THIẾT BỊ MỔ KHÔNG XÂM LẤN: BƯỚC TIẾN ĐỘT PHÁ TRONG Y HỌC HIỆN ĐẠI

Nguyễn Thị Hồng Thắm  

 Khoa C1-2 BV TWQĐ 108

Tóm tắt:

Trong những năm gần đây, điều trị khối u bằng phương pháp không xâm lấn đang trở thành xu hướng quan trọng trong y học hiện đại. Nghiên cứu này nhằm tổng quan về nguyên lý hoạt động, hiệu quả lâm sàng và khả năng ứng dụng của công nghệ sóng siêu âm hội tụ cường độ cao (High-Intensity Focused Ultrasound – HIFU). Thiết bị High-Intensity Focused Ultrasound cho phép tập trung năng lượng siêu âm vào vùng tổn thương, tạo ra nhiệt độ cao để phá hủy mô bệnh mà không cần can thiệp phẫu thuật.

Phương pháp nghiên cứu được thực hiện thông qua tổng hợp và phân tích các tài liệu khoa học trong và ngoài nước. Kết quả cho thấy HIFU có hiệu quả cao trong điều trị các khối u đặc như u gan, u xơ tử cung và u tuyến tiền liệt, đồng thời giúp giảm thiểu biến chứng, rút ngắn thời gian hồi phục và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ này tại Việt Nam vẫn còn hạn chế do chi phí cao và yêu cầu kỹ thuật chuyên sâu.

Nghiên cứu kết luận rằng HIFU là một giải pháp đầy tiềm năng trong điều trị không xâm lấn và có triển vọng phát triển mạnh mẽ trong tương lai.

Từ khóa: High-Intensity Focused Ultrasound; sóng siêu âm hội tụ; điều trị khối u; công nghệ y tế.

Nhận bài: 08/4/2026; Biên tập: 09/4/2026; Duyệt đăng: 10/4/2026.

1. Đặt vấn đề

Trong những năm gần đây, nhu cầu tìm kiếm các phương pháp điều trị khối u hiệu quả nhưng ít xâm lấn ngày càng gia tăng. Các phương pháp phẫu thuật truyền thống, mặc dù vẫn đóng vai trò quan trọng, thường đi kèm với nhiều hạn chế như đau đớn, nguy cơ biến chứng, thời gian hồi phục kéo dài và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Theo World Health Organization, các khối u mô mềm là nhóm bệnh lý phổ biến và có nhiều phương pháp điều trị khác nhau, trong đó các kỹ thuật không xâm lấn đang ngày càng được quan tâm. Do đó, việc phát triển các công nghệ điều trị không xâm lấn đã trở thành xu hướng tất yếu trong y học hiện đại.

Một trong những công nghệ nổi bật hiện nay là phương pháp điều trị bằng sóng siêu âm hội tụ cường độ cao (High-Intensity Focused Ultrasound – HIFU). Thiết bị High-Intensity Focused Ultrasound hoạt động dựa trên nguyên lý hội tụ năng lượng siêu âm tại một điểm xác định trong cơ thể, tạo ra nhiệt độ cao nhằm phá hủy mô bệnh mà không làm tổn thương các mô lành xung quanh. Phương pháp này đã được ứng dụng trong điều trị nhiều loại khối u như u gan, u tuyến tiền liệt, u xơ tử cung và một số loại ung thư khác.

So với các phương pháp điều trị truyền thống, HIFU mang lại nhiều ưu điểm vượt trội như không cần phẫu thuật mở, giảm đau, hạn chế biến chứng và rút ngắn thời gian hồi phục. Ngoài ra, việc điều trị có thể được thực hiện lặp lại nhiều lần mà không gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe tổng thể của bệnh nhân.

Vì vậy, việc nghiên cứu và đánh giá hiệu quả của thiết bị này là cần thiết nhằm làm rõ tiềm năng ứng dụng trong thực tiễn lâm sàng.

Xuất phát từ những vấn đề trên, nghiên cứu này được thực hiện nhằm tổng quan về nguyên lý hoạt động, hiệu quả điều trị và khả năng ứng dụng của công nghệ HIFU trong điều trị các khối u.

