VỮNG NIỀM TIN, VƯƠN TẦM KHÁT VỌNG HIỆN THỰC HOÁ HỆ GIÁ TRỊ NHÂN QUYỀN VIỆT NAM TRONG KỶ NGUYÊN MỚI

Đoàn Thị Hường, Trịnh Thị Thuý

 Giảng viên Khoa Công tác đảng, công tác chính trị

Trường sĩ quan Lục quân 2.

Email: [email protected]

Tóm tắt: Những thành tựu đạt được trong gần bốn thập niên đổi mới đã khẳng định tính đúng đắn của đường lối phát triển đất nước do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo, đồng thời cho thấy vai trò của việc không ngừng bổ sung, phát triển tư duy lý luận phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng trở thành nhân tố có ý nghĩa quyết định đối với năng lực cạnh tranh và chất lượng tăng trưởng của mỗi quốc gia. Trên cơ sở phân tích quan điểm của Đại hội XIV của Đảng về phát triển con người, bài viết làm rõ vị trí của con người với tư cách là chủ thể sáng tạo, nguồn lực trung tâm và động lực quan trọng của quá trình phát triển. Từ đó, khẳng định yêu cầu tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách nhằm phát huy tiềm năng, năng lực sáng tạo và trách nhiệm xã hội của mỗi cá nhân, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Từ khóa: Hiện thực hoá; hệ giá trị; nhân quyền; kỷ nguyên mới.

Nhận bài: 20/5/2026; Biên tập: 22/5/2026;  Phản biện: 25/5/2026; Duyệt đăng: 27/5/2026.

Đặt vấn đề

Trong dòng chảy phát triển của  lịch sử dân tộc, quyền con người luôn là giá trị cốt lõi gắn liền với khát vọng tự do, phẩm giá và hạnh phúc. Sau hơn 40 năm đổi mới, đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay . Đặc biệt với sự thành công của Đại hội XIV chính thức mở cánh cửa bước vào "kỷ nguyên vươn mình của dân tộc". Trong kỷ nguyên ấy, con người là điểm tựa vững chắc nhất để quốc gia bứt phá, là nguồn năng lượng nội sinh để hiện thực hóa khát vọng hùng cường. Đảng ta xác định: “Dân là gốc, Nhân dân là chủ thể, là trung tâm của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc… lấy việc tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, hạnh phúc và sự hài lòng của nhân dân làm thước đo và mục tiêu phát triển” . Quyền con người dưới ánh sáng của Nghị quyết Đại hội XIV đánh dấu bước chuyển biến tư duy sâu sắc: Từ bảo đảm các quyền cơ bản sang kiến tạo không gian cho hạnh phúc, an toàn và lòng tự tôn dân tộc. Là vũ khí sắc bén để đập tan mọi luận điệu xuyên tạc, củng cố niềm tin, bảo vệ nền tảng tư tưởng và khẳng định con đường phát triển đúng đắn. Khi mỗi người dân vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa là chủ thể sáng tạo, sẽ là động lực vô tận để hiện thực hóa khát vọng bảo vệ, bảo đảm hệ giá trị nhân quyền Việt Nam.

1. Tầm nhìn chiến lược và động lực hiện thức hoá quyền con người trong kỉ nguyên mới.

Thứ nhất, từ “bảo đảm quyền” đến “thụ hưởng hạnh phúc” - bước đột phá trong tư duy lý luận

Quyền con người là thành quả của tiến trình lịch sử lâu dài, gắn với đấu tranh vì phẩm giá và tự do của nhân loại. Trong khi các chuẩn mực quốc tế xác lập nhân quyền như một hệ giá trị phổ quát, quan điểm nhất quán của Việt Nam khẳng định quyền con người không tồn tại tách rời độc lập dân tộc và chủ quyền quốc gia. Thực tiễn lịch sử cho thấy, khi một dân tộc mất độc lập, các quyền cơ bản của con người khó có thể được bảo đảm. Sinh thời chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”^[1].  Vì vậy, bảo vệ và thúc đẩy quyền con người trước hết phải gắn liền với giữ vững chủ quyền, ổn định chính trị và trật tự xã hội.

