SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY TRONG GIẢNG DẠY TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN CHO SINH VIÊN

Ngô Hồng Lâm -

Học viện Chính trị khu vực III

Email: [email protected]

Tót tắt: Trong giáo dục hiện đại, sơ đồ tư duy đã được áp dụng rộng rãi vào giảng dạy ở nhiều môn học trong giáo dục đại học nhằm mục đích nâng cao chất lượng giảng dạy. Tuy nhiên, trong giảng dạy triết học Mác - Lênin, việc vận dụng sơ đồ tư duy vào giảng dạy cho sinh viên vẫn rất hạn chế. Bài viết phân tích sự cần thiết của sơ đồ tư duy trong việc giảng dạy triết học Mác - Lênin cho sinh viên, từ đó đề xuất quy trình xây dựng và cách thức sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy môn triết học Mác - Lênin. Qua nghiên cứu tác giả nhận thấy giảng viên có thể áp dụng sơ đồ tư duy vào giảng dạy Triết học Mác - Lênin trong các tiết dạy lý thuyết hay trong thảo luận, bên cạnh đó có thể sử dụng sơ đồ tư duy để kiểm tra và đánh giá sinh viên. Các đề xuất của tác giả có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy môn triết học Mác - Lênin cho sinh viên

Từ khóa: Triết học Mác - Lênin; sơ đồ tư duy; phương pháp giảng dạy; nâng cao chất lượng giảng dạy.

1. Đặt vấn đề

Phương pháp dạy học có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình giảng dạy của giảng viên. Trong quá trình giảng dạy, giảng viên có thể kết hợp sử dụng nhiều phương pháp giảng dạy nhằm làm cho bài học trở nên sinh động từ đó thu hút sự chú ý và quan tâm của sinh viên. Đặc biệt kết quả giảng dạy sẽ cao hơn nữa khi giảng viên cho phép sinh viên tiếp cận kiến thức dưới dạng sơ đồ tư duy. Sơ đồ hóa kiến thức trong giảng dạy tạo điều kiện người học có thể huy động sự tham gia của nhiều giác quan vào quá trình nhận thức, các kiến thức trở nên dễ hiểu, dễ nhớ và nhớ lâu, đồng thời phát triển năng lực chú ý, năng lực quan sát, óc tò mò và khả năng sáng tạo của sinh viên.

Sơ đồ tư duy được chứng minh là một phương pháp giảng dạy có tác dụng nâng cao chất lượng dạy và học của hầu hết các môn học trong chương trình đại học hiện nay. Tuy nhiên trong quá trình giảng dạy các môn học lý luận chính trị nói chung và triết học Mác - Lênin nói riêng, việc giảng viên vận dụng phương pháp này trong giảng dạy vẫn chiếm tỷ lệ rất hạn chế. Từ đó, giảng viên cần có nhận thức đẩy đủ về sự cần thiết và nắm bắt quy trình xây dựng, cách thức sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy triết học Mác - Lênin cho sinh viên hiện nay.

2. Nội dung

2.1. Nhận thức chung và sự cần thiết sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy triết học Mác - Lênin cho sinh viên

2.1.1. Nhận thức chung về sơ đồ tư duy

Sơ đồ tư duy (Mind map trong tiếng Anh và còn được gọi bằng các thuật ngữ Tiếng Việt khác như: bản đồ tư duy, bản đồ trí não hay lược đồ tư duy) được Tony Buzan nghiên cứu và đưa ra vào những năm 70 của thế kỷ XX. Theo Tony Buzan định nghĩa “sơ đồ tư duy là biểu hiện của tư duy mở rộng, cho nên nó là chức năng tự nhiên của tư duy. Nó là kĩ thuật đồ họa đóng vai trò chiếc khóa vạn năng để khai thác tiềm năng của bộ não. Sơ đồ tư duy gồm 4 đặc điểm chính: đối tượng nhận thức được tóm lược trong một hình ảnh trung tâm; từ hình ảnh trung tâm, chủ đề chính của đối tượng tỏa rộng thành các nhánh; các nhánh được cấu thành từ một hình ảnh chủ đạo hay từ khóa trên một dòng liên kết. Những vấn đề phụ cũng được biểu thị bởi các nhánh gắn kết với các nhánh có thứ bậc cao hơn; các nhánh tạo thành một cấu trúc nút liên kết nhau” [1]. Cho đến nay, trên thế giới cũng như ở Việt Nam, sơ đồ tư duy đã được các nhà khoa học quan tâm và nghiên cứu ứng dụng rộng rãi trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống, đặc biệt là trong giáo dục.

