THỰC TIỄN CÔNG TÁC TỔ CHỨC, QUẢN LÝ VÀ ĐỔI MỚI NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TRONG CÁC HỌC VIỆN, TRƯỜNG SĨ QUAN QUÂN ĐỘI HIỆN NAY

Nguyễn Văn Sơn

Giảng viên Khoa CTĐ, CTCT - Học viện Biên phòng

Email: [email protected]

Tóm tắt: Trước yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam tinh, gọn, mạnh, hiện đại, công tác tổ chức, quản lý và đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy lý luận chính trị (LLCT) trong các học viện, trường sĩ quan quân đội đặt ra nhiều yêu cầu mới cả về chất lượng và hiệu quả giáo dục. Bài viết phân tích thực tiễn triển khai công tác giảng dạy LLCT hiện nay trên các phương diện tổ chức quản lý, đổi mới chương trình, phát triển đội ngũ giảng viên và ứng dụng công nghệ số trong dạy học. Nghiên cứu chỉ ra những kết quả nổi bật như hiện đại hóa cơ sở vật chất, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực người học; đồng thời làm rõ những hạn chế về tính đồng bộ chương trình, chất lượng học liệu, phương pháp đánh giá và năng lực sư phạm số của giảng viên. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất các giải pháp nhằm chuẩn hóa công tác quản lý, hiện đại hóa nội dung chương trình, phát triển đội ngũ giảng viên và thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong giáo dục LLCT. Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao chất lượng đào tạo sĩ quan quân đội, xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Từ khóa: Lý luận chính trị; giảng dạy; quản lý giáo dục; đổi mới phương pháp; học viện - trường sĩ quan.

1. Mở đầu

Giảng dạy lý luận chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam là nội dung trọng yếu của công tác đảng, công tác chính trị, góp phần hình thành bản lĩnh và phẩm chất của đội ngũ sĩ quan tương lai. Trong bối cảnh xây dựng Quân đội tinh, gọn, mạnh, hiện đại, giáo dục LLCT đòi hỏi phải chú trọng phát triển tư duy khoa học, tư duy hệ thống và tư duy phản biện để thích ứng với môi trường quốc phòng  an ninh biến động nhanh. Hiện nay, công tác LLCT đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ về chất lượng, tính chiến đấu và khả năng định hướng tư tưởng, nhất là trước chiến lược chống phá ngày càng tinh vi của các thế lực thù địch và tác động của chuyển đổi số trong giáo dục. Mặc dù đã có những bước tiến, việc đổi mới còn thiếu đồng bộ và chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn. Vì vậy, nghiên cứu và đánh giá thực tiễn tổ chức, quản lý và đổi mới giảng dạy LLCT trong các học viện, trường sĩ quan hiện nay có ý nghĩa quan trọng, nhằm đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng, bảo đảm LLCT thực sự là nền tảng tư tưởng vững chắc của Quân đội trong giai đoạn mới.

2. Nội dung nghiên cứu

2.1. Thực tiễn công tác tổ chức, quản lý và đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy LLCT trong các học viện, trường sĩ quan quân đội

2.1.1. Những kết quả nổi bật

Một là, công tác tổ chức, quản lý giảng dạy lý luận chính trị trong các học viện, trường sĩ quan quân đội được triển khai toàn diện.