Nhận thức của Đảng về quyền con người không ngừng được phát triển. Từ cách tiếp cận thông qua “quyền công dân”, “quyền làm chủ” trong giai đoạn đầu đổi mới, đến việc chính thức ghi nhận “quyền con người” trong Cương lĩnh năm 1991 và hoàn thiện qua các kỳ Đại hội sau đó, đặc biệt là bước tiến hiến định trong Hiến pháp năm 2013, tư duy lý luận ngày càng toàn diện, hiện đại và hội nhập. Đại hội XIII tiếp tục khẳng định con người là trung tâm của phát triển, đồng thời nhấn mạnh “an ninh con người” như một trụ cột của an ninh quốc gia.

Đại hội XIV đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tầm nhìn chiến lược: Từ “bảo đảm quyền” về phương diện pháp lý sang mục tiêu cao hơn là “thụ hưởng hạnh phúc” của người dân. Sự chuyển dịch này phản ánh bước phát triển về chất trong tư duy lý luận, từ xây dựng khuôn khổ bảo vệ quyền sang chú trọng mức độ hiện thực hóa quyền trong đời sống. Quyền con người không chỉ dừng ở sự ghi nhận hay bảo vệ, mà phải được cụ thể hóa bằng chất lượng sống, sự an toàn và mức độ hài lòng của người dân. Khi con người thực sự cảm nhận được phẩm giá và quyền lợi của mình được tôn trọng, họ sẽ trở thành chủ thể tích cực của phát triển, tạo nên nguồn lực nội sinh bền vững. Do đó, bước chuyển từ “bảo đảm quyền” sang “thụ hưởng hạnh phúc” là đột phá mang tính chiến lược, thể hiện tầm nhìn nhân văn sâu sắc trong kỷ nguyên mới.

Thứ hai, con người là trung tâm, là chủ thể của kỷ nguyên vươn mình

Trong tầm nhìn phát triển mới, con người được đặt ở vị trí trung tâm, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc không chỉ phản ánh khát vọng phát triển mà còn hàm chứa bước tiến về tư duy quyền con người: con người không còn bị giới hạn như một “nguồn lực” mà trở thành chủ thể sáng tạo của tiến trình phát triển.

Mọi đường lối, chính sách đều phải quy chiếu về con người, lấy hạnh phúc, sự an toàn và mức độ thụ hưởng của nhân dân làm thước đo. “Vươn mình” không thể chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế mà phải được đánh giá qua khả năng bảo đảm và mở rộng các quyền phát triển của con người. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, con người trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Quan điểm “lấy con người làm trung tâm, lấy nhân dân làm gốc” là linh hồn của chiến lược phát triển quốc gia đã được Việt Nam hiện thực hóa bằng những thành tựu phát triển toàn diện và có sức thuyết phục cao. Trong hơn bốn thập niên đổi mới, chỉ số phát triển con người (HDI) không ngừng tăng lên, hiện nay đạt khoảng 0,766 điểm đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia có mức phát triển con người cao; tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh, tỷ lệ nghèo đa chiều chung toàn quốc năm 2025 là 2,95%, giảm 1,11% so với năm 2024^[2], cùng với đó, hệ thống giáo dục được mở rộng thiết lập lộ trình miễn học phí cho trẻ em mầm non và học sinh phổ thông, y tế đạt nhiều tiến bộ với tuổi thọ trung bình khoảng 74,5 tuổi, năm 2026 độ bao phủ bảo hiểm y tế đạt 95%, xây dựng hệ thống y tế công bằng, chất lượng, hiệu quả, bền vững, phấn đấu đến năm 2030 cơ bản miễn viện phí toàn dân^[3]. Các mục tiêu phát triển hệ thống an sinh xã hội toàn diện với các chính sách phòng ngừa, giảm thiểu và khắc phục rủi ro cho người dân, bảo đảm trợ giúp cho các nhóm đối tượng yếu thế.  Những kết quả này không chỉ phản ánh sự tăng trưởng về kinh tế mà quan trọng hơn là minh chứng rõ nét cho định hướng phát triển vì con người, bảo đảm công bằng xã hội và nâng cao chất lượng sống.

