề tài nghiên cứu cần tính đến chiều sâu tri thức được thể hiện thông qua số lượng và chất lượng tài liệu được đọc, phân tích, trích dẫn.
Tóm lại, việc lồng ghép hoạt động đọc sách với quá trình học tập, rèn luyện và nghiên cứu khoa học không chỉ giúp văn hóa đọc đi vào thực chất, mà còn góp phần phát triển toàn diện năng lực học viên sĩ quan pháo binh. Khi người học nhận thức được rằng việc đọc sách là một phần tất yếu trong quá trình học tập và rèn luyện quân sự, thì họ sẽ chủ động, nghiêm túc và bền bỉ hơn trong việc rèn luyện văn hóa đọc như một năng lực sống còn của nghề nghiệp.
Năm là, phát huy vai trò nêu gương và định hướng văn hóa đọc từ đội ngũ cán bộ, giảng viên, quản lý và tổ chức quần chúng
Một trong những nguyên tắc cơ bản và hiệu quả nhất trong giáo dục nói chung và giáo dục quân sự nói riêng là sự nêu gương. Trong việc xây dựng và bồi dưỡng văn hóa đọc cho học viên, vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, giảng viên, cán bộ quản lý, chỉ huy và các tổ chức quần chúng trong nhà trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khi người dạy, người chỉ huy có thói quen đọc sách, yêu sách, biết vận dụng tri thức từ sách vào giảng dạy và quản lý, thì tự thân họ đã trở thành một hình mẫu sinh động, lan tỏa cảm hứng học tập, khơi dậy tinh thần ham học và say mê tri thức cho học viên.
Trên thực tế, học viên sĩ quan Pháo binh luôn có xu hướng học hỏi và noi theo những hình mẫu cụ thể, nhất là từ những cán bộ, giảng viên trực tiếp giảng dạy, huấn luyện và quản lý mình. Nếu đội ngũ này có thói quen cập nhật tri thức, thường xuyên giới thiệu sách, sử dụng dẫn chứng từ sách vào bài giảng, đặt câu hỏi gợi mở yêu cầu học viên đọc thêm, viết tiểu luận từ sách…, thì văn hóa đọc sẽ dần trở thành một phần trong “hệ sinh thái học thuật” của đơn vị. Ngược lại, nếu cán bộ, giảng viên ít đọc sách, hoặc không có thói quen đọc – viết – nghiên cứu, thì rất khó tạo động lực và định hướng cho học viên phát triển văn hóa đọc một cách bền vững.
Để phát huy vai trò nêu gương, trước hết, nhà trường cần có kế hoạch cụ thể nhằm nâng cao trình độ học thuật, năng lực tự học, tự nghiên cứu và thói quen đọc của đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý. Các đợt sinh hoạt chuyên môn, hội thảo sư phạm, diễn đàn học thuật nên gắn với yêu cầu đọc trước tài liệu, trình bày báo cáo theo kết quả đọc, phản biện khoa học từ sách. Bên cạnh đó, mỗi cán bộ, giảng viên cần duy trì thói quen đọc sách chuyên ngành, đọc để cập nhật tri thức mới, đọc để nâng cao năng lực giảng dạy và quản lý. Việc cán bộ trực tiếp giới thiệu sách, trích dẫn tài liệu có chiều sâu trong bài giảng, hoặc chủ trì các buổi tọa đàm về sách sẽ có sức thuyết phục và ảnh hưởng sâu rộng tới học viên.
Các tổ chức quần chúng như Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Công đoàn cơ sở cần phát huy vai trò hạt nhân trong phong trào khuyến đọc. Việc tổ chức các câu lạc bộ đọc sách, tủ sách thanh niên, hoạt động “mỗi đoàn viên một cuốn sách quý”, thi giới thiệu sách, tọa đàm theo chủ đề sách… không chỉ mang tính phong trào mà cần đi vào chiều sâu, có kế hoạch lâu dài, được kiểm tra, đánh giá kết quả cụ thể. Khi các tổ chức này thực sự gắn kết văn hóa đọc với rèn luyện đạo đức, phát triển tư duy và nâng cao nhận thức chính trị, thì vai trò dẫn dắt và tổ chức phong trào đọc sách mới có ý nghĩa thực chất.