Trong cuốn “The Mind map book”, Tony Buzan và Barry Buzan đã đưa ra các kĩ năng lập sơ đồ tư duy, lợi ích của việc sử dụng cho cá nhân (tự phân tích, giải quyết vấn đề, ghi nhật kí), trong kinh doanh (hội họp, thuyết trình, quản lí). Hai tác giả cũng nghiên cứu cách sử dụng sơ đồ tư duy cho đối tượng là học sinh, sinh viên trong các bài tiểu luận, viết văn, các kì thi và người làm công tác giáo dục trong việc soạn ghi chú cho bài giảng, trình bày bài giảng trên lớp, làm công cụ để kiểm tra kiến thức và mức độ hiểu bài của người học.

Trong tác phẩm “Ứng dụng của sơ đồ tư duy”, Joyce Wycoff cho rằng, sơ đồ tư duy cho phép “tổ chức các ý tưởng trong ít phút, thúc đẩy sáng tạo, phá vỡ trở ngại mà người viết gặp phải và cung cấp một cơ chế động não hiệu quả” [2]. Joyce Wycoff đã nghiên cứu, đưa ra những ứng dụng cụ thể từng bước của sơ đồ tư duy trong việc phát triển kĩ năng viết, khả năng thuyết trình, xây dựng và quản lí các kế hoạch… Trong mỗi ứng dụng, tác giả trình bày các bước tiến hành và những điểm cần lưu ý để xây dựng và sử dụng hiệu quả bản đồ tư duy.

Trong tác phẩm “Sắp xếp ý tưởng với sơ đồ tư duy”, nhóm tác giả J.L.Deladrière, F.L.Bihan, P.Morgin và D.Rebaud đưa ra lí giải vì sao cần sử dụng sơ đồ tư duy, cách xây dựng và những lợi ích đạt được khi sử dụng sơ đồ tư duy trong quản lí công việc, ghi chú, điều hành cuộc họp, quản lí dự án [3].

Trong cuốn “Tôi tài giỏi, ban cũng thế!”, tác giả Adam Khoo cho rằng sơ đồ tư duy là “phương pháp kết nối mang tính đồ họa có tác dụng lưu giữ, sắp xếp và xác lập ưu tiên đối với mỗi loại thông tin bằng cách sử dụng từ hay hình ảnh then chốt hoặc gợi nhớ làm bật lên những ký ức cu thể và phát sinh các ý tưởng mới. Mỗi chi tiết gợi nhớ trong sơ đồ tư duy là chìa khóa mở các sự kiện, ý tưởng và thông tin, đồng thời khơi nguồn tiềm năng của bộ não kì diệu” [4].

Trong tác phẩm “Dạy tốt - học tốt các môn bằng bản đồ tư duy” hai tác giả Trần Đình Châu và Đặng Thị Thu Thủy đều cho rằng “Bản đồ tư duy là hình thức ghi chép sử dụng màu sắc, hình ảnh để mở rộng và đào sâu các ý tưởng” [5].

Như vậy, có nhiều quan điểm, cách thức sáng tạo một sơ đồ tư duy nhưng chúng đều có chung một số điểm giống nhau về hình thức và công dụng. Về hình thức, sơ đồ tư duy đều sử dụng màu sắc, có một cấu trúc cơ bản được phát triển rộng ra từ trung tâm với nhanh là các đường thẳng hoặc cong, những từ ngữ ngắn gọi kết hợp biểu tượng, hình ảnh để diễn đạt sinh động, đầy đủ các thông tin dài. Về công dụng, sở đồ tư duy giúp mỗi người suy nghĩ sáng tạo, linh hoạt đồng thời nhìn thấy bức tranh toàn thể của vấn đề. Có thể thấy, với thiết kế là một sơ đồ mở theo mạch tư duy của cá nhân, không yêu cầu tỉ lệ, chi tiết khắt khe như bản đồ địa lí, có thể vẽ thêm hoặc bớt các nhánh, cùng một nội dung nhưng mỗi người thể hiện theo cách riêng để phân tích và tổng hợp các vấn đề, ghi nhớ nhiều hơn, sáng tạo hơn.