Những năm qua, hệ thống các học viện, trường sĩ quan quân đội đã từng bước kiện toàn tổ chức giảng dạy LLCT theo hướng ngày càng đồng bộ, thống nhất và chuyên nghiệp hơn. Điều này thể hiện từ việc củng cố cơ cấu tổ chức các khoa, bộ môn LLCT đến việc bố trí, sử dụng và phát triển đội ngũ giảng viên theo hướng chuẩn hóa và hiện đại hóa; “100% khoa LLCT được kiện toàn biên chế, được phân công nhiệm vụ phù hợp và có kế hoạch bồi dưỡng giảng viên thường xuyên”¹. Các học viện, trường sĩ quan đã mạnh dạn áp dụng mô hình quản lý đào tạo theo chuẩn đầu ra, coi người học là trung tâm và đặt yêu cầu năng lực vào vị trí trọng tâm của quá trình đào tạo. Điều này thể hiện rõ qua việc chuẩn hóa các quy trình lập kế hoạch giảng dạy, xây dựng chuẩn đầu ra cho từng học phần LLCT, đồng thời ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin (CNTT) trong quản lý bài giảng, giờ giảng, giáo án và theo dõi tiến trình học tập. Một số nhà trường đã triển khai hệ thống LMS (Learning Management System) nhằm giám sát toàn diện quá trình dạy - học, lưu trữ bài giảng số, theo dõi mức độ tương tác và khả năng tiếp thu của học viên theo thời gian thực.

Đội ngũ giảng viên LLCT trong quân đội có bước phát triển vượt bậc, cả về số lượng, trình độ và năng lực nghiên cứu khoa học. Tỷ lệ giảng viên có trình độ sau đại học (thạc sĩ, tiến sĩ) tăng đều hằng năm; nhiều giảng viên chủ động tham gia nghiên cứu đề tài khoa học cấp Bộ Quốc phòng, cấp ngành và các công trình đăng trên tạp chí chuyên ngành. Bên cạnh đó, các học viện, trường sĩ quan đã tổ chức nhiều khóa bồi dưỡng chuyên sâu về kỹ năng sư phạm quân sự, kỹ năng ứng dụng CNTT, kỹ năng thuyết trình chính trị, và phương pháp dạy học tích cực. Những khóa bồi dưỡng này giúp giảng viên LLCT theo kịp yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học hiện đại, nâng cao khả năng tổ chức hoạt động học tập, dẫn dắt thảo luận và xử lý các tình huống tư tưởng - chính trị phát sinh.

Các học viện, trường sĩ quan còn chú trọng phát triển hạ tầng giảng dạy LLCT theo hướng hiện đại hóa. Nhiều phòng học LLCT chuyên dùng được xây dựng mới hoặc cải tạo, trang bị hệ thống máy chiếu, bảng tương tác, máy tính kết nối mạng và thư viện điện tử. Hiện nay có “95% phòng học LLCT tại các học viện, trường sĩ quan đã được trang bị máy chiếu, học liệu điện tử, bảng tương tác”². Sự quan tâm đầu tư cơ sở vật chất không chỉ thể hiện ở số lượng phòng học mà còn ở chất lượng hệ thống học liệu điện tử, kho bài giảng số, cơ sở dữ liệu chính trị - quân sự phục vụ giảng dạy. Những điều kiện này góp phần làm cho việc đổi mới phương pháp dạy học LLCT trở nên khả thi và hiệu quả hơn so với trước.

Hai là, nội dung chương trình giảng dạy lý luận chính trị trong các học viện, trường sĩ quan quân đội có nhiều đổi mới.

Thời gian qua, nhiều học viện, trường sĩ quan đã triển khai đổi mới nội dung chương trình LLCT theo hướng cập nhật, thực tiễn và thiết thực hơn. Các nội dung mới về quốc phòng - an ninh như quan điểm quốc phòng toàn dân, chiến lược bảo vệ Tổ quốc, vấn đề an ninh phi truyền thống, xu hướng tác chiến công nghệ cao và hội nhập quốc tế về quốc phòng đã được thế hiện rõ trong bài giảng. Nhờ vậy, người học không chỉ nắm được đường lối chung mà còn nhận thức sâu hơn về những định hướng chiến lược trong bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới. Một số học viện, trường sĩ quan đã đưa vào phân tích các vấn đề mang tính thời sự như cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung, diễn biến tình hình biển Đông, tác chiến không gian mạng, hay chiến tranh có yếu tố trí tuệ nhân tạo. Những nội dung này giúp “tăng tính cập nhật, tạo điều kiện rèn luyện tư duy chiến lược và khả năng phân tích tình huống cho học viên, góp phần làm cho LLCT trở nên sinh động, gần gũi với thực tiễn quân sự”³.

