GS.TSKH.VS. NGND Phạm Minh Hạc (07/5/1935 – 31/7/2026) – Nhà tâm lý học, nhà giáo dục học, nhà khoa học về phát triển con người; nguyên Bộ trưởng Bộ Giáo dục, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam; người có nhiều đóng góp to lớn cho sự nghiệp đổi mới giáo dục và phát triển khoa học giáo dục Việt Nam.
Ngày 31/7/2026, Giáo sư, Tiến sĩ khoa học, Viện sĩ, Nhà giáo Nhân dân Phạm Minh Hạc đã từ trần, hưởng thọ 91 tuổi. Sự ra đi của ông là mất mát lớn đối với nền giáo dục, khoa học tâm lý và khoa học giáo dục Việt Nam. Hơn bảy thập kỷ hoạt động khoa học và quản lý giáo dục, ông đã để lại một di sản đồ sộ cả về tư tưởng, học thuật và thực tiễn, góp phần quan trọng vào sự nghiệp phát triển con người và giáo dục nước nhà.
Giáo sư Phạm Minh Hạc sinh ngày 7/5/1935 tại xã Đông Mỹ, huyện Thanh Trì, Hà Nội, trong một gia đình có truyền thống yêu nước và hiếu học. Tuổi thơ của ông gắn với những năm tháng kháng chiến gian khổ, từng phải tạm dừng việc học để tham gia công tác tại địa phương. Chính những trải nghiệm ấy đã hun đúc ở ông ý chí vượt khó, tinh thần tự học và khát vọng cống hiến cho đất nước.
Năm 1955, ông được cử sang Liên Xô học tập. Sau khi chuyển sang Trường Đại học Tổng hợp Quốc gia Lômônôxốp, ông chuyên sâu nghiên cứu tâm lý học dưới sự hướng dẫn của các nhà khoa học hàng đầu thế giới. Ông tốt nghiệp loại ưu, sau đó tiếp tục bảo vệ thành công học vị Phó Tiến sĩ và Tiến sĩ khoa học, trở thành một trong những nhà tâm lý học Việt Nam được đào tạo bài bản ở trình độ cao nhất thời kỳ đó.
Trở về nước, Giáo sư Phạm Minh Hạc giảng dạy tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, đặt nền móng cho nghiên cứu tâm lý học thực nghiệm ở Việt Nam và tham gia biên soạn nhiều giáo trình quan trọng. Sau đó, ông đảm nhiệm nhiều cương vị lãnh đạo như Trưởng ban Tâm lý học, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, Thứ trưởng rồi Bộ trưởng Bộ Giáo dục, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Khoa giáo Trung ương. Ở mỗi vị trí công tác, ông đều để lại những dấu ấn sâu sắc trong việc hoạch định chính sách, xây dựng chiến lược phát triển giáo dục và đổi mới quản lý giáo dục.
Ông là một trong những người đặt nền móng cho tư duy "giáo dục là quốc sách hàng đầu", coi đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển, đồng thời đặc biệt nhấn mạnh mục tiêu phát triển con người toàn diện, kết hợp giữa trí tuệ, đạo đức, nhân cách và năng lực sáng tạo. Những quan điểm này đã có ảnh hưởng sâu rộng đến quá trình xây dựng chiến lược phát triển giáo dục của Việt Nam trong thời kỳ đổi mới.
Một trong những đóng góp nổi bật của Giáo sư là vai trò Chủ tịch Ủy ban Quốc gia chống mù chữ và phổ cập giáo dục tiểu học. Dưới sự chỉ đạo của ông, Việt Nam đã hoàn thành mục tiêu quốc gia về xóa mù chữ và phổ cập giáo dục tiểu học vào năm 2000, được cộng đồng quốc tế ghi nhận là một thành tựu quan trọng trong phát triển giáo dục.
Không chỉ là nhà quản lý giáo dục, Giáo sư Phạm Minh Hạc còn là nhà khoa học có tầm ảnh hưởng lớn. Ông chủ trì nhiều chương trình khoa học cấp Nhà nước, sáng lập Viện Nghiên cứu Con người, giữ cương vị Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục Việt Nam và tham gia xây dựng nhiều tổ chức nghiên cứu khoa học. Ông đã công bố hơn 80 đầu sách cùng hàng trăm công trình khoa học về tâm lý học, giáo dục học, khoa học con người và giá trị học, góp phần hình thành nhiều hướng nghiên cứu mới ở Việt Nam.
Điều làm nên tầm vóc của Giáo sư Phạm Minh Hạc không chỉ là những chức vụ hay học hàm, học vị cao quý, mà còn là một nhân cách lớn, một nhà giáo mẫu mực luôn dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp "trồng người". Ông luôn tâm niệm rằng nghiên cứu khoa học phải xuất phát từ thực tiễn, phục vụ con người và sự phát triển của đất nước. Tư tưởng ấy đã trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ nhà giáo, nhà khoa học và cán bộ quản lý giáo dục.
Sự ra đi của GS.TSKH.VS.NGND Phạm Minh Hạc để lại niềm tiếc thương sâu sắc đối với giới khoa học và ngành giáo dục Việt Nam. Những giá trị mà ông vun đắp sẽ tiếp tục được kế thừa và phát huy trong sự nghiệp đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, góp phần xây dựng nền giáo dục Việt Nam hiện đại, nhân văn và phát triển bền vững.
Hà Nội, ngày 1 tháng 8 năm 2026
Trần Đình Tuấn
Ý kiến bạn đọc