Trong giáo dục, sơ đồ tư duy mô phỏng cơ chế làm việc của não con người bao gồm hai bán cầu não trái và phải. Trong đó, bán cầu não trái nhạy cảm với những con số, từ ngữ, danh sách, đường kẻ… và bán cầu não phải thích hợp xử lý với các hình dạng, màu sắc, nhịp điệu, không gian… Bằng cách học và ghi nhớ thông thường, người học thường ghi nhớ theo trình tự danh sách các nội dụng cần ghi nhớ. Việc ghi nhớ truyền thống này khiến người học chỉ sự dụng một nửa chức nặng của bộ não. Với sự kết hợp của hình ảnh, màu sắc, ngôn từ, con số một cách khoa học theo đúng cơ chế làm việc của não bộ, sơ đồ tư duy giúp người học có thể tận dụng được công năng của cả hai bán cầu não để phát triển năng lực tư duy của mình. Sơ đồ tư duy sẽ giúp tiết kiệm thời gian, ghi nhớ tốt hơn, tăng cường tư duy sáng tạo, hệ thống hóa kiến thức… Đây cũng là những tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ hiệu quả của phương pháp, kỹ thuật và phương tiện giảng dạy. Với những ưu điểm vượt trội, sơ đồ tư duy đã được ứng dụng phổ biến trong giảng dạy ở nhiều nền giáo dục tiên tiến trên thế giới như Anh, Hoa Kì, Canada, Singapore… Đối với Việt Nam, sơ đồ tư duy đã được ứng dụng và các hoạt động dạy học từ đầu những năm 2000 ở cấp trung học cơ sở và trung học phổ thông. Tuy nhiên, với giáo dục đại học, việc ứng dụng sơ đồ tư duy vẫn chưa thực sự phổ biến và chỉ dừng lại ở một số chuyên ngành đạo tạo, một số môn học đặc thù đòi hỏi tính sáng tạo cao. Riêng với các môn lý luận chính trị, đặc biệt là triết học Mác - Lênin thì việc ứng dụng sơ đồ tư duy còn hạn chế do nhiều nguyên nhân khác nhau, mặc dù sơ đồ tư duy rất phù hợp giảng dạy và học tập môn này nhất là trong đào tạo tín chỉ hiện nay.

2.1.2. Sự cần thiết sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy triết học Mác - Lênin cho sinh viên

Triết học Mác - Lênin có vai trò quan trọng trong việc hình thành thế giới quan khoa học và nhân sinh quan cách mạng cho sinh viên. Với phương thức đào tạo tín chỉ, học phần triết học Mác - Lênin là học phần đầu tiên mà tất cả sinh viên khi mới bước chân vào giảng đường đại học được tiếp cận nên đa số sinh viên vẫn còn bỡ ngỡ và chưa thực sự thích ứng với phương pháp học tập tại trường đại học. Bên cạnh đó, triết học Mác - Lênin là một trong những môn học có tính chất đặc thù mà hầu hết sinh viên đều cho rằng rất trừu tượng, khô khan và khó hiểu. Do đó, yêu cầu đặt ra đối với việc dạy và học môn học này phải sinh động, mềm dẻo, có thực tiễn và phù hợp với từng cấp; tạo được sự hứng thú và có trách nhiệm cho người dạy và người học; người học thích đọc hơn, có trách nhiệm phải học; người dạy có hứng thú hơn, có trách nhiệm cao hơn. Với những ưu điểm vượt trội của mình, sơ đồ tư duy rất phù hợp trong giảng dạy triết học Mác - Lênin, điều đó thể hiện ở những điểm sau:

Thứ nhất, sơ đồ tư duy giúp sinh viên tiếp cận tri thức triết học Mác - Lênin một cách khoa học, ngắn gọn, dễ hiểu. Đặc thù của tri thức khoa học triết học nói chung và triết học Mác - Lênin là ở chỗ, trong sự phản ánh hiện thực, tri thức triết học có tính khái quát hoá, trừu tượng hoá cao và được biểu đạt bằng hệ thống các khái niệm, phạm trù, nguyên lý, quy luật. Điều này làm cho sinh viên học tập triết học Mác - Lênnin đánh giá đây là môn học vừa khó vừa dài lại khô khan, từ đó làm cho khả năng tiếp thu tri thức của sinh viên, đặc biệt là sinh viên năm nhất khi mới tiếp cận và làm quen với môi trường đại học hạn chế đi rất nhiều. Do đó, khi các nguyên lý, quy luật, các phạm trù trong triết học Mác - Lênin với mối quan hệ biện chứng với nhau rất phù hợp để sử dụng và được trình bày dưới dạng sơ đồ tư duy sẽ giúp cho sinh viên tiếp cận nhanh và hiệu quả hơn nhiều lần so với cách thuyết trình truyền thống.

Thứ hai, sơ đồ tư duy giúp sinh viên phát triển các kỹ năng tư duy. Cách học máy móc đã tồn tại rất lâu trong học tập các môn lý luận chính trị nói chung và triết học Mác - Lênin nói riêng. Sinh viên thường chỉ ghi chép mà không hiểu nắm được cách lưu thông tin sao cho khoa học và tự làm chủ kiến thức. Phương pháp ghi nhớ khiến việc học tập triết học Mác - Lênin của sinh viên trở nên nặng nề, tư duy đi vào lối mòn, không kích thích được sự phát triển của trí não. Trái lại với phương pháp ghi nhớ truyền thống, việc học tập triết học Mác - Lênin bằng sơ đồ tư duy giúp cho sinh viên có thể truyền tải thông tin vào bộ não rồi đưa thông tin ra một cách vô cùng dễ dàng. Hơn nữa, cách học bằng sơ đồ tư duy sẽ tạo thói quen để sinh viên sau này nghiên cứu các môn nghiệp vụ chuyên ngành khoa học hơn. Như vậy, sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy triết học Mác - Lênin đã góp phần giúp sinh viên phát triển các kỹ năng tư duy như phân tích, tổng hợp, so sánh, trừu tượng hóa, khái quát hóa, hệ thống hóa.... Đồng thời rèn luyện phương pháp sử dụng ngôn ngữ sơ đồ để diễn đạt nội dung tài liệu đọc, hình thành năng lực tự học cho sinh viên. Những năng lực này được hình thành và phát triển bằng những thao tác hệ thống kiến thức, lập sơ đồ, quan sát, phân tích sơ đồ được lặp đi lặp lại thường xuyên trong quá trình học tập.

Thứ ba, sơ đồ tư duy giúp tăng cường tương tác giữa giảng viên và sinh viên. Mối quan hệ thầy trò truyền thống và đặc trưng của giảng dạy triết học Mác - Lênin đã ăn sâu và vô hình tạo nên khoảng cách giữa giảng viên và sinh viên, việc sử giảng viên sử dụng sơ đồ tư duy sẽ phát huy khả năng tương tác giữ sinh viên và giảng viên, phát huy cao độ tính tích cực chủ động của sinh viên và góp phần phát triển một số kỹ năng mềm cho sinh viên. Đồng thời, sơ đồ tư duy cũng góp phần làm cho không khí lớp học trở nên sôi nổi và dân chủ thông qua việc cả giảng viên và sinh viên cùng tham gia thiết lập sơ đồ tư duy cho bài học, đồng thời tự sinh viên sẽ thực hiện những nhiệm vụ học tập của mình thông qua sơ đồ tư duy mà giảng viên cung cấp hay nhóm hoặc cá nhân xây dựng nên. Từ đó, mỗi sơ đồ tư duy của giảng viên sẽ cho mỗi lớp sẽ có những đặc thù riêng phù hợp với lớp học, bên cạnh đó mỗi sơ đồ tư duy của nhóm sinh viên hay mỗi sinh viên đều mang cá tính, sở trường, dấu ấn riêng của từng cá nhân… Sinh viên cũng tự trình bày các ý tưởng của nhóm hay cá nhân trên sơ đồ tư duy và tranh luận với các nhóm hay cá nhân khác để thống nhất và đi đến kết luận chung nhằm hoàn thiện sơ đồ tư duy được trình bày.

