Yên Xuân: Mùa xuân nơi những dòng chảy giao hòa

TCGCVN - Sáng sớm, khi sương còn bảng lảng trên triền núi Viên Nam, những tiếng chim rít rít đã vang lên trong rừng trúc. Âm thanh ấy lan dần ra mặt hồ phẳng lặng, rồi hòa vào tiếng gió, tiếng lá, thành một bản nhạc không lời của núi rừng. Xa xa dưới chân núi, tiếng đàn, tiếng hát của một đoàn du khách đang tập dượt cho chương trình cuối năm vọng lại. Giữa thiên nhiên và con người, giữa tĩnh lặng và rộn ràng, Yên Xuân mở ra một mùa xuân của sự giao hòa.

Yên Xuân, cái tên nghe đã thấy bình yên và tươi mới. Đây là xã mới hình thành sau sáp nhập từ các xã Yên Trung, Yên Bình (huyện Thạch Thất), Đông Xuân (huyện Quốc Oai), phần lớn diện tích và dân số xã Tiến Xuân cùng một phần xã Thạch Hòa. Những vùng đất từng thuộc tỉnh Hòa Bình, nhập về Hà Nội từ năm 2008, nay chung một tên gọi. “Yên” - bình yên. “Xuân” - mùa khởi đầu. Một cái tên như gửi gắm niềm tin về sự đổi thay hiền hòa mà bền bỉ.

Hiếm có nơi nào ở Hà Nội vẫn giữ được vẻ mộc mạc, gần gũi với thiên nhiên như nơi này. Dưới chân dãy Viên Nam, núi xanh trập trùng, hồ nước soi bóng mây trời, những đồi trúc rì rào trong gió. Buổi sáng, sương mỏng như tấm khăn voan phủ lên mái nhà sàn của người Mường. Buổi chiều, ánh nắng nhuộm vàng những con đường uốn lượn qua thôn xóm.

Nhưng Yên Xuân không chỉ có cảnh sắc, Yên Xuân còn là câu chuyện của con người.

Mùa Tết dưới chân núi

Người ta gọi nơi đây là vùng du lịch sinh thái đang lên. Nhưng với tôi, Yên Xuân đẹp nhất vào “mùa Tết”. Phải gọi là mùa Tết, bởi từ khi tháng 11 dần cạn, tháng 12 bước vào những ngày cuối năm, không khí đã bắt đầu rộn ràng cho đến hết tháng 3.

Các homestay, villa, khu nghỉ dưỡng dưới chân núi Viên Nam trang hoàng cờ hoa, đèn lồng, băng rôn mừng năm mới. Từng đoàn khách từ nội thành Hà Nội đổ về tổ chức tổng kết cuối năm, dã ngoại, hội họp. Ban ngày, tiếng nhạc vang giữa núi rừng. Ban đêm, pháo hoa bừng sáng, soi bóng xuống mặt hồ.

Nhưng chỉ cần rẽ vào con đường nhỏ dẫn vào thôn xóm, nhịp sống lại trở nên chậm rãi. Ở đó, những bộ váy Mường sặc sỡ sắc màu thấp thoáng trên con đường đất. Các bà, các chị trong trang phục truyền thống đi lễ đền, lễ phủ đầu năm. Mỗi xóm đều có đội văn nghệ riêng. Dịp Tết đến, họ lại tập luyện, chuẩn bị cho những đêm giao lưu.

Tôi đã từng ngồi trong một nhà văn hóa thôn vào đêm giáp Tết. Trên sân khấu nhỏ, ánh đèn vàng hắt lên những tà váy thổ cẩm. Những điệu múa Mường mềm mại, uyển chuyển theo tiếng chiêng, tiếng trống. Và rồi, trong bữa rượu đầu xuân, câu hát mời rượu vang lên:

“Ún ơi… Eng ợi…
Mời óng rạo tinh cám…”

Tiếng hát không cần micro, không cần sân khấu lớn, nhưng đủ sức làm ấm lòng người nghe. Đó là thứ âm thanh không thể tìm thấy giữa phố thị ồn ào.

Khi “Người Hà Nội” về rừng

Ở Yên Xuân, phần lớn cư dân là đồng bào dân tộc Mường. Họ sống hiền hòa, gắn bó với núi rừng bao đời. Nhưng vài năm trở lại đây, một dòng chảy mới đã xuất hiện: những gia đình từ nội đô Hà Nội chuyển về đây sinh sống.

