Hà Huy Hiệu
Học viên, Hệ 1, Học viện Chính trị
Tóm tắt: Trong bối cảnh Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và xu thế chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, việc phát triển văn hóa chính trị của thanh niên Quân đội nhân dân Việt Nam có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Chuyển đổi số không chỉ làm thay đổi phương thức lãnh đạo, quản lý, truyền thông mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức, niềm tin, tư duy và hành vi chính trị của con người. Trong môi trường quân sự, văn hóa chính trị của thanh niên quân đội là nền tảng ảnh hưởng tới định hướng tư tưởng, lối sống và hành động, góp phần hình thành bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng và năng lực công nghệ thích ứng với yêu cầu, nhiệm vụ của thời kỳ mới.
Tuy nhiên, thực tiễn hiện nay cho thấy một bộ phận thanh niên quân đội còn hạn chế trong nhận thức chính trị, kỹ năng sử dụng công nghệ số, năng lực tự học, tự rèn luyện và khả năng đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng. Trước tình hình đó, Đảng, Nhà nước và Quân ủy Trung ương đã ban hành nhiều nghị quyết quan trọng như Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 nhằm chủ động tham gia Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và thúc đẩy chuyển đổi số trong toàn quân. Đây là cơ sở quan trọng để phát triển văn hóa chính trị của thanh niên Quân đội trong bối cảnh chuyển đổi số, góp phần xây dựng đội ngũ quân nhân trẻ có bản lĩnh, trí tuệ, sáng tạo, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”.
Từ khóa: văn hóa chính trị; thanh niên quân đội; chuyển đổi số; Quân đội nhân dân Việt Nam.
1. Đặt vấn đề:
Phát triển văn hóa chính trị là yếu tố then chốt trong quá trình hình thành bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và năng lực tư duy của thanh niên Quân đội nhân dân Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”[2, tr.309], trong đó, nền tảng chính trị tư tưởng và đạo đức cách mạng là “cái gốc” của người cán bộ, chiến sĩ. Văn hóa chính trị vì thế không chỉ là tri thức và niềm tin, mà còn là phong cách ứng xử, thái độ, hành động của mỗi quân nhân trước Tổ quốc, trước Đảng và nhân dân.
Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, cùng với những thành tựu của Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, môi trường chính trị xã hội và không gian văn hóa của thanh niên quân đội cũng đang thay đổi mạnh mẽ. Các nền tảng số, mạng xã hội và phương tiện truyền thông mới vừa mở rộng cơ hội học tập, trao đổi, vừa tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến tư tưởng, lối sống, niềm tin và hành vi chính trị.
Thực tiễn cho thấy, vẫn còn một bộ phận thanh niên quân đội chưa thực sự phát huy vai trò chủ thể trong xây dựng văn hóa chính trị, còn bị chi phối bởi thông tin sai lệch trên không gian mạng. Trong khi đó, nội dung, hình thức giáo dục chính trị, tư tưởng ở một số đơn vị vẫn còn chậm đổi mới, chưa thật sự phù hợp với môi trường số và đặc điểm tâm lý thế hệ trẻ. Do đó, việc phát triển văn hóa chính trị trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay là yêu cầu cấp thiết, nhằm góp phần xây dựng thế hệ quân nhân trẻ có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất tốt đẹp, năng lực thích ứng cao trong kỷ nguyên số, góp phần xây dựng các đơn vị trong toàn quân “mẫu mực, tiêu biểu”.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Tăng cường bồi dưỡng văn hóa chính trị cho học viên hệ đào tạo sĩ quan ở các học viện, nhà trường quân đội
Học viên hệ đào tạo sĩ quan ở các học viện, nhà trường quân đội là những quân nhân trẻ tuổi đang được đào tạo để trở thành người sĩ quan chỉ huy, lãnh đạo bộ đội ở cấp Trung đội, Đại đội và tương đương. Bồi dưỡng văn hóa chính trị cho học viên hệ đào tào sĩ quan ở các học viện, nhà trường quân đội là yêu cầu cấp thiết nhằm hình thành phẩm chất, năng lực lãnh đạo, chỉ huy và nhân cách chính trị vững vàng, đáp ứng nhiệm vụ xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Văn hóa chính trị là hệ giá trị định hướng hành vi, thái độ, niềm tin, lý tưởng của người quân nhân, góp phần trực tiếp xây dựng “chuẩn mực văn hóa lãnh đạo, quản lý” trong đội ngũ sĩ quan tương lai.
