MONG ƯỚC CĨ MỘT BẢO TÀNG GIÁO DỤC VIỆT NAM

GS. TSKH. NGND Nguyễn Mậu Bành

Mở đầu: Đất nước Việt Nam có 4000 năm văn hiến. Trải qua hàng nhiều thế kỷ bị xâm lược của các thế lực Phương Bắc và Phương Tây, nhưng đất nước Việt Nam vẫn tồn tại và phát triển về kinh tế, ngôn ngữ, văn hóa và đang bước vào kỷ nguyên vươn mình phát triển vì con người bằng tri thức, trong đó phát triển giáo dục là một đòn bẩy. Để nâng cao lòng tự tôn dân tộc, phát huy truyền thống nhiều loại hình bảo tàng quốc gia, bảo tàng chuyên ngành đã được thành lập trên cả nước.

Riêng lĩnh vực giáo dục chỉ mới có ghi nhận lịch sử bằng các phòng truyền thống của ngành hoặc tại cơ sở trường học.

Mong ước của người viết và của nhiều bạn bè, nhà khoa học, của đồng nghiệp là Việt Nam cần có một Bảo tàng quốc gia về giáo dục chính quy và phi chính quy, chính thức và phi chính thức đã đào tạo nên các bậc danh nhân tên tuổi còn lưu đời: Chu Văn An, Nguyễn Trãi, Lê Quý Đôn, Nguyễn Bỉnh Khiêm,...

1- Sự cấp thiết xây dựng bảo tàng giáo dục

- Việt Nam qua 4000 năm lịch sử kể từ Vua Hùng đến thời đại Hồ Chí Minh, đất nước đã tồn tại và phát triển, ngôn ngữ được bảo tồn, văn hóa giữ được bản sắc, nhiều danh nhân nổi tiếng xuất hiện, tất cả đều do giáo dục mà nên.

Điều đó cần được ghi nhận cho muôn đời sau học tập và tự hào

- Thầy cô giáo và các em học sinh, sinh viên có nhu cầu học tập truyền thống giáo dục để nâng cao lòng yêu nghề, ham học hỏi, học tập suốt đời để đóng góp cho sự phát triển của đất nước.

- Nhu cầu tham quan du lịch, học tập kinh nghiệm Việt Nam của du khách nước ngoài muốn thấy tại sao Việt Nam tồn tại trước bao năm bị ngoại bang xâm lược, đô hộ mà nay đang là một mô hình phát triển. Phải chăng đó là truyền thống giáo dục của dân tộc Việt Nam, đầu óc sáng tạo của con người Việt Nam.

- Thời gian đang bào mòn, phá hủy các di hiện vật giáo dục cùng sự lãng quên truyền thống văn hóa giáo dục.

- Cách đây 20 năm Bộ văn hóa đã ghi tên Bảo tàng Giáo dục vào danh mục các Bảo tàng cần xây dựng ở nước ta. Viện khoa học giáo dục cũng đã cử cán bộ nghiên cứu. Hội cựu giáo chức Việt Nam cũng đã nhiều lần đề xuất và hợp tác với Viện Khoa học giáo dục trong nghiên cứu xây dựng Bảo tàng giáo dục. Trong các năm trước đây, lãnh đạo Bộ Giáo dục cũng đã quan tâm và cũng đã có ý tưởng xây dựng Bảo tàng và địa điểm xây dựng Bảo tàng.

- Cả nước Việt Nam là một Bảo tàng giáo dục rộng lớn, nhưng chưa có một nơi thích hợp, có đủ tầm, có hệ thống để lưu trữ truyền thống giáo dục nước nhà. Hiện nay trên cả nước mới có các phòng truyền thống giáo dục ở cơ quan Bộ Giáo dục và đào tạo, các Sở giáo dục đào tạo và các cơ sở giáo dục.

2- Nội dung trưng bày của Bảo tàng giáo dục

- Truyền thống 4000 năm văn hiến của dân tộc: Ngôn ngữ, chữ viết: Hán, Nôm, Quốc ngữ.

- Giáo dục Việt Nam qua các thời kỳ:

+ Thời kỳ mới lập nước và 1000 năm đô hộ của Phương Bắc.

+ Thời kỳ của các triều đại phong kiến: Đinh, Lê, Lý, Trần, Hậu Lê, Nguyễn.

+ Thời kỳ bị thực dân Pháp xâm lược và đô hộ 100 năm

- Giáo dục cách mạng sau khi thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nay là Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

+ Giáo dục trong kháng chiến chống đế quốc Pháp xâm lược đến năm 1954.

+ Giáo dục thời kỳ đất nước bị chia cắt làm 2 miền với ranh giới vĩ tuyến 17.

+ Giáo dục sau khi đất nước được thống nhất năm 1975.

- Con đường cứu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh với tư tưởng giáo dục của Người: "một dân tộc dốt là một dân tộc yếu, vì lợi ích 10 năm phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm phải trồng người".

- Sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước thông qua các quyết sách về giáo dục, các cuộc cải cách giáo dục.

- Các nhà lãnh đạo cao của Ngành giáo dục và các gương mặt đổi mới, cải cách giáo dục hiệu quả.

- Các tổ chức chính trị xã hội, xã hội nghề nghiệp trong ngành.

