BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC PHẢN BIỆN XÃ HỘI TRÊN KHÔNG GIAN MẠNG CHO HỌC VIÊN ĐÀO TẠO SĨ QUAN CHỈ HUY - THAM MƯU PHÁO BINH HIỆN NAY

Vũ Bá Hào

Trường Sĩ quan Pháo binh

Email: [email protected]

Tóm tắt

Trong bối cảnh không gian mạng phát triển mạnh mẽ, năng lực phản biện xã hội trở thành yêu cầu tất yếu đối với học viên đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu Pháo binh. Bài viết tập trung làm rõ cơ sở lý luận về phản biện xã hội trên không gian mạng, phân tích đặc điểm, yêu cầu đặt ra đối với học viên Pháo binh, qua đó khẳng định tính cấp thiết của việc bồi dưỡng năng lực này trong các nhà trường quân đội hiện nay. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học cho việc đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội trong tình hình mới.

Từ khóa: phản biện xã hội; không gian mạng; tư duy phản biện; học viên quân sự; sĩ quan pháo binh.

1. Đặt vấn đề

Sự bùng nổ của công nghệ thông tin, truyền thông số và các nền tảng mạng xã hội đã làm thay đổi sâu sắc phương thức con người tiếp cận, xử lý và lan tỏa thông tin. Không gian mạng không chỉ là môi trường trao đổi tri thức, giao tiếp xã hội mà còn trở thành một “không gian xã hội đặc thù”, nơi các quan điểm chính trị, tư tưởng, giá trị văn hóa được hình thành, va chạm, tranh luận và định hướng dư luận. Trong bối cảnh đó, phản biện xã hội trên không gian mạng nổi lên như một năng lực quan trọng, gắn liền với khả năng nhận diện thông tin, đánh giá đúng - sai, phân tích đa chiều và bày tỏ chính kiến một cách có trách nhiệm.

Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, không gian mạng vừa là môi trường tác nghiệp mới, vừa là mặt trận đấu tranh tư tưởng phức tạp, gay gắt. Các thế lực thù địch ngày càng triệt để lợi dụng mạng xã hội, nền tảng số để truyền bá thông tin sai trái, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, kích động tâm lý hoài nghi, dao động về chính trị, làm suy giảm niềm tin của cán bộ, chiến sĩ. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ sĩ quan tương lai không chỉ là vững vàng về bản lĩnh chính trị, giỏi chuyên môn nghiệp vụ mà còn phải có năng lực phản biện xã hội sắc bén trên không gian mạng, đủ khả năng “tự miễn dịch” trước các thông tin độc hại, đồng thời tham gia đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng một cách hiệu quả.

Học viên đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu Pháo binh là lực lượng kế cận trực tiếp đảm nhiệm các chức vụ chỉ huy, tham mưu ở cấp phân đội và cao hơn trong tương lai. Đặc thù đào tạo Pháo binh đòi hỏi học viên không chỉ nắm vững kỹ - chiến thuật, khoa học quân sự mà còn phải có tư duy độc lập, khả năng phân tích, tổng hợp và ra quyết định chính xác trong những tình huống phức tạp. Những yêu cầu này có mối liên hệ chặt chẽ với năng lực phản biện xã hội, đặc biệt là trong môi trường không gian mạng - nơi thông tin đa dạng, đa chiều nhưng cũng tiềm ẩn nhiều yếu tố gây nhiễu, sai lệch.

Thực tiễn đào tạo tại các nhà trường quân đội hiện nay cho thấy, mặc dù đã có nhiều chủ trương, biện pháp nhằm nâng cao bản lĩnh chính trị, năng lực nhận thức và kỹ năng sử dụng mạng xã hội cho học viên, song việc bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng vẫn còn những hạn chế nhất định. Một bộ phận học viên còn lúng túng trong việc phân tích, đánh giá thông tin; khả năng lập luận, phản biện còn thiên về cảm tính; việc thể hiện chính kiến trên không gian mạng đôi khi chưa thực sự chuẩn mực, thiếu tính thuyết phục.

Xuất phát từ những vấn đề trên, việc nghiên cứu bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng cho học viên đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu Pháo binh hiện nay là yêu cầu có tính cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn. Đây không chỉ là nhiệm vụ riêng của công tác giáo dục chính trị - tư tưởng mà cần được tiếp cận một cách tổng thể, khoa học, gắn với đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục - đào tạo trong nhà trường quân đội.

