TÍNH TẤT YẾU PHẢI BỒI DƯỠNG ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG CHO THANH NIÊN QUÂN ĐỘI

Tống Văn Toàn

Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng

Gmail: [email protected]

Tóm tắt

Bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho thanh niên Quân đội là yêu cầu tất yếu, xuất phát từ nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, từ truyền thống vẻ vang của Quân đội nhân dân Việt Nam và từ những biến đổi phức tạp của bối cảnh hiện nay. Trước tác động mạnh mẽ của kinh tế thị trường, toàn cầu hóa, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và các thủ đoạn chống phá ngày càng tinh vi của các thế lực thù địch, việc giáo dục, rèn luyện cho thanh niên bản lĩnh chính trị vững vàng, lý tưởng cách mạng kiên định và phẩm chất đạo đức trong sáng càng trở nên cấp thiết. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng đội ngũ quân nhân trẻ tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân, có lối sống chuẩn mực, ý chí chiến đấu cao, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong tình hình mới.

Từ khóa: đạo đức cách mạng; thanh niên Quân đội; bản lĩnh chính trị; lý tưởng cách mạng; giáo dục quân sự; môi trường số; xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.

Nhận bài: 15/11/2025; Biên tập: 15/11/2025; Duyệt đăng: 16/11/2025

1. Đặt vấn đề

Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, thanh niên quân đội là lực lượng trực tiếp kế tục truyền thống cách mạng, gánh vác trọng trách bảo vệ độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của đất nước. Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và sự chống phá quyết liệt của các thế lực thù địch trên mọi lĩnh vực, đặc biệt là trên không gian mạng, việc giữ vững phẩm chất đạo đức cách mạng cho thanh niên quân đội đang đặt ra yêu cầu ngày càng cấp bách. Do đó, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho thanh niên quân đội là nhiệm vụ tất yếu, khách quan và lâu dài.

2. Nội dung nghiên cứu

2.1. Đạo đức cách mạng, nền tảng của bản lĩnh chính trị

Tính tất yếu phải bồi dưỡng đạo đức cách mạng xuất phát từ yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị, tư tưởng và đạo đức là nền tảng cốt lõi quyết định bản chất cách mạng của quân đội. Quân đội ta do Đảng Cộng sản Việt Nam tổ chức, lãnh đạo, giáo dục và rèn luyện; vì vậy, bản chất giai cấp công nhân và tính nhân dân sâu sắc chỉ có thể được giữ vững thông qua việc thường xuyên giáo dục, bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho bộ đội, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Lịch sử và thực tiễn quân đội đã chứng minh rằng đạo đức cách mạng là gốc rễ của người quân nhân, là yếu tố quyết định lòng trung thành vô hạn với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân. Thanh niên quân đội hôm nay mang trọng trách lớn: vừa thực hiện nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, vừa tham gia phòng chống thiên tai, cứu hộ cứu nạn, bảo vệ chủ quyền biển đảo, và tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình Liên Hợp quốc. Khối lượng nhiệm vụ nặng nề đòi hỏi bản lĩnh chính trị vững vàng, lý tưởng cách mạng trong sáng và phẩm chất đạo đức tốt đẹp, chỉ có thể đạt được qua quá trình giáo dục, rèn luyện thường xuyên và liên tục.

Đặc biệt, nền kinh tế thị trường vừa tạo ra động lực phát triển nhưng cũng đem theo nhiều mặt trái: chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng, sùng bái vật chất, sự phân hóa giá trị đạo đức và nhiều biểu hiện lệch chuẩn khác. Những tác động ấy xâm nhập mạnh mẽ vào đời sống xã hội và không loại trừ môi trường quân đội. Thanh niên với đặc điểm năng động, nhạy cảm, ham tìm tòi rất dễ bị tác động nếu không được định hướng đúng. Do đó, bồi dưỡng đạo đức cách mạng chính là “lá chắn tinh thần” giúp họ đứng vững trước sự xâm nhập của các yếu tố tiêu cực. Từ thực tiễn cho thấy, bất kỳ sự suy thoái nào về đạo đức, lý tưởng của cá nhân quân nhân đều có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng đến uy tín và sức mạnh chiến đấu của đơn vị. Vì vậy, chăm lo xây dựng đạo đức cách mạng cho thanh niên quân đội là yêu cầu không thể trì hoãn, bảo đảm cho sự trưởng thành của thế hệ kế cận trong quân đội.