Để nâng cao hiệu quả công tác này, trước hết, cần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy, giảng viên và cán bộ đơn vị quản lý học viên trong quá trình giáo dục, đào tạo; bảo đảm thống nhất về mục tiêu, nội dung, phương pháp bồi dưỡng văn hóa chính trị. Tiếp đó, tăng cường chất lượng giáo dục lý luận chính trị, tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, gắn lý luận với thực tiễn, giúp học viên hình thành bản lĩnh chính trị, thế giới quan khoa học, lập trường giai cấp vững vàng.
Đồng thời, xây dựng môi trường văn hóa chính trị trong sạch, lành mạnh trong các học viện, nhà trường, phát huy tính nêu gương, dân chủ, đoàn kết, chống quan liêu, bệnh thành tích. Quá trình đào tạo phải gắn với nhiệm vụ xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện “mẫu mực, tiêu biểu”, kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, trong đó lấy “xây” làm chính. Cuối cùng, khuyến khích học viên phát huy tinh thần tự học, tự rèn luyện, biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo, chủ động hoàn thiện phẩm chất và năng lực văn hóa chính trị, tạo cơ sở vững chắc cho đội ngũ sĩ quan trẻ sau này hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.
2.2. Đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ chính trị viên ở đơn vị cơ sở trong toàn quân về văn hóa lãnh đạo
Chính trị viên là lực lượng nòng cốt tiến hành hoạt động công tác đảng, công tác chính trị ở đơn vị cơ sở; là người trực tiếp lãnh đạo, giáo dục và định hướng tư tưởng cho cán bộ, chiến sĩ, trong đó có thanh niên. Vì vậy, việc đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ chính trị viên về văn hóa lãnh đạo có ý nghĩa then chốt trong việc hình thành, phát triển văn hóa chính trị của thanh niên Quân đội hiện nay. Văn hóa lãnh đạo giúp chính trị viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy khoa học, phong cách dân chủ, nhân văn, qua đó tạo uy tín và sức cảm hóa đối với tập thể.
Thực tiễn cho thấy, ở đơn vị nào chính trị viên có văn hóa lãnh đạo tốt, đơn vị đó luôn đoàn kết, thống nhất, có tinh thần trách nhiệm và hiệu quả công tác cao. Do đó, cần chú trọng đào tạo toàn diện về tri thức chính trị, kỹ năng lãnh đạo, kỹ năng giao tiếp, ứng xử, phương pháp công tác và phong cách lãnh đạo của chính trị viên. Cùng với đó là thường xuyên bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống trong sáng, tinh thần cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; rèn luyện tác phong mẫu mực, gần gũi bộ đội, gắn bó với cơ sở. Ngoài ra, cần tăng cường đào tạo chính trị viên theo hướng hiện đại, có năng lực ứng dụng công nghệ thông tin, ngoại ngữ, làm chủ phương tiện truyền thông số, đáp ứng yêu cầu lãnh đạo, giáo dục chính trị trong môi trường số.
2.3. Tăng cường xây dựng hệ giá trị văn hóa của thanh niên Quân đội trong kỷ nguyên số
Xây dựng hệ giá trị văn hóa của thanh niên Quân đội là quá trình hình thành, củng cố và phát triển những giá trị cốt lõi về chính trị, đạo đức, lối sống, nhân cách và năng lực sáng tạo, góp phần trực tiếp vào sự phát triển bền vững của Quân đội nhân dân Việt Nam trong thời kỳ mới. Để đạt được mục tiêu đó, cần phát huy vai trò của các chủ thể trong hệ thống chính trị và quân đội, đặc biệt là Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chính trị và các tổ chức đoàn, đơn vị cơ sở trong lãnh đạo, chỉ đạo, cụ thể hóa nội dung xây dựng hệ giá trị văn hóa của thanh niên.