2. Cơ sở lý luận về bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng

2.1. Khái niệm phản biện xã hội và phản biện xã hội trên không gian mạng

Phản biện xã hội là một dạng hoạt động trí tuệ - xã hội, trong đó chủ thể sử dụng tri thức, lý lẽ và lập luận khoa học để phân tích, đánh giá, nhận xét các quan điểm, hiện tượng, vấn đề xã hội nhằm làm rõ tính đúng - sai, hợp lý - bất hợp lý, qua đó góp phần điều chỉnh nhận thức và hành vi xã hội theo những giá trị tiến bộ. Phản biện xã hội không đồng nhất với phủ định hay phê phán đơn thuần mà là quá trình mang tính xây dựng, hướng tới sự phát triển lành mạnh của đời sống xã hội.

Trong điều kiện hiện nay, phản biện xã hội diễn ra không chỉ trong không gian thực mà còn ngày càng phổ biến, mạnh mẽ trên không gian mạng. Phản biện xã hội trên không gian mạng được hiểu là quá trình chủ thể sử dụng tư duy phản biện, tri thức chính trị - xã hội và kỹ năng công nghệ để tiếp nhận, phân tích, đánh giá, trao đổi và bày tỏ quan điểm đối với các thông tin, vấn đề xã hội được lan truyền trên các nền tảng số. Hoạt động này diễn ra với tốc độ nhanh, phạm vi rộng và mức độ tác động lớn, đòi hỏi chủ thể phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ nhận thức cao và kỹ năng ứng xử phù hợp.

Đối với môi trường quân đội, phản biện xã hội trên không gian mạng mang những đặc thù riêng. Nó không chỉ gắn với quyền và trách nhiệm công dân mà còn gắn chặt với kỷ luật quân đội, nguyên tắc tổ chức và yêu cầu bảo vệ bí mật quân sự, bí mật quốc gia. Do đó, phản biện xã hội của quân nhân nói chung và học viên sĩ quan nói riêng cần được định hướng đúng đắn, đặt dưới sự quản lý chặt chẽ nhưng không làm triệt tiêu tính chủ động, sáng tạo và tinh thần trách nhiệm cá nhân.

2.2. Năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng

Năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng là tổng hợp các thuộc tính tâm lý - xã hội và kỹ năng của cá nhân, cho phép họ nhận diện, phân tích, đánh giá thông tin mạng một cách khoa học, khách quan; hình thành và thể hiện chính kiến phù hợp với chuẩn mực pháp lý, đạo đức và mục tiêu chung của xã hội. Năng lực này không tự nhiên hình thành mà được phát triển thông qua quá trình giáo dục, rèn luyện có mục đích, có hệ thống.

Về cấu trúc, năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng của học viên sĩ quan có thể được xem xét trên một số thành tố cơ bản sau:

Thứ nhất, năng lực nhận thức thông tin. Đây là khả năng tiếp nhận, sàng lọc và phân loại thông tin trên không gian mạng; nhận diện được nguồn tin, mục đích, đối tượng tác động và mức độ tin cậy của thông tin. Thành tố này giữ vai trò nền tảng, bởi nếu không nhận thức đúng, việc phản biện dễ rơi vào cảm tính hoặc bị dẫn dắt bởi thông tin sai lệch.

Thứ hai, năng lực tư duy phản biện. Đó là khả năng phân tích, so sánh, đánh giá vấn đề từ nhiều góc độ; phát hiện mâu thuẫn, điểm bất hợp lý trong các luận điểm; sử dụng lý lẽ, bằng chứng khoa học để bảo vệ quan điểm của mình. Đối với học viên Pháo binh, năng lực này có mối liên hệ chặt chẽ với tư duy quân sự, tư duy tác chiến và tư duy tham mưu.

Thứ ba, năng lực thể hiện chính kiến trên không gian mạng. Thành tố này bao gồm kỹ năng lập luận, diễn đạt, sử dụng ngôn ngữ và hình thức biểu đạt phù hợp khi tham gia thảo luận, phản biện trên các nền tảng số. Việc thể hiện chính kiến không chỉ đúng về nội dung mà còn phải chuẩn mực về thái độ, phù hợp với văn hóa quân sự và quy định của pháp luật.