Việc triển khai các chuyên đề như xây dựng đơn vị vững mạnh về chính trị, phòng chống “phi chính trị hóa quân đội”, giáo dục truyền thống quân đội… đã tạo điều kiện để người học thấy rõ sự gắn bó giữa lý luận và thực tiễn. Các học viện, trường sĩ quan đã chú trọng xây dựng hệ thống học liệu số gồm thư viện điện tử, bộ phim tư liệu, mô phỏng tình huống chính trị bằng video, kèm theo ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm phục vụ tự học. Việc phát triển học liệu số không chỉ hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học mà còn tạo điều kiện cho học viên chủ động học tập linh hoạt, phù hợp với môi trường quân đội.

Ba là, phương pháp và hình thức tổ chức dạy - học lý luận chính trị trong các học viện, trường sĩ quan quân đội được vận dụng linh hoạt.

Quá trình đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy - học LLCT trong các học viện, trường sĩ quan quân đội đã có những bước tiến rõ rệt, thể hiện quyết tâm nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội hiện đại. Sự dịch chuyển từ lối dạy truyền thụ một chiều sang mô hình phát triển năng lực người học - xu hướng được nhiều báo cáo chuyên môn ghi nhận như một chuyển biến cơ bản và đúng hướng.

Sự chuyển đổi phương pháp dạy - học thể hiện ở việc tăng cường các hình thức học tập đòi hỏi sự tham gia chủ động của học viên.

Nhiều trường đã tổ chức các hoạt động như phân tích tình huống chính trị - quân sự, mô phỏng các tình huống xử lý nhiệm vụ tư tưởng trong đơn vị. Những hình thức này, theo đánh giá của nhiều cơ sở đào tạo LLCT, đã giúp “từng bước thay thế lối truyền thụ một chiều, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo LLCT trong các nhà trường quân đội”⁴. Đáng chú ý, giảng viên không còn đơn thuần là người giảng giải nội dung, mà đóng vai trò là người thiết kế hoạt động, định hướng trao đổi, khuyến khích học viên tự tìm kiếm thông tin và trình bày quan điểm.

Việc ứng dụng CNTT vào dạy - học LLCT cũng ngày càng sâu rộng và thực chất.

Bài giảng điện tử được chuẩn hóa, lớp học kết hợp trực tuyến - trực tiếp được triển khai ổn định, ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm trên máy tính được hoàn thiện và các công nghệ mô phỏng 3D hoặc video phân tích tình huống chính trị bắt đầu xuất hiện trong một số chuyên đề LLCT. Các công cụ số đã “làm tăng tính trực quan và tính tương tác của giờ học LLCT”⁵, giúp học viên dễ tiếp cận các vấn đề phức tạp, đặc biệt là nội dung liên quan đến an ninh phi truyền thống, chiến tranh công nghệ cao hay hoạt động chống “diễn biến hòa bình”. Ứng dụng CNTT là “động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục LLCT”⁶, mở ra hướng tiếp cận hiện đại cho giáo dục chính trị quân sự.

2.1.2. Những hạn chế, bất cập

Một là, công tác tổ chức, quản lý giảng dạy lý luận chính trị trong các học viện, trường sĩ quan quân đội còn một số bất cập.

Chương trình LLCT ở các học viện quân đội vẫn thiếu sự liên thông và đồng bộ. Nhiều học phần giữa các trường còn trùng lặp về nội dung hoặc phân bổ thời lượng không hợp lý, dẫn đến tình trạng quá tải ở một số học phần nhưng lại thiếu hụt ở các học phần khác. Mặc dù nhiều trường đã đầu tư hệ thống CNTT, nhưng việc ứng dụng còn chưa thực sự sâu rộng. Phần lớn mới dừng lại ở việc số hóa giáo án, bài giảng, trong khi hạ tầng số, văn hóa số và các phần mềm quản lý học tập vẫn chưa được vận hành đồng bộ. Một số hệ thống LMS hoạt động không ổn định, thiếu kết nối với các phần mềm quản lý đào tạo khác, dẫn đến hiệu quả thấp và gây khó khăn cho giảng viên.