Mối quan hệ giữa cá nhân và cộng đồng trong kỷ nguyên mới được đặt trong sự cân bằng biện chứng giữa quyền con người và lợi ích quốc gia - dân tộc. Đây chính là sự hiện thực hóa sâu sắc nhất bài học "Dân là gốc": Dân có yên, gốc có vững thì nước mới thịnh. Khi quyền và lợi ích của nhân dân được bảo đảm, nền tảng quốc gia sẽ vững chắc, tạo động lực cho sự “vươn mình” bền vững.

 Thứ ba, quyền con người - giá trị cốt lõi và nguồn lực nội sinh của phát triển

Đại hội XIV đã nâng tầm nhận thức khi xem quyền con người là “nguồn lực nội sinh” quan trọng nhất, gắn với khả năng giải phóng và phát huy sức sáng tạo của xã hội. Bảo đảm quyền con người thực chất là tạo dựng môi trường để mỗi cá nhân phát huy năng lực. Khi dân chủ được mở rộng, pháp luật minh bạch, công lý được bảo vệ, niềm tin xã hội được củng cố, từ đó khơi dậy động lực sáng tạo và cống hiến. Cải cách thể chế, xây dựng nhà nước pháp quyền và nâng cao hiệu quả quản trị là những điều kiện then chốt để chuyển hóa quyền thành động lực phát triển.

Đồng thời, bảo đảm quyền con người góp phần củng cố “thế trận lòng dân” – yếu tố nền tảng của ổn định chính trị và phát triển bền vững. Khi quyền lợi được bảo vệ công bằng, sự đồng thuận xã hội được tăng cường, tạo nên sức mạnh tổng hợp cho quốc gia. Lịch sử đã chứng minh rằng khi ý Đảng hợp với lòng dân, sức mạnh phát triển sẽ được nhân lên vượt bậc.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế tri thức, quyền tiếp cận giáo dục, tri thức và công nghệ trở thành yếu tố quyết định. Bảo đảm công bằng trong tiếp cận các nguồn lực này không chỉ là yêu cầu về quyền con người mà còn là đòn bẩy chiến lược để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia và vượt qua bẫy thu nhập trung bình.

Như vậy, quyền con người trong kỷ nguyên mới được đặt trong mối quan hệ thống nhất giữa mục tiêu và động lực phát triển. Lấy con người làm trung tâm không chỉ là định hướng chính trị mà còn là nguyên lý vận hành của chiến lược phát triển bền vững. Khi quyền con người được hiện thực hóa đầy đủ, nó sẽ trở thành “động cơ nội sinh” mạnh mẽ, tạo nền tảng cho khát vọng phát triển đất nước hùng cường, thịnh vượng.

2. Củng cố niềm tin, kiến tạo động lực hiện thực hóa hệ giá trị nhân quyền Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình.

Việc hiện thực hóa hệ giá trị nhân quyền ở Việt Nam diễn ra trong bối cảnh nhiều thách thức đan xen. Sự phát triển chưa đồng đều, chênh lệch tiếp cận các dịch vụ cơ bản, cùng với tác động của kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế đang làm gia tăng nguy cơ bất bình đẳng. Trong kỷ nguyên số, mở rộng quyền tiếp cận thông tin đi kèm với rủi ro về tin giả, xâm phạm quyền riêng tư và bất ổn xã hội. Bên cạnh đó, các thách thức phi truyền thống như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, già hóa dân số, cùng những hạn chế trong tổ chức thực thi và các luận điệu xuyên tạc về nhân quyền tiếp tục ảnh hưởng đến niềm tin xã hội. Điều này đòi hỏi hệ thống bảo đảm quyền con người phải vừa vững về pháp lý, vừa linh hoạt trong thực tiễn. Do đó cần một hệ thống giải pháp đồng bộ, trong đó trọng tâm là củng cố niềm tin xã hội và phát huy động lực nội sinh từ con người.