Thứ tư, phẩm chất chính trị - đạo đức và trách nhiệm xã hội. Đây là yếu tố định hướng cho toàn bộ hoạt động phản biện. Đối với học viên sĩ quan, phản biện xã hội trên không gian mạng phải xuất phát từ lập trường giai cấp công nhân, quan điểm của Đảng, lợi ích quốc gia - dân tộc và mục tiêu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.

2.3. Đặc điểm bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội cho học viên đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu Pháo binh

Học viên đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu Pháo binh có những đặc điểm riêng về độ tuổi, trình độ nhận thức, môi trường rèn luyện và yêu cầu nghề nghiệp. Phần lớn học viên đang ở giai đoạn hình thành, phát triển mạnh mẽ thế giới quan, nhân sinh quan và bản lĩnh chính trị. Đây là thời kỳ thuận lợi để bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội, song cũng tiềm ẩn nguy cơ bị tác động tiêu cực nếu thiếu định hướng đúng đắn.

Quá trình bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội cho đối tượng này cần bảo đảm sự thống nhất giữa giáo dục tri thức, rèn luyện kỹ năng và bồi dưỡng phẩm chất chính trị - đạo đức. Khác với sinh viên dân sự, học viên sĩ quan phải thực hiện phản biện trong khuôn khổ kỷ luật quân đội, gắn với yêu cầu sẵn sàng chiến đấu và nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Do đó, việc bồi dưỡng không thể tách rời môi trường huấn luyện, sinh hoạt, học tập và rèn luyện trong nhà trường quân đội.

Mặt khác, đặc thù của binh chủng Pháo binh với yêu cầu cao về tính chính xác, khoa học, hiệp đồng và kỷ luật cũng đặt ra yêu cầu cao đối với tư duy phản biện của học viên. Phản biện xã hội trên không gian mạng, nếu được bồi dưỡng đúng hướng, sẽ góp phần nâng cao năng lực tư duy độc lập, khả năng phân tích tình huống và ra quyết định - những phẩm chất cốt lõi của người sĩ quan chỉ huy - tham mưu trong tương lai.

3. Thực tiễn bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng cho học viên đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu Pháo binh hiện nay

3.1. Những kết quả đạt được

Trong những năm gần đây, cùng với quá trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo trong Quân đội, công tác giáo dục chính trị, tư tưởng và bồi dưỡng năng lực nhận thức, tư duy cho học viên sĩ quan đã có nhiều chuyển biến tích cực. Các nhà trường quân đội, trong đó có các cơ sở đào tạo sĩ quan Pháo binh, ngày càng quan tâm hơn đến việc trang bị cho học viên tri thức chính trị - xã hội, kỹ năng sử dụng internet, mạng xã hội an toàn, đúng pháp luật và phù hợp với điều lệnh, điều lệ quân đội.

Nội dung liên quan đến nhận diện âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch trên không gian mạng từng bước được tích hợp vào các môn học như công tác đảng - công tác chính trị, giáo dục quốc phòng và an ninh, khoa học xã hội và nhân văn quân sự. Thông qua các buổi học chuyên đề, sinh hoạt chính trị, diễn đàn thanh niên, tọa đàm khoa học, học viên được tiếp cận nhiều vấn đề thời sự trong nước và quốc tế, qua đó bước đầu hình thành khả năng phân tích, đánh giá thông tin và bày tỏ quan điểm cá nhân.

Bên cạnh đó, việc quản lý, định hướng hoạt động của học viên trên không gian mạng ngày càng được chú trọng. Các quy định về sử dụng mạng xã hội, bảo vệ bí mật nhà nước, bí mật quân sự được quán triệt tương đối nghiêm túc. Nhiều học viên đã thể hiện bản lĩnh chính trị vững vàng, thái độ đúng đắn trước các thông tin sai trái, thù địch; biết chủ động đấu tranh, phản bác các quan điểm xuyên tạc bằng những lập luận có cơ sở, góp phần lan tỏa thông tin tích cực.

3.2. Những hạn chế, bất cập

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng cho học viên đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu Pháo binh hiện nay vẫn còn không ít hạn chế.

Trước hết, nhận thức về vai trò, ý nghĩa của năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng ở một bộ phận cán bộ quản lý, giảng viên và học viên chưa thật sự đầy đủ. Việc bồi dưỡng năng lực này ở nhiều nơi còn được xem là nội dung phụ trợ, chưa được đặt ngang tầm với các mục tiêu đào tạo về quân sự, kỹ thuật, chiến thuật.