Sự chênh lệch đáng kể giữa các thế hệ giảng viên. Một bộ phận giảng viên lớn tuổi gặp khó khăn trong tiếp cận CNTT, ngại thay đổi phương pháp dạy học; trong khi giảng viên trẻ tuy có chuyên môn tốt nhưng lại thiếu kinh nghiệm thực tiễn, đặc biệt là kinh nghiệm xử lý các tình huống tư tưởng - chính trị trong bối cảnh mới.

Hiện nay, hình thức thi viết truyền thống vẫn chiếm ưu thế trong đánh giá kết quả học tập LLCT. Hình thức này chủ yếu đánh giá khả năng ghi nhớ nội dung, trong khi các năng lực quan trọng như tư duy phản biện, phân tích lập luận, giải thích hiện tượng chính trị - xã hội, hoặc vận dụng LLCT vào xử lý tình huống thực tiễn quân sự lại ít được đo lường. Các công cụ đánh giá mới như bài tập tình huống, thuyết trình chính trị, phản biện nhóm chưa được áp dụng đồng đều, dẫn đến hiệu quả đánh giá chưa cao.

Tiến độ cập nhật tài liệu LLCT chưa theo kịp sự thay đổi nhanh chóng của thực tiễn chính trị - quân sự. Việc cập nhật văn kiện mới đôi khi chưa kịp thời, gây ra tình trạng “đề cương chạy sau thực tiễn”⁶. Điều này làm giảm tính thời sự và tính chiến đấu của LLCT. Giảng viên thường phải tự thu thập, bổ sung tài liệu mới, khiến tài liệu học tập thiếu tính thống nhất giữa các lớp, các khóa học, và giữa các trường.

Hai là, nội dung chương trình giảng dạy lý luận chính trị trong các học viện, trường sĩ quan quân đội còn một số hạn chế.

Nội dung giảng dạy ở nhiều nơi vẫn thiên về lý thuyết, ít tình huống thực tiễn gắn với môi trường quân sự - quốc phòng, dẫn đến việc tiếp thu tri thức của học viên đôi khi mang tính “sách vở”, thiếu điều kiện chuyển hóa thành năng lực xử lý tình huống trong thực tiễn chỉ huy, tham mưu. Các báo cáo đánh giá tự chủ của nhiều trường cho thấy không ít học phần LLCT “chủ yếu trình bày khái niệm, nguyên lý”, trong khi chưa chú trọng “phân tích vận dụng vào bối cảnh huấn luyện, SSCĐ, quản lý tư tưởng bộ đội”⁷. Điều này khiến một bộ phận học viên dù nắm được kiến thức nền tảng nhưng chưa biết vận dụng để giải thích, dự báo và xử lý các vấn đề nảy sinh trong hoạt động thực tiễn.

Tiến độ cập nhật nội dung còn chậm, chưa bắt nhịp kịp với sự vận động nhanh của đời sống chính trị - quân sự hiện nay.

Một số chuyên đề liên quan đến chiến lược quốc phòng, an ninh phi truyền thống, đô thị hóa chiến tranh, tác chiến không gian mạng, hay chiến lược “diễn biến hòa bình” mới của các thế lực thù địch chưa được cập nhật vào giáo trình kịp thời. Ngoài ra, tài liệu quốc tế tham khảo còn hạn chế, cả về số lượng lẫn chất lượng, làm cho góc nhìn của học viên đôi khi còn hẹp, ít có cơ hội tiếp cận các mô hình, lý luận hiện đại của các nước trong khu vực và thế giới.