2.2. Đạo đức cách mạng và khả năng đề kháng trước âm mưu thù địch

Tính tất yếu của việc bồi dưỡng đạo đức cách mạng còn xuất phát từ những thách thức trong cuộc đấu tranh chống “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” và các thủ đoạn chống phá tinh vi của các thế lực thù địch. Trong kỷ nguyên số, không gian mạng trở thành chiến trường phức tạp, nơi các thế lực thù địch lợi dụng để xuyên tạc, bôi nhọ Đảng, Nhà nước, Quân đội; gieo rắc quan điểm sai trái nhằm tác động đến tư tưởng thanh niên quân đội.

Nếu thiếu nền tảng đạo đức cách mạng vững chắc, thanh niên dễ dao động, hoang mang, thậm chí bị lôi kéo vào quan điểm sai trái. Những biểu hiện suy thoái như giảm sút ý chí phấn đấu, thờ ơ chính trị, chạy theo hưởng thụ, nếu không được giáo dục kịp thời, sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sức mạnh chiến đấu và tinh thần đoàn kết nội bộ. Bồi dưỡng đạo đức cách mạng giúp thanh niên nâng cao “sức đề kháng”, phân biệt đúng, sai, đủ bản lĩnh để đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.

Tình trạng này, nếu không được kịp thời giáo dục, uốn nắn, sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến ý thức chấp hành kỷ luật, đến sức mạnh chiến đấu và tinh thần đoàn kết nội bộ. Chính vì vậy, bồi dưỡng đạo đức cách mạng chính là giải pháp căn cốt nhằm giúp thanh niên quân đội nâng cao “sức đề kháng”, biết phân biệt đúng - sai, thật - giả, đủ bản lĩnh để đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Giá trị của đạo đức cách mạng không chỉ nằm ở việc giữ vững lòng trung thành mà còn được thể hiện ở sự kiên định, dũng cảm, tinh thần hy sinh vì tập thể, vì Tổ quốc; gắn bó máu thịt với Nhân dân; đặt lợi ích của cách mạng lên trên hết. Đây là “bộ gen tinh thần” cần được nuôi dưỡng, củng cố vững chắc trong mỗi thanh niên quân đội. Đồng thời, sự phát triển nhanh của công nghệ, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo đang thay đổi mạnh mẽ cách tiếp cận thông tin của thanh niên. Bên cạnh mặt tích cực, mặt tiêu cực cũng rất lớn: thông tin độc hại, văn hóa phi đạo đức, các hiện tượng phản giá trị tràn lan, gây nhiễu loạn nhận thức. Nếu không được trang bị nền tảng đạo đức vững vàng, thanh niên dễ bị tác động, dẫn đến lệch chuẩn hành vi. Việc giáo dục đạo đức cách mạng vì vậy trở thành yêu cầu cấp thiết để thanh niên quân đội làm chủ bản thân, làm chủ hành vi và biết tự điều chỉnh theo các giá trị đúng đắn.

2.3. Giáo dục đạo đức để phát triển nhân cách người quân nhân trong thời kỳ mới

Trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và chuyển đổi số toàn diện, người quân nhân không chỉ cần giỏi chuyên môn, kỹ thuật, công nghệ mà còn phải có đạo đức trong sáng, tư duy nhân văn và trách nhiệm xã hội cao. Các hoạt động quân sự hiện đại dựa vào trí tuệ, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm của con người. Thiếu đạo đức, lý tưởng, mọi trang bị hiện đại đều có thể vô nghĩa hoặc bị sử dụng sai lệch.

Bồi dưỡng đạo đức cách mạng giúp thanh niên quân đội nhận thức rõ trách nhiệm công dân - quân nhân, tôn trọng kỷ luật, phát huy tinh thần đoàn kết, ý chí vượt khó, và khát vọng cống hiến. Đây là nền tảng để hình thành nhân cách quân nhân toàn diện, vừa “hồng” vừa “chuyên”.

Sự nghiệp hiện đại hóa quân đội đòi hỏi người quân nhân không chỉ giỏi chuyên môn, kỹ thuật, công nghệ mà còn phải có đạo đức trong sáng, tư duy nhân văn và trách nhiệm xã hội cao. Trước yêu cầu phát triển quân đội theo hướng “tinh, gọn, mạnh”, đội ngũ thanh niên là lực lượng chiếm tỷ lệ lớn trong quân đội phải được trang bị phẩm chất đạo đức cách mạng tương xứng với nhiệm vụ hiện đại, công nghệ cao. Các hoạt động quân sự ngày càng dựa vào trí tuệ, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm của con người. Nếu thiếu đạo đức, thiếu lý tưởng, mọi trang bị hiện đại đều có thể trở nên vô nghĩa hoặc bị sử dụng sai lệch. Thực tiễn đã chứng minh rằng trong mọi hoàn cảnh, chính đạo đức cách mạng là “sức mạnh mềm” tạo nên ý chí quyết tâm, tinh thần vượt khó và khả năng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.