Thứ hai, nội dung và phương pháp bồi dưỡng còn thiên về trang bị kiến thức, thiếu chú trọng rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện và kỹ năng thể hiện chính kiến trên không gian mạng. Trong nhiều trường hợp, học viên được cung cấp “kết luận sẵn có” mà ít có cơ hội tranh luận, phản biện đa chiều. Điều này làm hạn chế khả năng tư duy độc lập, sáng tạo - yếu tố cốt lõi của năng lực phản biện.

Thứ ba, môi trường thực hành phản biện xã hội trên không gian mạng trong nhà trường quân đội còn chưa phong phú. Do yêu cầu chặt chẽ về kỷ luật và bảo mật, nhiều hoạt động phản biện mới dừng lại ở không gian lớp học hoặc diễn đàn nội bộ, chưa tạo được điều kiện để học viên rèn luyện kỹ năng xử lý các tình huống phức tạp, đa dạng như trong môi trường mạng xã hội thực tế.

Thứ tư, một bộ phận học viên còn hạn chế về khả năng kiểm chứng thông tin, dễ bị tác động bởi các luồng thông tin trái chiều; kỹ năng lập luận, phản bác chưa thật sắc bén; việc thể hiện quan điểm đôi khi còn cảm tính hoặc thiếu chuẩn mực. Đây là những vấn đề cần được nhận diện đúng và có giải pháp khắc phục kịp thời.

4. Giải pháp bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng cho học viên đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu Pháo binh

Bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng cho học viên đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu Pháo binh là nhiệm vụ vừa mang tính chiến lược, lâu dài, vừa có ý nghĩa cấp thiết trước yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và xây dựng Quân đội trong tình hình mới. Trên cơ sở những vấn đề lý luận và thực tiễn đã phân tích, việc đề xuất các giải pháp cần bảo đảm tính toàn diện, đồng bộ, khả thi, gắn chặt giữa mục tiêu giáo dục chính trị - tư tưởng với mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo sĩ quan Pháo binh.

4.1. Nâng cao nhận thức về vai trò của năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng

Trước hết, cần thống nhất nhận thức trong toàn nhà trường về vị trí, vai trò của năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng đối với việc hình thành phẩm chất, năng lực của người sĩ quan chỉ huy - tham mưu Pháo binh. Trong điều kiện hiện nay, phản biện xã hội không chỉ là biểu hiện của trình độ nhận thức và bản lĩnh chính trị, mà còn là thành tố quan trọng của năng lực tư duy quân sự, tư duy tham mưu, gắn trực tiếp với khả năng phân tích tình huống, đánh giá đối tượng tác chiến và ra quyết định trong môi trường chiến tranh hiện đại.

Việc nâng cao nhận thức cần được thực hiện một cách đồng bộ, trước hết từ đội ngũ cấp ủy, chỉ huy và cán bộ chủ trì các cấp trong nhà trường. Đây là lực lượng giữ vai trò định hướng, quyết định đến nội dung, phương thức tổ chức bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội cho học viên. Khi cấp ủy, chỉ huy nhận thức đầy đủ, sâu sắc về tầm quan trọng của năng lực này, các chủ trương, biện pháp lãnh đạo, chỉ đạo sẽ bảo đảm tính nhất quán, tránh tình trạng xem nhẹ hoặc coi đây chỉ là nội dung bổ trợ.

Cùng với đó, cần phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý trong sử dụng không gian mạng và tham gia phản biện xã hội. Giảng viên không chỉ truyền đạt tri thức mà còn là hình mẫu về bản lĩnh chính trị, phương pháp tư duy, phong cách lập luận và chuẩn mực ứng xử trên không gian mạng. Thông qua hoạt động giảng dạy, sinh hoạt chuyên môn và giao tiếp thường xuyên, giảng viên có tác động trực tiếp đến việc hình thành nhận thức, thái độ và hành vi của học viên.

Ngoài ra, việc nâng cao nhận thức cho học viên cần được thực hiện thông qua các hoạt động giáo dục, tuyên truyền, sinh hoạt chính trị thường xuyên, liên tục. Nội dung tuyên truyền cần làm rõ mối quan hệ giữa năng lực phản biện xã hội với trách nhiệm của người sĩ quan tương lai trong bảo vệ Đảng, Nhà nước, Nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa. Qua đó, giúp học viên nhận thức rõ rằng phản biện xã hội trên không gian mạng không phải là hoạt động tự phát, tùy tiện, mà là nhiệm vụ chính trị gắn với danh dự, trách nhiệm của người quân nhân cách mạng.