Tính đồng bộ trong nội dung LLCT giữa các học viện, trường sĩ quan chưa được bảo đảm một cách chặt chẽ, dẫn đến sự thiếu thống nhất trong chuẩn đầu ra. Mỗi học viện, trường sĩ quan có đặc thù riêng, nhưng việc phân hóa quá lớn về nội dung các học phần, về mức độ cập nhật thực tiễn, hoặc cách tiếp cận LLCT làm cho chất lượng đào tạo thiếu sự tương thích giữa các cơ sở đào tạo sĩ quan.

Nội dung “một số học phần vẫn còn dàn trải, nặng tính hàn lâm, thiếu yếu tố ứng dụng”⁸. Việc khối lượng kiến thức lớn nhưng thời lượng giảng dạy có hạn khiến giảng viên buộc phải truyền tải nhanh, thiếu sự đào sâu, dẫn tới học viên khó nắm bản chất vấn đề, không có thời gian luyện tập kỹ năng phân tích - tổng hợp, vốn là yêu cầu cốt lõi của LLCT. Một số học phần có cấu trúc nội dung nặng về trình bày tính quy luật, tính tất yếu, nhưng lại thiếu các phần phân tích thực tiễn Việt Nam, thực tiễn quân đội, hoặc các minh chứng về sự vận động của LLCT trong điều kiện mới.

Ba là, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học lý luận chính trị trong các học viện, trường sĩ quan quân đội còn chưa phong phú.

Việc áp dụng các kỹ thuật dạy học tích cực mới chỉ diễn ra ở một số đơn vị có điều kiện thuận lợi, hoặc phụ thuộc quá nhiều vào nỗ lực cá nhân của giảng viên, chưa được thiết lập thành yêu cầu mang tính bắt buộc. Vì vậy, trong khi một số học viện, trường sĩ quan đã triển khai khá bài bản các hình thức như mô phỏng tình huống, seminar chuyên sâu, phản biện nhóm…, thì tại một số trường khác, giờ học LLCT vẫn thiên về thuyết giảng, ít có tương tác hai chiều. Sự không đồng đều này khiến chất lượng đào tạo LLCT thiếu tính thống nhất và khó đạt chuẩn hóa theo mục tiêu đào tạo sĩ quan thời kỳ mới.

Lực lượng giảng viên trẻ tuy có khả năng ứng dụng CNTT tốt, song “còn thiếu kinh nghiệm thực tiễn đơn vị và còn hạn chế về kỹ năng tổ chức hoạt động học tập theo hướng phát triển năng lực”⁹. Ngược lại, một bộ phận giảng viên cao tuổi có kinh nghiệm phong phú nhưng khả năng sử dụng công nghệ, phần mềm thiết kế bài giảng điện tử hoặc triển khai lớp học trực tuyến còn hạn chế. Điều này tạo nên “khoảng trống năng lực”, ảnh hưởng đến tiến độ đổi mới chung. Đồng thời, yêu cầu cập nhật nhanh tri thức chính trị - quốc phòng mới, các vấn đề an ninh phi truyền thống, chiến lược “diễn biến hòa bình”…, khiến nhiều giảng viên LLCT gặp áp lực lớn, chưa theo kịp yêu cầu đổi mới nội dung.

Không ít tiết học được tổ chức theo đúng quy trình nhưng thiếu tính tranh luận thật sự; nội dung thảo luận còn nông, lặp lại giáo trình; tình huống chính trị mô phỏng còn đơn giản, thiếu tính thời sự hoặc chưa phù hợp với đặc thù môi trường quân sự. Một số trường vẫn coi thảo luận là “phần phụ” của bài giảng, bố trí thời lượng ngắn, không chuẩn bị đầy đủ tài liệu, dẫn đến hình thức là chính, không phát huy đúng bản chất của dạy học LLCT theo hướng phát triển năng lực.