2. Nội dung nghiên cứu

2.1. Nguyên lý hoạt động của HIFU

Nguyên lý hoạt động của HIFU dựa trên cơ chế sinh nhiệt và hiệu ứng cơ học đã được mô tả trong nhiều nghiên cứu trước đây (Kennedy, 2005). Công nghệ High-Intensity Focused Ultrasound hoạt động dựa trên nguyên lý sử dụng sóng siêu âm hội tụ cường độ cao nhằm tác động chính xác vào mô bệnh lý trong cơ thể. Hệ thống HIFU sử dụng đầu dò để chuyển đổi năng lượng điện thành năng lượng sóng siêu âm, sau đó các sóng này được hội tụ tại một điểm xác định trong cơ thể thông qua cơ chế định vị bằng hình ảnh (thường là siêu âm hoặc cộng hưởng từ).

Khi các chùm sóng siêu âm hội tụ tại vùng đích, năng lượng sẽ được chuyển hóa thành nhiệt năng, làm nhiệt độ tại mô bệnh tăng nhanh, có thể đạt tới khoảng 60–100°C. Nhiệt độ cao này gây ra hiện tượng hoại tử đông (coagulative necrosis), phá hủy cấu trúc tế bào của khối u mà không cần can thiệp phẫu thuật.

Một đặc điểm quan trọng của HIFU là khả năng xuyên thấu qua các mô lành mà không gây tổn thương đáng kể, chỉ tập trung năng lượng tại điểm hội tụ. Nhờ đó, các mô xung quanh gần như không bị ảnh hưởng, đảm bảo tính an toàn và độ chính xác cao trong điều trị.

Ngoài hiệu ứng nhiệt, HIFU còn tạo ra các tác động cơ học như hiện tượng tạo bọt khí (cavitation), góp phần làm tăng hiệu quả phá hủy mô bệnh. Sau khi bị tác động, các mô khối u sẽ bị hoại tử và dần teo nhỏ theo thời gian, thay vì bị loại bỏ ngay lập tức như trong phẫu thuật truyền thống.

Toàn bộ quá trình điều trị được thực hiện mà không cần rạch da, không gây chảy máu và bệnh nhân có thể tỉnh táo trong suốt quá trình can thiệp. Nhờ đó, HIFU được đánh giá là một phương pháp điều trị không xâm lấn hiện đại, có tính an toàn cao và phù hợp với xu hướng phát triển của y học hiện nay.

2.2. Ứng dụng trong điều trị khối u

Công nghệ High-Intensity Focused Ultrasound đã và đang được ứng dụng rộng rãi trong điều trị các khối u đặc nhờ tính an toàn và hiệu quả cao. Phương pháp này đặc biệt phù hợp với các khối u có vị trí xác định rõ ràng và có thể tiếp cận bằng sóng siêu âm hội tụ.

Trong thực tiễn lâm sàng, theo Mayo Clinic, HIFU được ứng dụng sử dụng để điều trị nhiều loại bệnh lý, bao gồm:

• U gan: HIFU giúp phá hủy mô u mà không cần phẫu thuật, đặc biệt hiệu quả với các khối u kích thước nhỏ và trung bình.
• U xơ tử cung: Đây là một trong những chỉ định phổ biến nhất, giúp làm giảm kích thước khối u, cải thiện triệu chứng và bảo tồn chức năng sinh sản.
• U tuyến tiền liệt: HIFU được áp dụng trong điều trị ung thư giai đoạn sớm, góp phần hạn chế biến chứng so với phẫu thuật cắt bỏ.
• Các khối u phần mềm khác: như u tụy, u thận hoặc một số loại u di căn trong cơ thể.

Tại Việt Nam, công nghệ HIFU đã được triển khai tại một số cơ sở y tế và bước đầu đạt được kết quả tích cực. Theo các báo cáo gần đây, hàng trăm trường hợp đã được điều trị thành công bằng phương pháp này mà không cần can thiệp phẫu thuật, cho thấy hiệu quả và tính khả thi cao trong thực tiễn.

Ảnh: Đoàn thẩm định của Bộ Y tế và Sở Y tế Hà Nội đánh giá hệ thống máy Haifu là kỹ thuật mới được lắp đặt tại Bệnh viện Phụ sản Thiện An

Một ưu điểm nổi bật của HIFU là khả năng điều trị lặp lại nhiều lần mà không gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe tổng thể của bệnh nhân. Ngoài ra, phương pháp này đặc biệt phù hợp với những bệnh nhân không đủ điều kiện phẫu thuật hoặc có nguy cơ cao khi gây mê.