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống pháp luật về quyền con người gắn với quản trị số là giải pháp nền tảng nhằm thiết lập hành lang pháp lý vững chắc bảo đảm quyền con người trong bối cảnh phát triển mới. Trọng tâm của quá trình này là xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện đại, trong đó quyền con người không chỉ được ghi nhận mà còn được bảo đảm thực thi hiệu quả thông qua các thiết chế pháp lý và công nghệ.

Hiến pháp năm 2013 đã dành Chương II gồm 36 điều để ghi nhận, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân. Trên cơ sở đó, cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền tiếp cận thông tin, đồng thời xây dựng khuôn khổ pháp lý kiểm soát các rủi ro từ trí tuệ nhân tạo, tin giả và hành vi thao túng thông tin. Đây là bước chuyển quan trọng từ mô hình quản trị truyền thống sang quản trị số thông minh, minh bạch và lấy con người làm trung tâm.

Song song với đó, cần đẩy mạnh tái cấu trúc bộ máy nhà nước trên nền tảng số, bảo đảm phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực hiệu quả. Việc ứng dụng dữ liệu số trong giám sát quyền lực cho phép phát hiện sớm và ngăn chặn kịp thời các nguy cơ lạm quyền, qua đó bảo vệ quyền con người một cách chủ động. Phát triển chính phủ số, dữ liệu mở không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn mở rộng sự tham gia của người dân. Đồng thời, cần xây dựng đội ngũ cán bộ có phẩm chất, năng lực và tư duy số, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo, gắn với phòng, chống tham nhũng, lãng phí nhằm củng cố niềm tin và bảo đảm thực thi quyền con người trong thực tiễn.

Thứ hai, đổi mới tư duy, nâng cao nhận thức và xây dựng văn hóa quyền con người trong kỷ nguyên số. Đây là điều kiện tiên quyết để đưa quyền con người từ khuôn khổ pháp lý trở thành chuẩn mực ứng xử xã hội. Giáo dục quyền con người cần được đổi mới theo hướng thực chất, gắn với đời sống, trở thành một phần của văn hóa và đạo đức công vụ. Việc đẩy mạnh truyền thông trên các nền tảng số không chỉ nhằm phổ biến kiến thức mà còn góp phần hình thành năng lực nhận diện và phản biện thông tin, giúp người dân chủ động trước các luồng thông tin sai lệch.

Đối với đội ngũ cán bộ, cần nâng cao nhận thức chính trị và trách nhiệm công vụ, coi việc bảo đảm quyền con người là nhiệm vụ cốt lõi. Tinh thần phục vụ, tôn trọng nhân phẩm và quyền lợi chính đáng của người dân phải trở thành nguyên tắc hành động trong thực thi công vụ. Đối với xã hội, giáo dục quyền con người cần được triển khai rộng khắp, từ nhà trường đến các tổ chức xã hội, nhằm hình thành một môi trường thượng tôn pháp luật và đề cao giá trị con người. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, việc chủ động truyền thông đối ngoại về thành tựu nhân quyền có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao vị thế và hình ảnh quốc gia, đồng thời góp phần đấu tranh với các thông tin sai lệch.

Thứ ba, gắn kết quyền con người với trách nhiệm và nghĩa vụ công dân. Thực thi quyền con người không thể tách rời nghĩa vụ xã hội, mà phải đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa quyền lợi cá nhân và lợi ích quốc gia. Việc cụ thể hóa nguyên tắc này theo tinh thần Hiến pháp 2013 là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm sự cân bằng giữa “thụ hưởng” và “trách nhiệm”. Quyền con người, trong những trường hợp cần thiết, có thể bị hạn chế vì lợi ích chung, như bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự xã hội và sức khỏe cộng đồng. Đây không phải là sự phủ nhận quyền tự do, mà là cơ chế bảo vệ lợi ích chung và ngăn ngừa sự lạm dụng quyền.