Công tác chỉ đạo “đổi mới phương pháp dạy - học LLCT chưa thật quyết liệt, chưa có hệ thống tiêu chí đánh giá cụ thể; các trường thiếu sự chia sẻ kinh nghiệm, thiếu cơ chế kiểm tra - đánh giá theo chuẩn năng lực giảng viên LLCT”¹⁰. Điều này dẫn đến tình trạng mỗi đơn vị triển khai theo cách riêng, thiếu sự phối hợp đồng bộ, khiến hiệu quả đổi mới chưa tương xứng với yêu cầu đặt ra trong điều kiện xây dựng quân đội tinh, gọn, mạnh.

2. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức, quản lý và đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy LLCT trong các học viện, trường sĩ quan quân đội

Một là, hoàn thiện cơ chế tổ chức và quản lý công tác giáo dục LLCT theo hướng thống nhất, đồng bộ và hiện đại.

Cần xây dựng bộ quy chuẩn chung về quản lý LLCT trong toàn quân, bao gồm thống nhất về chuẩn đầu ra, quy trình xây dựng chương trình, tiêu chuẩn bài giảng, tiêu chí đánh giá giảng viên và học viên. Bên cạnh đó, phải hiện đại hóa công tác quản lý thông qua ứng dụng mạnh mẽ các công cụ số như: hệ thống quản lý học tập LMS chuẩn hóa trong toàn quân, nền tảng quản lý chuyên môn của giảng viên, hệ thống dữ liệu lớn về bài giảng và nghiên cứu LLCT. Việc số hóa quy trình quản lý sẽ nâng cao tính minh bạch, chuẩn xác và tính chủ động của cơ quan quản lý LLCT, đồng thời giảm tải công việc hành chính cho giảng viên, tạo điều kiện để họ tập trung nhiều hơn cho nghiên cứu và giảng dạy. Một khía cạnh quan trọng khác của giải pháp này là tăng cường cơ chế kiểm tra - giám sát theo hướng đánh giá thực chất, không hình thức. Các cuộc kiểm tra LLCT cần chuyển từ kiểm tra hồ sơ sang kiểm tra năng lực giảng dạy, khả năng ứng dụng CNTT, chất lượng thảo luận, hiệu quả truyền cảm hứng tư tưởng - chính trị cho học viên. Điều này giúp hoạt động quản lý LLCT trở nên thực chất hơn, tránh bệnh thành tích và thúc đẩy sự đổi mới thực sự trong từng học viện, trường sĩ quan.

Hai là, tiếp tục chuẩn hóa và hiện đại hóa nội dung chương trình LLCT gắn với thực tiễn quân sự - quốc phòng.

Cập nhật kịp thời các nội dung mới trong Cương lĩnh, Điều lệ, Văn kiện Đại hội Đảng, nghị quyết của Quân ủy Trung ương, Nghị quyết của Bộ Chính trị về chiến lược quốc phòng - an ninh, các quan điểm mới về tác chiến công nghệ cao, an ninh phi truyền thống, chiến tranh mạng, vũ trang trí tuệ nhân tạo, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn. Tăng cường nội dung gắn với thực tiễn quân sự - quốc phòng của Việt Nam. Điều này bao gồm bài học xây dựng quân đội về chính trị; phòng chống “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”; đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch; xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện và quản lý tư tưởng bộ đội. Việc gắn LLCT với thực tiễn sẽ khắc phục tình trạng lý luận xa rời đời sống quân sự. Bổ sung nội dung mang tính dự báo chiến lược cho sĩ quan tương lai. Trong bối cảnh môi trường an ninh biến động nhanh, các học phần LLCT cần tăng cường năng lực phân tích bối cảnh, nhận diện thách thức an ninh mới, hiểu biết sâu sắc về các mô hình chiến tranh thế hệ mới và xu hướng phát triển quân sự toàn cầu. Đẩy mạnh quốc tế hóa tri thức LLCT một cách chọn lọc. Cần bổ sung tài liệu tham khảo từ các công trình khoa học quân sự - chính trị uy tín của thế giới, giúp học viên mở rộng tầm nhìn, tăng tính so sánh và khả năng lý giải các vấn đề phức tạp của an ninh toàn cầu. Việc đổi mới nội dung chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi có một cơ chế cập nhật khoa học, kịp thời và hệ thống, bảo đảm tài liệu LLCT luôn “đi trước một bước” trong giáo dục - đào tạo.