Tuy nhiên, hiệu quả điều trị của HIFU còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như kích thước, vị trí và đặc điểm của khối u, cũng như trình độ chuyên môn của đội ngũ y bác sĩ và hệ thống trang thiết bị hỗ trợ.

2.3. Hiệu quả lâm sàng

Phương pháp điều trị các khối u không xâm lấn bằng sóng siêu âm hội tụ cường độ cao dưới sự hướng dẫn của siêu âm sử dụng thiết bị High-Intensity Focused Ultrasound đã cho thấy hiệu quả lâm sàng rõ rệt trong thực tiễn. Tại Việt Nam, kỹ thuật này bước đầu được triển khai và ghi nhận nhiều kết quả tích cực.

Theo các báo cáo gần đây, gần 500 trường hợp bệnh nhân đã được điều trị thành công bằng HIFU mà không cần phẫu thuật. Số liệu này phù hợp với các nghiên cứu quốc tế trước đó (Wu et al., 2004), cho thấy HIFU có hiệu quả cao trong điều trị khối u gan. Kết quả cho thấy kích thước khối u giảm đáng kể sau điều trị, đồng thời các triệu chứng lâm sàng được cải thiện rõ rệt. Đặc biệt, phương pháp này giúp hạn chế tối đa các biến chứng thường gặp như chảy máu, nhiễm trùng và đau sau mổ.

Bên cạnh đó, nhờ được thực hiện dưới hướng dẫn của siêu âm, HIFU cho phép định vị chính xác vùng tổn thương, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và bảo tồn tối đa các mô lành xung quanh. Thời gian hồi phục của bệnh nhân được rút ngắn đáng kể, nhiều trường hợp có thể xuất viện sớm và nhanh chóng trở lại sinh hoạt bình thường.

Tuy nhiên, hiệu quả của phương pháp còn phụ thuộc vào đặc điểm khối u như kích thước, vị trí và khả năng tiếp cận của sóng siêu âm. Một số trường hợp khối u nằm sau cấu trúc xương hoặc trong môi trường chứa khí có thể làm giảm hiệu quả điều trị.

Nhìn chung, HIFU dưới hướng dẫn của siêu âm được đánh giá là phương pháp điều trị không xâm lấn an toàn, hiệu quả và có tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong lâm sàng hiện nay.

2.4. Hạn chế của phương pháp

Mặc dù phương pháp điều trị không xâm lấn bằng sóng siêu âm hội tụ cường độ cao dưới hướng dẫn của siêu âm sử dụng thiết bị High-Intensity Focused Ultrasound mang lại nhiều ưu điểm vượt trội, vẫn tồn tại một số hạn chế nhất định cần được xem xét.

Trước hết, hiệu quả điều trị của HIFU phụ thuộc nhiều vào đặc điểm của khối u, bao gồm kích thước, vị trí và cấu trúc mô. Các khối u nằm sâu, nằm sau cấu trúc xương hoặc trong các cơ quan chứa nhiều khí như phổi và đường tiêu hóa có thể làm suy giảm khả năng truyền và hội tụ của sóng siêu âm, từ đó ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.

Bên cạnh đó, chi phí đầu tư hệ thống HIFU và chi phí điều trị còn tương đối cao, gây hạn chế trong việc triển khai rộng rãi tại các cơ sở y tế, đặc biệt là ở tuyến dưới. Ngoài ra, việc vận hành thiết bị đòi hỏi đội ngũ y bác sĩ có trình độ chuyên môn cao và được đào tạo chuyên sâu, điều này cũng là một rào cản trong quá trình phổ cập công nghệ.

Một hạn chế khác là thời gian điều trị có thể kéo dài đối với các khối u có kích thước lớn, do cần thực hiện nhiều lần hội tụ năng lượng để đạt hiệu quả mong muốn. Đồng thời, trong một số trường hợp, bệnh nhân có thể cần điều trị lặp lại để kiểm soát hoàn toàn khối u.