Ngoài ra, vai trò của cán bộ quản lý, chỉ huy các cấp trong việc xây dựng và duy trì môi trường đọc cũng rất quan trọng. Chỉ huy cần gương mẫu trong sinh hoạt học thuật, đọc sách chính trị, pháp luật, quân sự; đồng thời chủ động chỉ đạo xây dựng tủ sách đơn vị, thư viện lớp học, phân công người phụ trách hoạt động đọc sách trong các buổi sinh hoạt chính trị, quân sự thường kỳ. Những hoạt động tưởng chừng đơn giản như giới thiệu sách đầu tuần, bình sách giữa giờ sinh hoạt, hoặc xây dựng “góc đọc trong phòng ở” đều góp phần tạo hiệu ứng tích cực đối với thói quen đọc của học viên.
Tóm lại, phát huy vai trò nêu gương và định hướng văn hóa đọc từ đội ngũ cán bộ, giảng viên, quản lý và tổ chức quần chúng là giải pháp mang tính then chốt nhằm bồi dưỡng thói quen đọc sách sâu rộng và bền vững trong học viên. Khi đội ngũ làm công tác giáo dục thể hiện được tinh thần học tập, yêu sách, am hiểu sách và luôn khích lệ người học khám phá tri thức qua sách, thì chính họ sẽ trở thành những “người dẫn đường tri thức”, góp phần xây dựng một môi trường học tập quân sự giàu tính học thuật, nhân văn và đổi mới.
4. Kết luận
Bồi dưỡng văn hóa đọc cho học viên Trường Sĩ quan Pháo binh hiện nay không chỉ là yêu cầu cấp thiết trong quá trình giáo dục - đào tạo mà còn là giải pháp căn cốt nhằm hình thành tư duy độc lập, phẩm chất chính trị - đạo đức và năng lực tự học, tự nghiên cứu của người sĩ quan tương lai. Việc nâng cao văn hóa đọc giúp học viên mở rộng tầm nhìn, làm giàu tri thức, hình thành lối sống lành mạnh, góp phần hoàn thiện nhân cách quân nhân trong thời kỳ mới. Để đạt được điều đó, cần sự kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường, đội ngũ giảng viên, tổ chức đoàn thể và chính bản thân học viên. Năm giải pháp được đề xuất trong bài viết là hướng đi khả thi, phù hợp với điều kiện thực tiễn tại Trường Sĩ quan Pháo binh hiện nay. Trên cơ sở đó, mỗi chủ thể trong hệ thống giáo dục nhà trường cần nhận thức đầy đủ, hành động nhất quán và kiên trì để văn hóa đọc thật sự trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống học tập và rèn luyện của học viên./.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Ban Tuyên giáo Trung ương (2023), Hướng dẫn tuyên truyền phát triển văn hóa đọc trong Quân đội, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.
[2]. Bộ Quốc phòng (2021), Chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo trong Quân đội nhân dân Việt Nam giai đoạn 2021-2030, Hà Nội.
[3]. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (2017), Đề án phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng đến năm 2020, định hướng đến năm 2030, Hà Nội.
[4]. Đặng Văn Dũng (2022), “Văn hóa đọc với việc nâng cao năng lực tư duy phản biện của học viên quân sự”, Tạp chí Giáo dục và Xã hội, số 146.
[5]. Nguyễn Hữu Hào (2023), “Phát triển văn hóa đọc trong học viện, nhà trường quân đội hiện nay”, Tạp chí Chính trị và Quân sự, số 5 (251).
CULTURAL ENRICHMENT THROUGH READING FOR STUDENTS OF THE ARTILLERY OFFICER SCHOOL TODAY
Pham Van Tiep
Artillery Officer Training College, Vietnam
Abstract
Reading culture is an essential foundation for shaping personality, enhancing thinking, enriching knowledge, and fostering political will and the ability to learn and research for students in military schools. In response to the increasing demands of the education and training of artillery officer teams, cultivating a reading culture for students at the Artillery Officer School has become an urgent task with profound significance in terms of education, science, and politics.
Keywords: Reading culture, military students, Artillery Officer School
Ý kiến bạn đọc