Ba là, phát triển đội ngũ giảng viên LLCT cả về phẩm chất chính trị, năng lực chuyên môn và năng lực sư phạm số.

Tiếp tục bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, tư tưởng, đạo đức nghề nghiệp, hình thành đội ngũ giảng viên LLCT thực sự tiêu biểu về phẩm chất, có uy tín trong đơn vị và có khả năng định hướng tư tưởng cho học viên. Chuẩn hóa trình độ chuyên môn thông qua các chương trình đào tạo sau đại học, các khóa bồi dưỡng, bồi tập chuyên đề LLCT trong và ngoài quân đội. Cần khuyến khích giảng viên trẻ tham gia nghiên cứu khoa học, chủ trì đề tài, viết bài cho tạp chí chuyên ngành nhằm nâng cao trình độ lý luận. Phát triển mạnh năng lực sư phạm hiện đại, đặc biệt là năng lực ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy. Giảng viên LLCT phải làm chủ các công cụ giảng dạy trực tuyến, phần mềm mô phỏng, thiết kế bài giảng điện tử, tạo video bài giảng, tổ chức tranh luận và xử lý tình huống trên nền tảng số. Ngoài ra, cần xây dựng cơ chế khuyến khích tài năng LLCT, có chính sách đãi ngộ, tuyển chọn, luân chuyển hợp lý để tạo nguồn cán bộ LLCT chất lượng cao cho các học viện, trường sĩ quan.

Bốn là, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực, tăng tính tương tác và khả năng tự học của học viên.

Tăng cường dạy học phân tích tình huống chính trị  quân sự, giúp học viên đối diện với các tình huống giả định, phát triển khả năng xử lý, tư duy phản biện và ra quyết định. Tổ chức các diễn đàn, tọa đàm sĩ quan trẻ, tạo môi trường trao đổi đa chiều, củng cố bản lĩnh chính trị và khả năng lập luận. Triển khai dạy học dự án chính trị, yêu cầu học viên nghiên cứu vấn đề thực tiễn trong đơn vị hoặc địa bàn công tác tương lai. Kết hợp hài hòa giữa thuyết trình - thảo luận - tự học, trong đó thảo luận phải bảo đảm chiều sâu, tránh hình thức. Tăng vai trò tự học thông qua hệ thống học liệu số, ngân hàng câu hỏi, video bài giảng, thư viện điện tử. Phương pháp dạy học LLCT hiện đại phải hình thành cho học viên năng lực tự nhận thức, năng lực định hướng tư tưởng, năng lực tư duy phản biện và khả năng vận dụng LLCT vào xử lý vấn đề của thực tiễn quân sự.

Năm là, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số toàn diện trong dạy - học LLCT.

Phát triển hệ sinh thái số phục vụ dạy học LLCT, bao gồm LMS thống nhất trong toàn quân, ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm chung, hệ thống bài giảng điện tử chuẩn hóa. Ứng dụng mô phỏng 3D, video tương tác, tình huống mô phỏng chiến lược để tăng tính trực quan. Triển khai lớp học kết hợp (Blended Learning) ở những môn học phù hợp. Thiết lập thư viện số LLCT, liên thông giữa các học viện, tạo kho học liệu mở, đa dạng, cập nhật và dễ truy cập. Phát triển cơ sở dữ liệu lớn (Big Data) phục vụ quản lý học tập, đánh giá học viên, theo dõi tiến độ và cá thể hóa quá trình học tập. Chuyển đổi số cần được xem là một cuộc cải cách sâu rộng, tác động trực tiếp đến cách học, cách dạy và cách quản lý LLCT.