Người dân bản địa gọi họ bằng một cái tên giản dị: “Người Hà Nội”.

Cách gọi ấy không hề mang khoảng cách. Trái lại, nó chứa đựng sự phân biệt nhẹ nhàng để nhận diện, rồi từ đó dần dần hòa nhập. Người Hà Nội mang theo cách làm du lịch bài bản, mang theo ý thức giữ gìn môi trường, mang theo những mô hình kinh doanh mới. Người bản địa góp đất, góp công, góp sự chân tình.

Tôi từng chứng kiến một buổi tổng kết cuối năm ở một cụm dân cư. Người Hà Nội đứng ra kêu gọi đóng góp kinh phí làm đường bê tông, sửa sang nhà văn hóa. Người Mường góp ngày công, góp sức lao động. Con đường nhỏ trước kia lầy lội nay khang trang, sạch sẽ.

Rồi đến đêm liên hoan, tất cả cùng ngồi lại. Dân ca Mường vang lên xen lẫn những bài hát hiện đại. Người trẻ nhảy múa, người già nâng chén rượu. Một buổi tiệc giao hòa văn hóa đúng nghĩa.

Có người từng lo ngại rằng làn sóng “bỏ phố về rừng” sẽ làm mất đi bản sắc bản địa. Nhưng ở Yên Xuân, điều tôi thấy là sự cộng hưởng. Những giá trị truyền thống không bị lấn át, mà được tôn trọng và làm giàu thêm bởi nhịp sống mới.

Thay da đổi thịt nhưng không mất mình

Sự sáp nhập hành chính mang đến cho Yên Xuân nhiều cơ hội phát triển. Hạ tầng được đầu tư, đường sá mở rộng, dịch vụ du lịch tăng trưởng. Những khu nghỉ dưỡng mọc lên giữa đồi núi. Cuộc sống người dân dần khởi sắc.

Nhưng điều khiến tôi ấn tượng nhất không phải là những công trình mới, mà là cách người dân nơi đây đón nhận thay đổi.

Họ không quay lưng với quá khứ. Những điệu múa, câu hát, lễ tục vẫn được duy trì. Những đội văn nghệ thôn xóm vẫn hoạt động đều đặn. Trẻ con vẫn lớn lên trong tiếng chiêng, tiếng trống, trong câu chuyện cổ của người Mường.

Giữa sự phát triển ấy, Yên Xuân vẫn giữ được nhịp sống riêng. Buổi sáng vẫn nghe tiếng chim trong rừng trúc. Buổi chiều vẫn thấy khói bếp lam chiều bay lên từ mái nhà sàn. Buổi tối, ánh đèn từ homestay soi xuống mặt hồ, nhưng phía xa xa vẫn là bóng núi trầm mặc.

Một mùa xuân, hai sự giao hòa.

Giao hòa giữa cũ và mới.
Giao hòa giữa người bản địa và người từ nơi khác đến.
Giao hòa giữa thiên nhiên và con người.

Dẫu còn đó những khó khăn trong quá trình chuyển mình, những bất cập của vùng đất đang phát triển, nhưng sức sống của Yên Xuân không vì thế mà chậm lại. Nó mạnh mẽ, âm thầm, như mạch nước ngầm dưới chân núi Viên Nam.

Mỗi lần trở lại nơi này vào dịp cuối năm, tôi đều có cảm giác như được chứng kiến một mùa xuân đang lớn lên từng ngày. Không ồn ào, không phô trương, nhưng bền bỉ.

Yên Xuân không chỉ là một địa danh hành chính mới. Đó còn là biểu tượng của sự hòa nhập mà không hòa tan, của đổi thay mà không đánh mất gốc rễ.

Giữa tiếng chim rừng và tiếng đàn du khách, giữa váy Mường và ánh đèn homestay, giữa chén rượu mời nhau đầu năm và những kế hoạch phát triển du lịch, Yên Xuân đang viết tiếp câu chuyện của mình.

Một câu chuyện về mùa xuân, nơi những dòng chảy gặp nhau, va vào nhau, rồi hòa vào nhau, để tạo nên một vùng đất vừa quen vừa mới, vừa bình yên vừa đầy sức sống.

Linh Tuệ