Tiếp bài, DẠY THÊM – HỌC THÊM Ở TRƯỜNG THCS BA ĐÌNH (HÀ NỘI): CẦN NHÌN NHẬN LẠI ĐỂ BẢO VỆ CÔNG LÝ VÀ NHÂN VĂN TRONG GIÁO DỤC

 Cần bảo vệ người thầy - bảo vệ nền tảng giáo dục, nếu có oan sai!

TCGCVN - Mười hai năm trước, Trường THCS Ba Đình, Hà Nội tổ chức dạy thêm, học thêm đúng quy định, có giấy phép, công khai mức thu, được phụ huynh đồng thuận, nhiều lần thanh tra và không phát hiện vi phạm. Thế nhưng, hơn một thập kỷ sau, câu chuyện ấy lại bị khơi lên, biến thành vụ án hình sự. Người thầy cả đời giữ gìn thanh danh nay mang thân phận bị can.

Từ “không sai phạm” đến vòng tố tụng

Trong ký ức của nhiều thế hệ học trò Trường THCS Ba Đình, hình ảnh cô hiệu trưởng Nguyễn Thị Bình luôn gắn với nụ cười hiền và ánh mắt ấm áp. Cô là người thầy tận tâm, người lãnh đạo hết lòng vì học sinh và đồng nghiệp. Thế nhưng, cuộc đời không phải lúc nào cũng hiền hòa như những trang giáo án. Sóng gió bất ngờ ập đến, cuốn người thầy vào vòng xoáy pháp lý tưởng chừng không lối thoát.

Giữa những tranh luận về con số, quy định và văn bản pháp luật, có một điều không bao giờ được quên: đằng sau những con chữ khô khan trên cáo trạng là số phận, danh dự và niềm tin của một con người đã dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp trồng người. Câu chuyện này không chỉ là tìm lại công bằng cho một cá nhân, mà còn nhắc nhở chúng ta rằng: khi công lý đứng về phía sự thật và lòng nhân ái, danh dự người thầy sẽ mãi được bảo vệ.

Nhiều lần, UBND quận Ba Đình và UBND TP. Hà Nội khẳng định: bà Bình không có dấu hiệu vi phạm pháp luật; trường chỉ có một số sai sót hành chính cần rút kinh nghiệm. Thậm chí, UBND TP. Hà Nội đã từ chối thụ lý đơn tố cáo của bà Nguyễn Minh H, vì “không đủ căn cứ”.

Thế nhưng, cơ quan điều tra lại nhìn sự việc theo hướng khác: cho rằng bà Bình vi phạm một số quy định tại Quyết định 22/2013/QĐ-UBND và Hướng dẫn 5898/HD-SGD&ĐT, từ đó khởi tố vụ án, khởi tố bị can. Quyết định đã đưa một hiệu trưởng tận tụy vướng vào vòng lao lý.

Trong khi UBND các cấp kết luận không có dấu hiệu tội phạm, nhưng một số cán bộ, giáo viên khai rằng nhà trường thiếu cơ sở vật chất để tổ chức dạy thêm; rằng họ không rõ việc thu 15.000 đồng/tiết/học sinh có trái Quyết định 22 hay không. Và gánh nặng trách nhiệm được dồn lên vai hiệu trưởng.

Cơ quan điều tra bóc tách từng khoản thu - chi:

-Tổng thu từ dạy thêm, học thêm: gần 2,168 tỷ đồng.

- Chi trả cho giáo viên trực tiếp giảng dạy (70%): 1,52 tỷ đồng.

- Chi quản lý, cơ sở vật chất (30%): 646 triệu đồng.

Phần “thu vượt” mà cơ quan điều tra cho là “hưởng lợi” gồm 766 triệu đồng của giáo viên và 327 triệu đồng của nhà trường. Cá nhân bà Bình bị quy kết “hưởng lợi” 71,893 triệu đồng (con số được tính dựa trên chênh lệch 8.000 đồng/tiết/học sinh so với mức thu trong Quyết định 22/2013/QĐ-UBND). Nhưng nghịch lý ở chỗ: mức thu 15.000 đồng/tiết/học sinh đã được cấp phép, công khai và phụ huynh đồng thuận thu cùng mức không phân biệt sĩ số để tạo ra sự bình đẳng giữa các học sinh.

Vụ án không “bị hại” và những xung đột pháp lý

Luật sư TS. Nguyễn Thị Bích Hạnh (Đoàn Luật sư Hà Nội) nhận định: Việc hình sự hóa hoạt động DTHT, dẫn tới khởi tố và truy tố nguyên Hiệu trưởng Nguyễn Thị Bình trái pháp luật bắt nguồn từ chỗ các cơ quan tiến hành tố tụng và những người tham gia tiến hành tố tụng đã nhầm lẫn hai khái niệm việc thu tiền và mức thu tiền.