Thứ tư, sơ đồ tư duy có thể áp dụng khá linh hoạt trong nhiều điều kiện khác nhau. Giảng viên và sinh viên có thể sử dụng phấn, bút các loại trên bảng lớn, bảng nhỏ cá nhân, trên giấy A4, A3, A0… tùy thuộc vào từng hoạt động dạy học. Hoặc có thể sử dụng các phần mềm hỗ trợ trên máy tính rồi trình chiếu trên máy chiếu để sinh viên theo dõi. Vì vậy, có thể khẳng định, sơ đồ tư duy phù hợp với cơ sở vật chất của bất kỳ trường đại học nào. Đây chính là ưu điểm rất lớn của việc sử dụng sơ đồ tự duy trong giảng dạy nói chung và giảng dạy triết học Mác - Lênin nói riêng.

2.2. Quy trình xây dựng và cách thức sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy triết học Mác - Lênin cho sinh viên

2.2.1. Quy trình xây dựng sơ đồ tư duy trong giảng dạy triết học Mác - Lênin cho sinh viên

Hiện nay có 2 cách xây dựng sơ đồ tư duy: cách vẽ truyền thống với việc sử dụng các loại bút màu, giấy vẽ bình thường và cách hiện đại sử dụng các phần mềm chuyên dụng hỗ trợ vẽ Mind map trên máy tính hoặc các thiết bị di động thông minh. Trong đó:

Sơ đồ tư duy được vẽ theo cách truyền thống trên các dụng cụ giấy, bút chì, bút màu mặc dù sẽ có thể tạo được không khí học tập sôi nổi trong quá trình làm việc nhóm của sinh viên nhưng sẽ gặp phải khó khăn nếu rơi vào tình trạng ý tưởng truyền tải nội dung cho sơ đồ tư duy có sự thay đổi trong quá trình thực hiện, đó có thể là thêm nội dung đồng nghĩa với thêm nhánh hay xóa nhánh, xóa nội dung. Chính vì vậy, sử dụng phương pháp vẽ truyền thống này cần phải ấn định kết cấu của sơ đồ tư duy tránh lỗi đáng tiếc buộc người vẽ tẩy xóa mất thẩm mỹ hoặc phải vẽ lại mất thời gian.

Sơ đồ tư duy được vẽ bằng các phần mềm chuyên dụng hỗ trợ vẽ sơ đồ tư duy như: MindManager của Mindjet, Edraw MindMap, Xmind, TheBrain, Coggle, Concept Draw MINDMAP, Visual Mind.... Ưu điểm của việc sử dụng phần mềm là cho phép thêm, bớt các mối liên kết nhanh chóng, cho phép tập trung tối đa vào mạch liên tưởng; đồng thời cũng có thể dễ dàng chỉnh sửa, thay đổi sơ đồ mà không mất thời gian. Các phần mềm chuyên dụng hỗ trợ vẽ sơ đồ tư duy này với thanh công cụ phong phú về màu sắc, độ tương phản và nhiều khung hình khác nhau sẽ giúp sơ đồ đỡ đơn điệu, có điểm nhấn theo mong muốn của người dùng. Bên cạnh đó, khi sử dụng phần mềm này nó còn cho chúng ta chèn các loại hình ảnh minh họa theo nội dung bài học biến sơ đồ sinh động và có sức truyền tải hơn, điều mà khi sử dụng cách vẽ sơ đồ tư duy truyền thống ít có điều kiện được thể hiện.

Dù vẽ theo cách truyền thống hay hiện đại thì quy trình xây dựng sơ đồ tư duy cũng được tiến hành theo 4 bước như sau:

Bước 1: Vẽ chủ đề ở trung tâm

Bước đầu tiên trong việc tạo ra một sơ đồ tư duy là vẽ chủ đề ở trung tâm một mảnh giấy. Trong đó, cần đảm bảo các quy tắc vẽ gồm: (1) Vẽ chủ đề ở trung tâm để từ đó phát triển ra các ý khác; (2) Có thể sử dụng tự do tất cả các màu sắc tùy thích; (3) Chủ đề cần được làm nổi bật cho dễ nhớ.

Bước 2: Vẽ các nhánh chính nối với chủ đề trung tâm

Trên mỗi nhánh chính viết một từ, cụm từ phản ánh một nội dung lớn của chủ đề. Trong đó, cần đảm bảo các quy tắc vẽ gồm: (1) Tiêu đề phụ nên được vẽ gắn liền với trung tâm; (2) Tiêu đề phụ nên được vẽ chéo góc để nhiều nhánh phụ khác có thể được vẽ tỏa ra một cách dễ dàng.