3- Hình thức Bảo tàng

- Kiến trúc truyền thống kết hợp hiện đại về không gian kiến trúc, không gian mở.

- Trưng bày các hình ảnh, hiện vật, di vật, văn bản lịch sử, mô hình thực số.

- Sử dụng công nghệ số hiện đại, chuyển đổi số, AI

- Về quy hoạch mặt bằng: Các gian trưng bày, phòng hội thảo, giao lưu, có quầy dịch vụ văn hóa và giải khát.

4- Địa điểm xây dựng Bảo tàng

- Cố gắng tối đa Bảo tàng được đặt tại địa điểm trung tâm thành phố, giao thông thuận lợi, ít giải phóng mặt bằng.

- Sử dụng, cải tạo một cơ sở giáo dục, cơ quan, địa điểm giáo dục đã có ý nghĩa lịch sử của ngành.

- Vận động hy sinh lợi ích bộ phận vì lợi ích chính trị, truyền thống của ngành giáo dục.

5- Kinh phí đầu tư xây dựng bảo tàng

Đây là vấn đề khó khăn, nhưng vì ý nghĩa lợi ích của dân tộc, hình ảnh của đất nước qua 4000 năm văn hiến, với quyết tâm của lãnh đạo cao nhất, chúng ta sẽ có phương cách hóa giải về nguồn kinh phí đầu tư xây dựng, đó là:

- Ngân sách văn hóa của Nhà nước từ Bộ Văn hóa, Bộ Tài chính và Bộ giáo dục - đào tạo.

- Vận động sự đóng góp hiện vật, di vật lịch sử từ các Sở giáo dục và đào tạo, từ các cá nhân, các nhà sưu tầm, lưu trữ cổ vật, từ các nhà giáo và từ hội viên Hội Cựu giáo chức.

- Xã hội hóa trong toàn ngành giáo dục. Sự đóng góp của 2 triệu Thầy cô giáo đương chức, của 01 triệu Thầy Cô giáo đã về hưu, của 22 triệu học sinh, sinh viên trên toàn quốc cùng các doanh nhân thành đạt qua giáo dục.

6- Tổ chức thực hiện

- Thành lập ban nghiên cứu xây dựng Bảo tàng giáo dục Việt Nam do người lãnh đạo cao nhất của ngành đứng đầu có sự tham gia của Bộ văn hóa, Viện Khoa học giáo dục, các chuyên gia về lịch sử, về giáo dục.

- Tổ chức cuộc thi về ý tưởng xây dựng Bảo tàng giáo dục Việt Nam bao gồm nội dung, hình thức trưng bày, kiến trúc và địa điểm Bảo tàng.

- Tham quan học tập kinh nghiệm của các Bảo tàng trong nước: Bảo tàng lịch sử Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Bảo tàng quân sự Việt Nam, Bảo tàng lịch sử quốc gia, các bảo tàng chuyên ngành.

Với mong ước cháy bỏng của các nhà giáo, với quyết tâm của Lãnh đạo, Nhà nước, Lãnh đạo Ngành, với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, tôi tin chắc trong một thời gian không xa Việt Nam sẽ có một Bảo tàng giáo dục khang trang, đẹp đẽ về hình thức, phong phú và sâu sắc về nội dung để mọi người Việt Nam đến tham quan, học tập, niềm tự hào Việt Nam trước bạn bè quốc tế.

Chúng ta đang tiến nhanh, tiến mạnh và đang rẽ ngoặt để tiến lên phía trước, nhưng cần nhìn lại phía sau, nếu không sẽ gặp tai nạn đáng tiếc làm con cháu ngẩn ngơ, bạn bè nuối tiếc.

Tòa soạn xin có đôi lời về GS. TSKH. NGND Nguyễn Mậu Bành

Giáo sư, Tiến sĩ Khoa học, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Mậu Bành là một trong những biểu tượng tiêu biểu của trí tuệ, tâm huyết và nhân cách cao đẹp của nền giáo dục Việt Nam. Suốt cuộc đời gắn bó với sự nghiệp trồng người, Giáo sư không chỉ để lại dấu ấn sâu sắc trong lĩnh vực khoa học giáo dục mà còn khắc ghi trong lòng bao thế hệ học trò hình ảnh một người thầy mẫu mực, tận tụy và nhân văn.

Với phong thái điềm đạm, tư duy khoa học sắc sảo và trái tim luôn hướng về người học, Giáo sư Nguyễn Mậu Bành đã góp phần quan trọng vào việc xây dựng nền tảng lý luận, đào tạo nhiều thế hệ cán bộ khoa học, nhà giáo và nhà quản lý giáo dục cho đất nước. Ở ông hội tụ trọn vẹn phẩm chất của một trí thức lớn: uyên bác trong học thuật, chuẩn mực trong nhân cách, khiêm nhường trong lối sống và bền bỉ trong cống hiến.

Tên tuổi và sự nghiệp của Giáo sư không chỉ được ghi nhận bằng học hàm, học vị cao quý, mà còn được lưu giữ bằng sự kính trọng, biết ơn và tình cảm sâu nặng của đồng nghiệp, học trò và xã hội. Ông là tấm gương sáng về lý tưởng phụng sự tri thức, phụng sự con người và phụng sự Tổ quốc.