3. Kết luận

Công tác tổ chức, quản lý và đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy LLCT trong các học viện, trường sĩ quan quân đội thời gian qua đã đạt nhiều thành tựu quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo sĩ quan, xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị. Tuy vậy, trước yêu cầu mới của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, nhiệm vụ giáo dục LLCT cần tiếp tục đổi mới sâu sắc, toàn diện và đồng bộ hơn nữa. Để nâng cao chất lượng giảng dạy LLCT, cần kết hợp chặt chẽ giữa đổi mới tổ chức - quản lý với hiện đại hóa nội dung, phương pháp; phát huy vai trò chủ động của giảng viên và tính tích cực của học viên; ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số; gắn lý luận với thực tiễn, nghiên cứu với hành động. Đây là nhiệm vụ chiến lược, nhằm xây dựng đội ngũ sĩ quan quân đội có bản lĩnh chính trị vững vàng, trí tuệ sắc bén và năng lực hành động hiệu quả trước mọi tình huống./.

Tài liệu tham khảo.

1. Bộ Quốc phòng (2022), Báo cáo tổng kết công tác giáo dục - đào tạo trong Quân đội năm 2022, Hà Nội.

2. Tổng cục Chính trị (2023), Báo cáo công tác giảng dạy lý luận chính trị trong các học viện, trường sĩ quan quân đội, Hà Nội.

3. Học viện Chính trị (2023), Báo cáo đổi mới nội dung và chương trình đào tạo LLCT, Hà Nội.

4. Học viện Lục quân (2023), Kỷ yếu Hội thảo quốc gia: Đổi mới phương pháp giảng dạy LLCT trong các học viện, trường sĩ quan quân đội, Lâm Đồng.

5. Trường Sĩ quan Chính trị (2023), Báo cáo tự đánh giá chất lượng đào tạo LLCT theo chuẩn đầu ra, Hà Nội.

6. Học viện Quốc phòng (2022), Báo cáo xây dựng học liệu số và ứng dụng CNTT trong giảng dạy LLCT, Hà Nội.

7. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2022), Tài liệu tập huấn đổi mới nội dung chương trình và phát triển năng lực người học trong giáo dục đại học, Hà Nội.

8. Nguyễn Văn Hòa (2023), Đổi mới quản lý hoạt động giảng dạy lý luận chính trị trong các cơ sở đào tạo cán bộ quân đội, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.

9. Lê Minh Thắng (2023), “Nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên LLCT trong các học viện, nhà trường quân đội”, Tạp chí Giáo dục lý luận chính trị quân sự, số 5.

10. Trần Quốc Tuấn (2022), “Đổi mới phương pháp dạy - học LLCT đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại”, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, số 12.

CURRENT PRACTICES IN ORGANIZING, MANAGING, AND INNOVATING THE CONTENT AND TEACHING METHODS OF POLITICAL THEORY EDUCATION IN MILITARY ACADEMIES AND OFFICER TRAINING SCHOOLS TODAY

Nguyen Van Son

Lecturer, Department of Party and Political Work,

Border Guard Academy

Email: [email protected]

Abstract: In response to the requirement of building the Vietnam People’s Army that is streamlined, compact, strong, and modern, the organization, management, and innovation of political theory education in military academies and officer training schools are facing new demands in terms of both educational quality and effectiveness. This article analyzes the current practice of implementing political theory teaching from the perspectives of organizational management, curriculum innovation, faculty development, and the application of digital technology in education. The study highlights notable achievements such as the modernization of educational facilities, the enhancement of information technology application, and the renewal of teaching methods toward developing learners’ competencies. At the same time, it clarifies existing limitations related to curriculum synchronization, the quality of learning materials, assessment methods, and lecturers’ digital pedagogical competence. On that basis, the article proposes solutions to standardize management practices, modernize curriculum content, develop the teaching staff, and promote comprehensive digital transformation in political theory education. The research findings contribute to improving the quality of military officer training, building a politically strong army, and meeting the requirements of national defense in the new context.

Keywords: Political theory; teaching innovation; military education; curriculum reform; management.