Thi tốt nghiệp trung học phổ thông và tuyển sinh đại học có vai trò quan trọng trong việc đánh giá chất lượng giáo dục phổ thông, tạo cơ sở cho tuyển chọn và đào tạo nguồn nhân lực ở bậc đại học. Trong hơn 20 năm qua, hai kỳ thi ở Việt Nam đã nhiều lần được đổi mới về mục tiêu, nội dung, hình thức và phương thức tổ chức, tạo ra những kết quả tích cực nhưng cũng bộc lộ một số hạn chế và phát sinh nhiều vấn đề được xã hội quan tâm. Bài viết phân tích cơ sở lý luận, mục đích và chức năng của thi cử; khái quát quá trình thay đổi của kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông và tuyển sinh đại học; đồng thời phân tích các quan điểm đang được thảo luận về việc duy trì hay bỏ kỳ thi tốt nghiệp, tổ chức tuyển sinh đại học và bảo đảm chất lượng đầu vào, đầu ra. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất duy trì kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông thống nhất, nghiêm túc, công bằng, khách quan; tăng cường ứng dụng công nghệ để bảo đảm an toàn, độ tin cậy của kỳ thi; đồng thời thực hiện tự chủ tuyển sinh đại học, công khai chuẩn đầu vào và chuẩn nghề nghiệp đầu ra, kết hợp linh hoạt nhiều phương thức tuyển sinh phù hợp với đặc thù ngành đào tạo. Qua đó, góp phần bảo đảm chất lượng giáo dục, giảm áp lực và chi phí xã hội, đồng thời nâng cao hiệu quả đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.