Trương Văn Thứ
Khoa Giáo dục Quốc phòng và An ninh - Đại học Bách khoa Hà Nội
Tóm tắt
Bài viết phân tích yêu cầu bồi dưỡng kỹ năng đấu tranh trên không gian mạng cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội trong bối cảnh chuyển đổi số và chiến tranh thông tin ngày càng gia tăng. Trên cơ sở làm rõ vai trò, đặc điểm và những thách thức hiện nay, nghiên cứu đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bồi dưỡng, góp phần xây dựng đội ngũ sĩ quan tương lai có bản lĩnh chính trị vững vàng, năng lực đấu tranh tư tưởng sắc bén trong tình hình mới.
Từ khóa: Không gian mạng; kỹ năng đấu tranh; học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội; nhà trường quân đội.
Nhận bài: 23/4/2026; Biên tập 24/4/2026; Duyệt đăng: 25/4/2026.
- Đặt vấn đề
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, không gian mạng đã trở thành một “mặt trận” đặc biệt, nơi diễn ra các hoạt động đấu tranh tư tưởng, thông tin và nhận thức với cường độ ngày càng cao. Các thế lực thù địch triệt để lợi dụng môi trường này để tiến hành chiến lược “diễn biến hòa bình”, tung tin giả, xuyên tạc, chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng và Quân đội.
Đối với học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội - lực lượng trực tiếp chỉ huy, quản lý bộ đội trong tương lai, việc được trang bị kỹ năng đấu tranh trên không gian mạng không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy công tác bồi dưỡng nội dung này ở một số nhà trường quân đội còn chưa theo kịp sự phát triển nhanh chóng của môi trường số, chưa hình thành được năng lực đấu tranh thực tiễn cho học viên.
Do đó, việc nghiên cứu, đề xuất giải pháp bồi dưỡng kỹ năng đấu tranh trên không gian mạng cho đội ngũ học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc trong giai đoạn hiện nay.
2. Vai trò của việc bồi dưỡng kỹ năng đấu tranh trên không gian mạng cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội
Bồi dưỡng kỹ năng đấu tranh trên không gian mạng có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng bản lĩnh chính trị và năng lực thực tiễn cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội. Trong điều kiện môi trường thông tin đa chiều, phức tạp, người học viên không chỉ cần “vững về chuyên môn quân sự” mà còn phải “sắc về tư duy chính trị”, có khả năng nhận diện, phân tích và phản bác các quan điểm sai trái.
Trước hết, đây là yếu tố góp phần trực tiếp củng cố bản lĩnh chính trị cho học viên. Thông qua quá trình bồi dưỡng, học viên được trang bị hệ thống tri thức lý luận, phương pháp tư duy khoa học và khả năng xử lý thông tin, từ đó hình thành “sức đề kháng” trước các luồng thông tin xấu độc. Điều này giúp học viên giữ vững niềm tin, lý tưởng cách mạng trong mọi điều kiện.
Bên cạnh đó, kỹ năng đấu tranh trên không gian mạng còn là công cụ quan trọng để những sĩ quan tương lai thực hiện chức trách, nhiệm vụ. Trong thực tiễn đơn vị, sĩ quan cấp phân đội không chỉ quản lý bộ đội về hành động mà còn định hướng tư tưởng, nhận thức. Khi bộ đội tiếp cận thông tin trên mạng, người sĩ quan phải có khả năng phân tích, định hướng và xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh.
Ngoài ra, việc bồi dưỡng kỹ năng này còn góp phần nâng cao năng lực tác chiến trong điều kiện chiến tranh hiện đại. Chiến tranh ngày nay không chỉ diễn ra trên chiến trường vật lý mà còn trên không gian mạng, nơi thông tin có thể trở thành “vũ khí mềm” tác động trực tiếp đến ý chí chiến đấu. Vì vậy, khả năng làm chủ không gian mạng trở thành một yêu cầu tất yếu đối với đội ngũ sĩ quan.
3. Thực trạng và những vấn đề đặt ra đối với hoạt động đấu tranh trên không gian mạng của học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội
Mặc dù đã được quan tâm, song việc bồi dưỡng kỹ năng đấu tranh trên không gian mạng cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các nhà trường quân đội vẫn còn một số hạn chế nhất định. Nội dung bồi dưỡng, hướng dẫn ở một số nhà trường còn thiên về lý thuyết, thiếu tính cập nhật và chưa gắn với các tình huống thực tiễn sinh động trên môi trường mạng.