Bước 3: Vẽ các nhánh phụ từ các nhánh chính

Từ mỗi nhánh chính vẽ tiếp các nhánh phụ để làm rõ cho nhánh chính đó. Trong đó, cần đảm bảo các quy tắc vẽ gồm: (1) Nên tận dụng các từ khóa và hình ảnh; (2) Dùng biểu tượng, cách viết tắt để tiết kiệm không gian và thời gian; (3) Tất cả các nhánh của một ý nên tỏa ra từ một điểm; (4) Tất cả các nhánh tỏa ra từ một điểm nên có cùng một màu; (5) Chỉ thay đổi màu sắc khi đi từ một ý chính ra đến các ý phụ cụ thể hơn.

Bước 4: Vẽ thêm các chi tiết theo trí tưởng tượng và óc sáng tạo

Người vẽ có thể thêm nhiều biểu tượng, hình ảnh theo trí tưởng tượng và óc sáng tạo của bản thân nhằm giúp các ý quan trọng thêm nổi bật cũng như giúp sơ đồ từ duy ấn tượng và có khả năng ghi nhớ tốt hơn.

2.2.2. Cách thức sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy triết học Mác - Lênin cho sinh viên

Với đặc điểm thời gian giảng dạy lý thuyết ngắn, giảng viên cần truyền tải những lượng kiến thức lớn đảm bảo theo phân phối chương trình, vì thế việc sử dụng phương pháp sơ đồ tư duy có thể thực hiện ở nhiều khâu nhưng để đạt được hiệu quả cao của giờ học nên sử dụng sơ đồ tư duy trong các hoạt động neo chốt kiến thức, thảo luận nhóm và kiểm tra, đánh giá sinh viên.

Thứ nhất, sử dụng sơ đồ tư duy trong neo chốt kiến thức

Trong các tiết dạy lý thuyết, cuối mỗi tiết học giảng viên cần tổng kết chốt lại kiến thức. Đây là một việc làm quan trọng giúp sinh viên định hình lại nội dung đã nghiên cứu trong tiết học, đặc biệt hữu hiệu nếu như giảng viên biến phần neo chốt kiến thức trở nên sinh động, đơn giản dễ nhớ với những từ chìa khóa bao gọn nội dung yêu cầu của bài học, điều này giúp sinh viên ghi nhớ được đầy đủ, thậm chí ghi nhớ sâu sắc vấn đề đã được nghiên cứu. Với các môn học mang tính lý luận cao như triết học Mác - Lênin thì việc sử dụng sơ đồ tư duy trong neo chốt kiến thức là việc cần thiết để giúp sinh viên có cái nhìn bao quát, liền mạch, lôgic tránh tình trạng học máy móc, không hiểu vấn đề dễ dẫn tới tâm trạng chán nản khi học bài.

Thứ hai, sử dụng sơ đồ tư duy trong thảo luận nhóm

Thảo luận nhóm với đặc điểm là giờ học mà ở đó nhiệm vụ của người giảng viên thể hiện vai trò định hướng, trọng tài cho buổi thảo luận; còn sinh viên là trung tâm của buổi học nên sự chủ động, tích cực và năng động của người học được thể hiện cao hơn so với học lý thuyết. Bên cạnh việc giảng viên cần đưa ra những câu hỏi thảo luận mang tính có vấn đề, kích thích người học chủ động tìm hiểu thì việc lựa chọn các phương pháp thảo luận nhóm phù hợp cũng là yếu tố quan trọng đến thành công của giờ học. Trong đó phải kể đến phương pháp dùng sơ đồ tư duy để hỗ trợ quá trình thảo luận nhóm của sinh viên.

Trong thảo luận nhóm giảng viên có thể yêu cầu các nhóm trình bày kết quả thảo luận thông qua sơ đồ tư duy. Kết quả ở mỗi sơ đồ tư duy không những phản ánh thái độ nghiêm túc, tích cực của cả nhóm trong việc giải quyết vấn đề mà ở đó là cách làm việc nhóm, sự đoàn kết, hợp tác giữa các thành viên trong nhóm ở trên sơ đồ. Trong quá trình trình bày nội dung, ý tưởng của nhóm mình thông qua sơ đồ tư duy, sinh viên không chỉ được khám phá kiến thức mới mà còn được sáng tạo và khẳng định bản thân, được thuyết trình, học hỏi cách tiếp cận, thể hiện vấn đề theo những góc cạnh khác nhau và được bảo vệ ý tưởng, chính kiến của mình.