Trước hết, cần thường xuyên bồi dưỡng, giáo dục chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các giá trị truyền thống văn hóa dân tộc, phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, truyền thống cách mạng vẻ vang của Đảng và Quân đội, kết hợp định hướng tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; chú trọng xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, trong đó các mối quan hệ giữa lãnh đạo với chỉ huy, giữa cấp trên với cấp dưới, giữa đồng chí và đồng đội thể hiện kỷ luật, đoàn kết, nhân ái, tôn trọng và trách nhiệm.
Ngoài ra, cần tích cực hóa vai trò chủ thể của thanh niên quân đội thông qua các phong trào thi đua, hoạt động tình nguyện, sáng kiến sáng tạo, góp phần bồi dưỡng lý tưởng cách mạng và tinh thần cống hiến. Việc hoàn thiện cơ chế, chính sách, đãi ngộ, tạo điều kiện học tập, rèn luyện và phát triển năng lực toàn diện cho thanh niên quân đội là yếu tố bảo đảm quan trọng để hình thành hệ giá trị văn hóa đặc trưng, hiện đại, thấm đẫm bản sắc “Bộ đội Cụ Hồ” trong kỷ nguyên chuyển đổi số.
2.4. Phát huy vai trò của thanh niên Quân đội trong đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch
Trong bối cảnh bùng nổ thông tin và không gian mạng phát triển mạnh mẽ, các thế lực thù địch triệt để lợi dụng mạng xã hội để xuyên tạc, chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng và hạ thấp uy tín Quân đội nhân dân Việt Nam. Do đó, việc phát huy vai trò xung kích của thanh niên Quân đội trong đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch có ý nghĩa hết sức quan trọng.
Trước hết, cần tăng cường giáo dục, nâng cao nhận thức và bản lĩnh chính trị cho thanh niên, giúp họ nắm vững chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, pháp luật của Nhà nước và các nghị quyết, chỉ thị của Quân ủy Trung ương về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Đồng thời, bồi dưỡng kỹ năng nhận diện, phản bác luận điệu sai trái, thù địch trên không gian mạng, hướng dẫn thanh niên sử dụng hiệu quả các nền tảng số để lan tỏa giá trị tích cực, bảo vệ hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ” trong thời kỳ mới.
Song song với đó, tổ chức Đoàn các cấp trong Quân đội cần phát huy vai trò nòng cốt trong tham mưu, tổ chức lực lượng đấu tranh, kịp thời biểu dương, khen thưởng các tập thể, cá nhân có thành tích; đồng thời chấn chỉnh, xử lý nghiêm các biểu hiện lệch lạc, vi phạm kỷ luật phát ngôn, thông tin. Đồng thời phải gắn nhiệm vụ đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng với xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, dân chủ, kỷ luật, sáng tạo, qua đó bồi dưỡng niềm tin, lý tưởng cách mạng, tinh thần trách nhiệm và ý chí xung kích cho thanh niên Quân đội lực lượng tiên phong bảo vệ vững chắc “trận địa tư tưởng” của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.
2.5. Tăng cường công tác quản lý, rèn luyện kỷ luật, xây dựng môi trường văn hóa chính trị lành mạnh trong Quân đội
Xây dựng và phát triển văn hóa chính trị của thanh niên Quân đội không thể tách rời công tác quản lý, rèn luyện kỷ luật và môi trường văn hóa trong các đơn vị. Trong bối cảnh chuyển đổi số, môi trường hoạt động của bộ đội ngày càng đa dạng, cường độ thông tin và giao lưu xã hội gia tăng, nguy cơ tác động tiêu cực về tư tưởng, lối sống cũng cao hơn, đòi hỏi phải siết chặt kỷ luật, đồng thời phát huy tính chủ động, sáng tạo của thanh niên.