Phương pháp giáo dục còn nặng về truyền thụ một chiều, chưa phát huy được tính chủ động, sáng tạo của người học. Học viên chưa có nhiều cơ hội thực hành, trải nghiệm các tình huống đấu tranh cụ thể, dẫn đến khoảng cách giữa “biết” và “làm” còn khá lớn.
Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số và các nền tảng mạng xã hội đặt ra nhiều thách thức mới. Các hình thức thông tin sai trái ngày càng tinh vi, khó nhận diện, đòi hỏi người học không chỉ có kiến thức mà còn phải có kỹ năng phân tích, phản biện và xử lý linh hoạt.
Ngoài ra, một bộ phận học viên còn chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của đấu tranh trên không gian mạng, dẫn đến tâm lý thụ động, né tránh hoặc thiếu tự tin khi tham gia đấu tranh. Điều này cho thấy cần có sự đổi mới toàn diện cả về nội dung, phương pháp và cách thức tổ chức bồi dưỡng.
4. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả bồi dưỡng kỹ năng đấu tranh trên không gian mạng cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các nhà trường quân đội hiện nay
Trước hết, cần đổi mới nội dung bồi dưỡng theo hướng thiết thực, hiện đại và gắn chặt với thực tiễn đấu tranh trên không gian mạng. Nội dung bồi dưỡng không chỉ dừng lại ở việc cung cấp kiến thức lý luận cơ bản mà phải được cấu trúc theo hướng tích hợp giữa lý luận chính trị với kỹ năng thực hành. Trọng tâm là trang bị cho học viên khả năng nhận diện các dạng thông tin xấu độc, các thủ đoạn tuyên truyền, xuyên tạc ngày càng tinh vi của các thế lực thù địch; đồng thời, bồi dưỡng kỹ năng kiểm chứng thông tin đa nguồn, phân tích logic, phát hiện ngụy biện và xây dựng lập luận phản bác có cơ sở khoa học, tính thuyết phục cao. Cùng với đó, cần bổ sung các nội dung mang tính tình huống như xử lý khủng hoảng thông tin, định hướng dư luận trong đơn vị, ứng xử chuẩn mực của quân nhân trên mạng xã hội… nhằm giúp học viên không chỉ “hiểu” mà còn “làm được” trong thực tiễn.
Hai là, đổi mới mạnh mẽ phương pháp giảng dạy theo hướng phát huy tính chủ động, tích cực và năng lực tư duy độc lập của người học. Thay vì phương thức truyền thụ một chiều, cần chuyển sang tổ chức các hoạt động học tập mang tính tương tác cao như thảo luận nhóm, tranh biện học thuật, xử lý tình huống giả định, phân tích các vụ việc thực tế trên không gian mạng. Việc đưa các tình huống cụ thể, có tính thời sự vào giảng dạy sẽ giúp học viên tiếp cận vấn đề một cách sinh động, từ đó hình thành tư duy phản biện, khả năng lập luận và kỹ năng đấu tranh một cách linh hoạt, sắc bén. Đồng thời, cần khuyến khích học viên tham gia các diễn đàn học thuật, các cuộc thi tìm hiểu, phản biện trên môi trường số, qua đó tạo môi trường rèn luyện thường xuyên, liên tục.
Ba là, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong tổ chức bồi dưỡng. Việc khai thác hiệu quả các nền tảng học tập trực tuyến, hệ thống quản lý học tập (LMS), học liệu số, video mô phỏng… không chỉ giúp nâng cao tính trực quan, sinh động mà còn mở rộng không gian và thời gian học tập. Đặc biệt, cần chú trọng xây dựng các “môi trường thực hành số” dưới dạng mô phỏng các tình huống đấu tranh trên mạng, nơi học viên có thể trực tiếp tham gia tương tác, xử lý thông tin, phản bác luận điệu sai trái trong điều kiện giả định gần với thực tế. Qua đó, từng bước hình thành năng lực “tác chiến tư tưởng” trên không gian mạng một cách bài bản, có hệ thống. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ cần gắn với nội dung và mục tiêu đào tạo, tránh chạy theo hình thức mà không mang lại hiệu quả thực chất.