4.2. Đổi mới nội dung, chương trình bồi dưỡng theo hướng gắn lý luận với thực tiễn

Đổi mới nội dung, chương trình bồi dưỡng là giải pháp mang tính then chốt nhằm nâng cao hiệu quả phát triển năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng cho học viên sĩ quan Pháo binh. Nội dung bồi dưỡng cần được thiết kế một cách hệ thống, khoa học, bảo đảm tính kế thừa và phát triển, phù hợp với mục tiêu, yêu cầu đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu trong tình hình mới.

Trước hết, cần tiếp tục khẳng định vai trò nền tảng của việc trang bị tri thức lý luận chính trị, đặc biệt là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng về quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng. Đây là cơ sở tư tưởng, kim chỉ nam để học viên hình thành lập trường vững vàng, định hướng đúng đắn trong quá trình tiếp nhận và phản biện thông tin.

Trên nền tảng đó, cần tăng cường các nội dung bồi dưỡng mang tính thực hành, gắn trực tiếp với hoạt động phản biện xã hội trên không gian mạng, như: nhận diện các dạng thông tin sai trái, thù địch; phân tích thủ đoạn thao túng dư luận, chiến tranh tâm lý, chiến tranh thông tin; kỹ năng kiểm chứng nguồn tin, đánh giá độ tin cậy của thông tin đa chiều; phương pháp xây dựng lập luận phản bác có cơ sở khoa học và sức thuyết phục cao.

Đặc biệt, việc đưa các tình huống thực tiễn, các vụ việc cụ thể đang diễn ra trên không gian mạng vào nội dung giảng dạy, thảo luận có ý nghĩa rất quan trọng. Thông qua việc phân tích các tình huống “thật”, học viên không chỉ được rèn luyện kỹ năng phản biện mà còn nâng cao khả năng dự báo, xử lý các vấn đề tư tưởng trong thực tiễn công tác sau này. Nội dung chương trình cần được cập nhật thường xuyên, tránh tình trạng lạc hậu, xa rời thực tiễn của môi trường thông tin số đang biến đổi nhanh chóng.

4.3. Đổi mới phương pháp giáo dục, phát huy tính chủ động của học viên

Phát triển năng lực phản biện xã hội không thể đạt hiệu quả nếu chỉ dừng lại ở phương pháp truyền thụ một chiều. Do đó, cần đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục theo hướng phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo của học viên, coi học viên là chủ thể trung tâm của quá trình bồi dưỡng năng lực.

Các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, tranh biện học thuật, nghiên cứu tình huống, mô phỏng tình huống cần được vận dụng linh hoạt trong giảng dạy các môn khoa học xã hội và nhân văn quân sự cũng như trong giáo dục chính trị, tư tưởng. Thông qua các hoạt động này, học viên được đặt vào những bối cảnh có vấn đề, buộc phải suy nghĩ độc lập, phân tích đa chiều và bảo vệ quan điểm của mình bằng lập luận logic, chặt chẽ.

Việc tạo điều kiện để học viên bày tỏ chính kiến cá nhân, tham gia tranh luận trên cơ sở lý lẽ khoa học sẽ góp phần hình thành tư duy phản biện một cách tự nhiên, bền vững. Trong quá trình đó, giảng viên giữ vai trò định hướng, dẫn dắt, uốn nắn, giúp học viên nhận thức rõ ranh giới giữa phản biện mang tính xây dựng với các biểu hiện cực đoan, lệch chuẩn.

Đồng thời, cần chú trọng rèn luyện kỹ năng sử dụng ngôn ngữ, kỹ năng lập luận và thái độ ứng xử văn hóa trên không gian mạng cho học viên. Phản biện xã hội hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào nội dung đúng mà còn phụ thuộc vào cách thức thể hiện phù hợp với chuẩn mực đạo đức, pháp luật và kỷ luật quân đội.

4.4. Xây dựng môi trường rèn luyện phản biện xã hội lành mạnh trong nhà trường quân đội

Môi trường giáo dục có vai trò quyết định đến hiệu quả bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng. Nhà trường quân đội cần xây dựng môi trường học tập, sinh hoạt dân chủ, kỷ cương, tạo điều kiện thuận lợi để học viên trao đổi, phản biện các vấn đề xã hội một cách cởi mở nhưng có kiểm soát, đúng định hướng chính trị.