Mặt khác, thanh niên quân đội hiện nay mang những đặc điểm tâm lý riêng: giàu khát vọng cống hiến, có trình độ học vấn cao nhưng cũng dễ bị tác động bởi môi trường xã hội, bởi những giá trị đa dạng đôi khi trái chiều. Họ có nhu cầu khẳng định bản thân mạnh mẽ, thích giao lưu, học hỏi, thích môi trường cởi mở; nhưng điều đó cũng khiến họ nhạy cảm trước áp lực, dễ dao động khi gặp khó khăn. Vì vậy, bồi dưỡng đạo đức cách mạng giúp họ định hình nhân cách phát triển hài hòa, tránh các biểu hiện cực đoan, tránh chạy theo lối sống thực dụng. Giáo dục đạo đức giúp thanh niên quân đội nhận rõ trách nhiệm công dân – quân nhân, nhận thức đúng giá trị của sự hy sinh, của niềm tự hào nghề nghiệp, của lời thề danh dự quân nhân. Khi đạo đức cách mạng được bồi dưỡng tốt, thanh niên sẽ phát huy mạnh mẽ ý chí tự lực tự cường, tinh thần kỷ luật, tinh thần vượt khó, đoàn kết đồng đội và tình yêu thương nhân dân. Đây là những phẩm chất không thể thiếu của người quân nhân trong thời đại mới.

2.4. Giáo dục đạo đức gắn với truyền thống và bản chất tốt đẹp của Quân đội

Tính tất yếu của việc bồi dưỡng đạo đức còn xuất phát từ truyền thống hào hùng của dân tộc và bản chất tốt đẹp của Quân đội nhân dân Việt Nam. Hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ” là biểu tượng thiêng liêng, kết tinh các giá trị đạo đức cách mạng: lòng yêu nước, ý chí bất khuất, tinh thần hy sinh, sự gắn bó với nhân dân. Thanh niên quân đội là lực lượng kế thừa trực tiếp truyền thống này, do đó cần được giáo dục, rèn luyện để phát huy và làm tỏa sáng các giá trị cốt lõi.

Sự kế thừa truyền thống không chỉ là niềm tự hào mà còn là trách nhiệm. Mỗi quân nhân trẻ phải là tấm gương sáng, giữ gìn hình ảnh đẹp của quân đội, sống mẫu mực, kỷ luật, trách nhiệm và nhân ái, góp phần củng cố mối quan hệ quân - dân bền vững.

Do đó, giáo dục đạo đức cho thanh niên quân đội không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn mang ý nghĩa chiến lược, bảo đảm tính liên tục và bền vững của truyền thống anh hùng. Hơn nữa, xã hội hiện nay đặt ra nhiều yêu cầu mới, đòi hỏi thanh niên quân đội phải giữ gìn hình ảnh đẹp trong mắt nhân dân, phải sống mẫu mực, kỷ luật, trách nhiệm và nhân ái. Nhân dân luôn đặt niềm tin vào quân đội; vì vậy, mỗi quân nhân trẻ phải là một tấm gương sáng, góp phần củng cố mối quan hệ đoàn kết quân - dân bền chặt. Điều này chỉ có thể đạt được thông qua việc thường xuyên bồi dưỡng các giá trị đạo đức cách mạng, làm cho chúng trở thành lẽ sống và động lực hành động của thanh niên quân đội.

3. Kết luận

Bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho thanh niên quân đội là nhiệm vụ tất yếu, xuất phát từ yêu cầu xây dựng quân đội vững mạnh, từ sự chống phá tinh vi của các thế lực thù địch, từ đặc điểm tâm lý và nhu cầu phát triển của thanh niên trong thời kỳ hội nhập, và từ trách nhiệm kế thừa truyền thống vẻ vang của dân tộc và quân đội. Đây là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài, góp phần xây dựng đội ngũ quân nhân trẻ có bản lĩnh, lý tưởng, phẩm chất trong sáng, đủ sức hoàn thành mọi nhiệm vụ, xứng danh “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Phan Anh (2020, 9 tháng 2). Tuổi trẻ Quân đội xung kích thực hiện nhiệm vụ. Tạp chí Cộng sản điện tử.

2. Phạm Văn Nhuận (2007). Chuẩn mực đạo đức quân nhân của Quân đội nhân dân Việt Nam. Nhà xuất bản Quân đội nhân dân.

3. Phạm Hữu Toàn, Phạm Thế Thịnh  (2025). Thanh niên Quân đội với khát vọng vươn mình trong kỷ nguyên mới của dân tộc Việt Nam. Tạp chí Thanh niên, 02/2025, 11–12.

4. Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam. (2023). Văn kiện Đại hội đại biểu Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Quân đội lần thứ X (2022–2027). Hà Nội, Việt Nam.