Bốn là, nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục. Đây là yếu tố có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả bồi dưỡng. Giảng viên không chỉ cần có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ lý luận sâu sắc mà còn phải thường xuyên cập nhật kiến thức mới về công nghệ thông tin, truyền thông số và các xu hướng vận động của không gian mạng. Đồng thời, cần tăng cường bồi dưỡng kỹ năng sư phạm hiện đại, khả năng tổ chức các hoạt động học tập tích cực, cũng như năng lực hướng dẫn học viên xử lý các tình huống thực tiễn. Bên cạnh đó, việc xây dựng đội ngũ chuyên gia, cộng tác viên trong lĩnh vực an ninh mạng, truyền thông số để hỗ trợ giảng dạy cũng là hướng đi cần được quan tâm.
Năm là, phát huy vai trò tự học, tự rèn luyện của học viên trong quá trình bồi dưỡng. Trong điều kiện môi trường thông tin luôn biến đổi nhanh chóng, việc trang bị kiến thức trong nhà trường chỉ mang tính nền tảng, còn năng lực thực sự phụ thuộc nhiều vào quá trình tự học, tự trải nghiệm của mỗi cá nhân. Do đó, cần hình thành cho học viên ý thức chủ động tiếp cận thông tin, kỹ năng chọn lọc và xử lý thông tin một cách khoa học, đồng thời xây dựng thái độ trách nhiệm khi tham gia không gian mạng. Việc rèn luyện “bản lĩnh số” - tức là khả năng giữ vững lập trường, kiên định quan điểm, không dao động trước các thông tin sai trái, cần được coi là một tiêu chí quan trọng trong quá trình đào tạo.
Tổng thể, các giải pháp trên cần được triển khai một cách đồng bộ, có sự gắn kết chặt chẽ giữa nội dung, phương pháp, công nghệ và con người. Chỉ khi đó, việc bồi dưỡng kỹ năng đấu tranh trên không gian mạng mới thực sự đạt hiệu quả, góp phần xây dựng đội ngũ sĩ quan cấp phân đội có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy sắc bén và năng lực làm chủ không gian mạng trong tình hình mới.
5. Kết luận
Bồi dưỡng kỹ năng đấu tranh trên không gian mạng cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội là yêu cầu khách quan, cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Đây không chỉ là nhiệm vụ giáo dục mà còn là yếu tố quan trọng góp phần xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, tư tưởng. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp sẽ giúp hình thành đội ngũ sĩ quan có bản lĩnh, trí tuệ và năng lực làm chủ không gian mạng, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026.
- Bộ Chính trị, Nghị quyết số 35-NQ/TW về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, Hà Nội, 2018.
- Thủ tướng Chính phủ, Quyết định số 749/QĐ-TTg phê duyệt “Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”, Hà Nội, 2020.
- Bộ Chính trị, Nghị quyết 29-NQ/TW về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng, Hà Nội, 2018.
- Bùi Nguyên Hải, Nâng cao văn hóa ứng xử trên mạng xã hội của thanh niên quân đội trong giai đoạn hiện nay, Tạp chí Tổ chức Nhà nước và Lao động điện tử, ngày 29/06/202
- Vũ Văn Bách, Xây dựng hệ giá trị văn hóa của thanh niên quân đội trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, Tạp chí Cộng sản điện tử, ngày ngày 26/03/2025.
FOSTERING CYBERSPACE STRUGGLE SKILLS FOR CADET OFFICERS AT MILITARY ACADEMIES TODAY
Trương Xuân Thứ
Faculty of National Defense and Security Education - Hanoi University of Science and Technology
Abstract
This article analyzes the need to cultivate cyber warfare skills in platoon-level officer trainees in the context of increasing digital transformation and information warfare. Based on clarifying the role, characteristics, and current challenges, the study proposes several solutions to improve the effectiveness of training, contributing to building a future officer corps with strong political resolve and sharp ideological combat capabilities in the new situation.
Keywords: Cyberspace; combat skills; platoon-level officer trainees; military schools.
Ý kiến bạn đọc