Trong số 31 tỉnh thành có quy định về mức thu tối đa (30 tỉnh có 1 mức), chỉ có UBND TP. Hà Nội áp mức học phí căn cứ vào sĩ số học sinh tạo nên nhiều mức thu khác nhau. Điều đó cho thấy, UBND TP. Hà Nội đã quy định chi tiết về mức thu tiền không phải là quản lý việc thu tiền.

Từ đó, các cơ quan tiến hành tố tụng đã hình sự hóa một quan hệ dân sự, khi mối quan hệ dạy thêm, học thêm đã được cấp phép hợp pháp. Giấy phép DTHT của Trường THCS Ba Đình được cấp năm 2013, gia hạn năm 2015, đến năm 2017 mới hết hạn. Các cơ quan chức năng đã nhiều lần thanh tra nhưng chưa từng phát hiện vi phạm hình sự.

Điều then chốt: phụ huynh, những người trực tiếp đóng học phí, không ai khiếu kiện, không ai yêu cầu bồi thường. Dù cơ quan điều tra đã đăng báo 3 kỳ liên tiếp mời phụ huynh đến làm việc, suốt 12 năm qua vẫn không một ai nhận mình bị thiệt hại.

Nguy cơ hình sự hóa giáo dục - hệ lụy lâu dài

Theo luật định, tội “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ” chỉ cấu thành khi có hậu quả thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân hoặc tổ chức. Trong vụ này, không có bị hại, không có hậu quả thiệt hại cụ thể, vậy cơ sở nào để buộc tội?

Khoản 2 Điều 156 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015 quy định: “Khi có hai văn bản điều chỉnh cùng một vấn đề, phải áp dụng văn bản có hiệu lực pháp lý cao hơn”. Thông tư 17/2012/TT-BGDĐT có hiệu lực cao hơn 22/2013/QĐ-UBND của TP. Hà Nội, bởi QĐ 22 là sự cụ thể hóa Thông tư 17.

Thông tư 17/2012/TT-BGDĐT quy định: “mức thu tiền học thêm do nhà trường và cha mẹ học sinh thỏa thuận”. Còn UBND TP. Hà Nội quản lý “Việc thu, quản lý và sử dụng tiền học thêm”. Do đó, Quyết định  22/2013/QĐ-UBND chỉ quy định nguyên tắc quản lý, không áp đặt mức cụ thể. Thế nhưng, cơ quan điều tra bỏ qua Thông tư 17/2012/TT-BGDĐT, chỉ áp dụng Quyết định 22 để buộc tội (một cách áp dụng pháp luật dễ gây hiểu lầm).

Nếu một hoạt động giáo dục bổ trợ đã được cấp phép, công khai, phụ huynh đồng thuận và không gây thiệt hại vẫn có thể bị hình sự hóa sau nhiều năm, thì thầy cô cả nước sẽ e dè, lo sợ khi tổ chức các hoạt động hỗ trợ học sinh. Môi trường giáo dục cần sự sáng tạo và trách nhiệm, nhưng sự bất an sẽ khiến nhiều giáo viên chọn cách “đứng yên” để tránh rủi ro.

Hành lang pháp lý là nhất quán, nhưng việc áp dụng phải linh hoạt, phù hợp với từng  vụ việc, bối cảnh cụ thể để tránh những xung đột không cần thiết; dĩ nhiên, mọi công dân, đặc biệt là người đứng đầu, thủ trưởng một đơn vị đều phải nghiêm chỉnh chấp hành luật. Những lỗi đến đâu xử lý đến đó, đúng người, đúng tội.

Câu chuyện của bà Bình, có thể, không chỉ là nỗi oan của một người, mà còn là lời cảnh tỉnh về cách áp dụng pháp luật trong giáo dục. Danh dự người thầy là tài sản tinh thần của xã hội, nếu để bị tổn hại một cách bất công, chúng ta sẽ làm suy yếu niềm tin vào công lý và nền tảng đạo đức của ngành.

Giáo dục không thể phát triển nếu thiếu lòng tin và sự bảo vệ dành cho những người gieo hạt giống tri thức. Vụ việc tại Trường THCS Ba Đình nhắc nhở rằng: bảo vệ công lý cho người thầy chính là bảo vệ tương lai của thế hệ học trò. Khi pháp luật được áp dụng đúng sự thật khách quan và tinh thần nhân văn, chúng ta không chỉ trả lại danh dự cho một người, mà còn giữ gìn niềm tin của xã hội vào công lý, nền móng để giáo dục Việt Nam vững bước đi lên.

Linh Tuệ