Cuối cùng, mặc dù HIFU là phương pháp an toàn, vẫn có thể xuất hiện một số tác dụng phụ như bỏng nhẹ trên da hoặc tổn thương mô ngoài ý muốn nếu không kiểm soát tốt quá trình điều trị.

Tổng thể, những hạn chế trên cho thấy cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện công nghệ HIFU nhằm nâng cao hiệu quả và mở rộng khả năng ứng dụng trong thực tiễn lâm sàng.

3. Kết luận

Phương pháp điều trị các khối u không xâm lấn bằng sóng siêu âm hội tụ cường độ cao dưới sự hướng dẫn của siêu âm, sử dụng thiết bị High-Intensity Focused Ultrasound, đã chứng minh được hiệu quả và tính an toàn trong thực tiễn lâm sàng. Công nghệ này cho phép tác động chính xác vào khối u, giảm thiểu tổn thương mô lành, hạn chế biến chứng và rút ngắn thời gian hồi phục cho bệnh nhân.

Kết quả ứng dụng bước đầu tại Việt Nam cho thấy HIFU có tiềm năng lớn trong điều trị các khối u, đặc biệt là u mô mềm, góp phần nâng cao chất lượng điều trị và đáp ứng xu hướng phát triển của y học hiện đại. Tuy nhiên, để mở rộng phạm vi ứng dụng, cần tiếp tục đầu tư về trang thiết bị, đào tạo nguồn nhân lực chuyên môn cao và thực hiện thêm các nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn nhằm đánh giá toàn diện hiệu quả của phương pháp.

Trong tương lai, việc tích hợp HIFU với các công nghệ hình ảnh hiện đại và các phương pháp điều trị khác được kỳ vọng sẽ nâng cao hơn nữa hiệu quả lâm sàng. Đồng thời, xu hướng giảm chi phí và mở rộng triển khai tại các cơ sở y tế sẽ góp phần đưa công nghệ này trở thành một phương pháp điều trị không xâm lấn phổ biến. Nhìn chung, HIFU được xem là một hướng đi triển vọng, có khả năng trở thành một trong những phương pháp điều trị quan trọng trong y học hiện đại.

Tài liệu tham khảo

[1] Nhan Dan Newspaper. (2024). Vietnam applies US-HIFU technology for non-invasive tumor treatment.

[2] Government News. (2026). Nearly 500 tumors successfully treated using US-HIFU without surgery.

[3] Hanoi Online. (2025). Vietnam masters non-invasive tumor removal technology.

[4] World Health Organization. (2020). WHO classification of tumours of soft tissue and bone. IARC Press.

[5] National Cancer Institute. (2023). Soft tissue tumors and treatment overview.

[6] Mayo Clinic. (2024). High-intensity focused ultrasound (HIFU) in tumor treatment.

[7] Kennedy, J. E. (2005). High-intensity focused ultrasound in the treatment of solid tumours. Nature Reviews Cancer.

[8] Wu, F., et al. (2004). Extracorporeal high-intensity focused ultrasound treatment for patients with liver cancer. Ultrasound in Medicine & Biology.

NON-INVASIVE SURGICAL TECHNOLOGY: A BREAKTHROUGH IN MODERN MEDICINE

Nguyen Thi Hong Tham
Department C1–2, 108 Military Central Hospital, Vietnam

Abstract:

In recent years, non-invasive tumor treatment has become an important trend in modern medicine. This study aims to review the principles, clinical effectiveness, and practical applications of High-Intensity Focused Ultrasound (HIFU). The High-Intensity Focused Ultrasound device enables the precise focusing of ultrasound energy on targeted tissues, generating high temperatures to destroy pathological cells without the need for surgical intervention.

A literature review methodology was employed to analyze relevant studies from both domestic and international sources. The results indicate that HIFU is highly effective in the treatment of solid tumors such as liver tumors, uterine fibroids, and prostate tumors, while also reducing complications, shortening recovery time, and improving patients’ quality of life. However, the application of this technology in Vietnam remains limited due to high costs and the requirement for specialized expertise.

In conclusion, HIFU represents a promising non-invasive treatment modality with significant potential for future development in clinical practice.

Keywords: Non-invasive treatment; HIFU; focused ultrasound; tumor treatment; medical technology