Trong môi trường đó, các diễn đàn học thuật, sinh hoạt chính trị, tọa đàm khoa học cần được tổ chức thường xuyên, với nội dung thiết thực, gắn với những vấn đề thời sự trong nước và quốc tế. Đây là không gian an toàn để học viên rèn luyện kỹ năng phản biện, từng bước hình thành bản lĩnh khi tham gia phản biện trên không gian mạng rộng lớn, phức tạp.

Bên cạnh việc tạo môi trường thuận lợi, nhà trường cần tăng cường công tác quản lý, định hướng hoạt động của học viên trên không gian mạng. Việc kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, giữa giáo dục, thuyết phục với quản lý bằng kỷ luật là yêu cầu tất yếu. Quản lý không nhằm hạn chế quyền tiếp cận thông tin chính đáng của học viên, mà nhằm bảo đảm hoạt động sử dụng không gian mạng diễn ra an toàn, đúng pháp luật và phù hợp với yêu cầu của quân đội.

Đặc biệt, vai trò nêu gương của cán bộ, giảng viên trong sử dụng mạng xã hội có ý nghĩa hết sức quan trọng. Thông qua hành vi, thái độ và cách thức tham gia không gian mạng của đội ngũ này, học viên sẽ hình thành chuẩn mực ứng xử, từ đó tự giác điều chỉnh hành vi phản biện xã hội của bản thân theo hướng tích cực, có trách nhiệm.

5. Kết luận

Trong bối cảnh không gian mạng ngày càng trở thành mặt trận tư tưởng quan trọng, bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trên không gian mạng cho học viên đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu Pháo binh là yêu cầu khách quan, cấp thiết. Năng lực này không chỉ giúp học viên nâng cao khả năng nhận diện, đánh giá và xử lý thông tin mà còn góp phần hình thành bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy độc lập, khoa học - những phẩm chất cốt lõi của người sĩ quan trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện đại.

Thực tiễn cho thấy, mặc dù công tác bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội trong các nhà trường quân đội đã đạt được những kết quả nhất định, song vẫn còn tồn tại những hạn chế về nhận thức, nội dung, phương pháp và môi trường rèn luyện. Điều đó đòi hỏi phải có cách tiếp cận toàn diện, đồng bộ, gắn bồi dưỡng năng lực phản biện xã hội với đổi mới giáo dục - đào tạo, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh và phát huy vai trò chủ thể của học viên.

Việc triển khai hiệu quả các giải pháp nêu trên sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu Pháo binh, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; đồng thời tăng cường sức đề kháng tư tưởng của đội ngũ sĩ quan trẻ trước những thách thức phức tạp của không gian mạng trong tình hình mới.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1]. Bộ Quốc phòng (2023). Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng. Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.

[2]. Ban Tuyên giáo Trung ương (2022). Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

[3]. Nguyễn Văn Huyên (2021). Phát triển tư duy phản biện cho người học trong giáo dục đại học hiện nay. Tạp chí Giáo dục, số 509, tr. 3-7.

[4]. Trần Đình Sử (2020). Tư duy phản biện và yêu cầu đổi mới phương pháp giáo dục. Tạp chí Khoa học Giáo dục Việt Nam, số 38, tr. 1-6.

[5]. Ministry of Defence (2022). Cybersecurity and Information Warfare in Modern Military Training. Defence Publishing House, Hanoi.

DEVELOPING SOCIAL CRITICAL THINKING CAPACITY IN CYBERSPACE FOR CADETS OF ARTILLERY COMMAND AND STAFF TRAINING IN THE CURRENT CONTEXT

Vu Ba Hao
Artillery Officer College, Vietnam

ABSTRACT

In the context of rapid cyberspace development, social critical thinking has become an essential competency for cadets trained as Artillery command and staff officers. This paper clarifies the theoretical foundations of social criticism in cyberspace and analyzes the characteristics and requirements for Artillery cadets. It highlights the urgency of developing this capacity in military academies. The findings provide a scientific basis for proposing appropriate solutions to enhance the quality of education and training, meeting the requirements of military modernization in the new situation.

Keywords: Social criticism; cyberspace; critical thinking; military cadets; artillery officers.