Đối với các cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chính trị và tổ chức Đoàn cần chú trọng xây dựng môi trường văn hóa chính trị trong sạch, dân chủ, kỷ cương, nhân văn, tạo điều kiện để cán bộ, chiến sĩ phát huy năng lực, khẳng định bản thân, yên tâm gắn bó lâu dài với đơn vị. Công tác quản lý, giáo dục phải được thực hiện toàn diện, thường xuyên, kết hợp giữa “xây” và “chống”, giữa giáo dục tự giác và kỷ luật nghiêm minh.
Đồng thời, cần ứng dụng công nghệ số trong công tác quản lý, nắm bắt tư tưởng, hoạt động của thanh niên trên mạng xã hội, kịp thời phát hiện, định hướng và xử lý các biểu hiện lệch chuẩn. Bên cạnh đó, phải gắn việc rèn luyện kỷ luật với phong trào thi đua, các cuộc vận động lớn như “Phát huy truyền thống, cống hiến tài năng, xứng danh Bộ đội Cụ Hồ thời kỳ mới”, qua đó nâng cao ý thức tự giác, tinh thần trách nhiệm và hành động chuẩn mực của mỗi quân nhân trẻ.
3. Kết luận
Phát triển văn hóa chính trị của thanh niên Quân đội nhân dân Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số là một yêu cầu khách quan, phù hợp với xu thế phát triển của xã hội hiện đại và nhiệm vụ xây dựng Quân đội “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”. Trong điều kiện cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tác động sâu rộng đến tư duy, nhận thức và phương thức hành động của con người, việc bồi dưỡng và phát triển văn hóa chính trị cho thanh niên quân đội không chỉ nhằm củng cố bản lĩnh, niềm tin, lý tưởng mà còn hướng tới hình thành năng lực thích ứng, sáng tạo trong môi trường số.
Thực tiễn cho thấy, văn hóa chính trị của thanh niên quân đội vừa là sản phẩm của quá trình giáo dục, rèn luyện, vừa là kết quả của sự tự tu dưỡng, tự khẳng định trong hoạt động thực tiễn. Sự phát triển của văn hóa chính trị gắn liền với quá trình đổi mới tư duy chính trị, hoàn thiện phương pháp lãnh đạo, quản lý, đồng thời đòi hỏi sự tương tác giữa các yếu tố: con người, tổ chức, công nghệ và môi trường văn hóa. Trong đó, chuyển đổi số vừa là điều kiện, vừa là thách thức đặt ra cho việc hình thành bản lĩnh và phẩm chất chính trị của người quân nhân trong kỷ nguyên mới.
Để bảo đảm hiệu quả và tính bền vững, quá trình phát triển văn hóa chính trị của thanh niên quân đội cần được thực hiện trên cơ sở kiên định định hướng chính trị của Đảng, kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục truyền thống và ứng dụng công nghệ số; giữa rèn luyện trong môi trường quân sự với sự tự giác, chủ động của từng cá nhân. Mọi hoạt động xây dựng văn hóa chính trị phải được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển con người quân đội, bảo đảm thống nhất giữa “đức” và “tài”, giữa lý tưởng và hành động, giữa niềm tin chính trị và năng lực thực tiễn.
Như vậy, phát triển văn hóa chính trị của thanh niên Quân đội trong thời kỳ chuyển đổi số không chỉ là nhiệm vụ mang tính cấp thiết trước mắt, mà còn là chiến lược lâu dài, góp phần hình thành thế hệ cán bộ, chiến sĩ trẻ có tư duy chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, trình độ khoa học công nghệ tiên tiến, sẵn sàng đáp ứng mọi yêu cầu, nhiệm vụ trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Ban Chấp hành Trung ương (2024), Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
- Hồ Chí Minh (1947), “Sửa đổi lối làm việc”, Hồ Chí Minh, toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia sự thật, Hà Nội, 2011, tr. 309.
- Quân ủy Trung ương (2021), Nghị quyết 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 của Quân ủy Trung ương về phát huy phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới.
- Quân ủy Trung ương (2025), Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội.
Ý kiến bạn đọc