Từ góc độ quản trị, cần tạo điều kiện để người dân tham gia tích cực vào các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội, qua đó nâng cao ý thức trách nhiệm và sự gắn bó với cộng đồng. Khi mỗi cá nhân nhận thức rõ mối liên hệ giữa quyền lợi và nghĩa vụ, việc thực thi quyền con người sẽ trở nên bền vững hơn. Nhà nước không chỉ bảo đảm quyền mà còn phải kiến tạo môi trường thuận lợi để người dân thực hiện nghĩa vụ một cách tự giác và hiệu quả. Đây chính là cơ sở để hình thành “thế trận lòng dân” vững chắc, tạo nền tảng cho sự phát triển ổn định và lâu dài.

Thứ tư, thực hành dân chủ thực chất, nâng cao chất lượng “dân thụ hưởng”. Trong giai đoạn hiện nay, dân chủ cần được hiện thực hóa bằng những kết quả cụ thể trong đời sống của người dân. Việc lấy sự hài lòng và mức độ thụ hưởng của người dân làm thước đo là bước phát triển quan trọng trong tư duy quản trị. Đặc biệt, ứng dụng công nghệ số trong quản trị xã hội cho phép người dân tham gia giám sát, phản hồi và đánh giá chính sách một cách trực tiếp và kịp thời, góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả quản lý.

Đồng thời, cần bảo đảm công bằng trong tiếp cận các cơ hội phát triển, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo và nâng cao chất lượng dịch vụ công. Dân chủ phải đi đôi với kỷ cương pháp luật, bảo đảm sự ổn định và phát triển bền vững. Nhà nước cần chuyển từ vai trò quản lý sang phục vụ, chủ động cung cấp các dịch vụ công thuận tiện, tạo điều kiện để người dân tiếp cận và thụ hưởng các quyền một cách dễ dàng. Việc tăng cường cơ chế giám sát quyền lực và phòng, chống tham nhũng là yếu tố quan trọng để củng cố niềm tin xã hội.

3. Kết luận

 Có thể thấy, việc củng cố niềm tin xã hội và phát huy sức mạnh nội sinh từ con người giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình hiện thực hóa hệ giá trị nhân quyền Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là vấn đề có ý nghĩa lâu dài đối với sự phát triển bền vững của đất nước. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, chuyển đổi số và kinh tế tri thức phát triển mạnh mẽ, con người càng cần được đặt ở vị trí trung tâm của mọi chủ trương, chính sách phát triển.

Để làm được điều đó, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp luật, bảo đảm quyền con người gắn với quyền và lợi ích chính đáng của công dân, đồng thời chú trọng nâng cao nhận thức xã hội về quyền con người trong điều kiện mới. Việc phát huy dân chủ thực chất, tăng cường đối thoại, lắng nghe ý kiến nhân dân và gắn quyền với trách nhiệm công dân sẽ góp phần tạo nên sự đồng thuận xã hội và củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Khi mỗi cá nhân có điều kiện phát triển toàn diện, được cống hiến và được bảo đảm các quyền cơ bản, đó cũng chính là nền tảng quan trọng để khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1]. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2026) Quyết định số 806/QĐ-BNNMT ngày 11/03/2026 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn công bố kết quả rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo năm 2025 toàn quốc.

[2]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, XIV Nxb Chính trị quốc gia Sự thật,  Hà Nội, tập I, tập II.

[3]. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2022), Giáo trình lý luận và pháp luật về quyền con người, Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội.

[4]. Nguyễn Phú Trọng (2022), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

[5]. Tạp chí Cộng sản điện tử, Tổng Bí thư Tô Lâm trao đổi chuyên đề “Kỷ nguyên phát triển mới - Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam”, https://www.tapchicongsan.org.vn, ngày 25/11/2024.