Sau khi các nhóm trình bày kết quả thảo luận, giảng viên yêu cầu các nhóm khác bổ sung, nhận xét về phần các nhóm đã trình bày. Sau đó, giảng viên tiến hành nhận xét, bổ sung và đưa ra sơ đồ tư duy khái quát vấn đề mà mình đã chuẩn bị, từ đó giúp người học hoàn thiện, bổ sung chỉnh sửa và trở thành tư liệu học tập trao đổi giữa các nhóm với nhau. Việc tập hợp hệ thống các sơ đồ tư duy này sẽ là tài liệu ôn tập hiệu quả cho sinh viên.

Thứ ba, sử dụng sơ đồ tư duy để kiểm tra, đánh giá

Sơ đồ tư duy là một công cụ quan trọng, giúp giảng viên đánh giá kiến thức của sinh viên trước và sau bài giảng về một chủ đề cụ thể. Giảng viên có thể linh hoạt sử dụng các loại sơ đồ tư duy để kiểm tra, đánh giá sinh viên như:

- Sơ đồ tư duy khuyết: Đây là sơ đồ tư duy đúng nhưng chưa đầy đủ nội dung kiến thức ở một số điểm, từ đó yêu cầu sinh viên phải hoàn thiện bằng cách nghiên cứu tài liệu và vận dụng tư duy để xác định và điền các nội dung còn thiếu vào sơ đồ tư duy đã cho.

- Sơ đồ tư duy câm: Đây là sơ đồ tư duy được đưa ra để kiểm tra với tất cả các điểm kiến thức đều rỗng trừ chủ đề trung tâm. Việc lựa chọn “sơ đồ tư duy câm” thúc đẩy sinh viên phải tích cực nghiên cứu tài liệu, phân tích vấn đề, tổng hợp kiến thức của sinh viên để tìm ra nội dung trong các điểm còn thiếu trên sơ đồ tư duy.

- Sơ đồ tư duy sai: Giảng viên đưa ra sơ đồ tư duy với nội dung kiến thức ở một số hoặc các điểm đều sai, từ đó yêu cầu sinh viên phải tìm hiểu kiến thức trong giáo trình, kiểm tra lại và hoàn thiện cho đúng với nội dung kiến thức. Với loại sơ đồ tư duy này, không những yêu cầu sinh viên về kĩ năng phát hiện vấn đề, xử lí, hoàn thiện vấn đề mà còn phát huy khả năng tập trung, tích cực của sinh viên.

- Yêu cầu sinh viên tự lập sơ đồ tư duy: Dưới sự dẫn dắt của giảng viên bằng hệ thống các câu hỏi và gợi ý các mục trong nội dung bài học, sinh viên tự thiết kế sơ đồ tư duy để hoàn thiện nội dung kiến thức thông qua sơ đồ tư duy. Đây là mức cao nhất trong sử dụng sơ đồ tư duy để kiểm tra, đánh giá sinh viên. Tuy nhiên việc yêu cầu sinh viên tự lập sơ đồ tư duy về những kiến thức triết học Mác - Lênin đã được học sẽ vừa giúp cho sinh viên ôn lại bài vừa phát huy tối đa tính sáng tạo của mỗi sinh viên.

3. Kết luận

Triết học Mác - Lênin là học phần có nội dung kiến thức lớn và khó đòi hỏi nhiều kỹ năng và phương pháp để nắm vững và đầy đủ kiến thức được truyền thụ. Tuy nhiên đây lại là một trong những học phần đầu tiên mà sinh viên tiếp cận khi bước chân và môi trường đại học. Do vậy, việc giảng dạy triết học Mác - Lênin đòi hỏi người giảng viên vận dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại để giúp sinh viên nắm bắt nội dung kiến thức. Thông qua việc cung cấp cho sinh viên một bức tranh tổng thể, khái quát và sinh động về nội dung kiến thức, sơ đồ tư duy giúp sinh viên dễ dàng nắm chắc và nhớ lâu hơn các kiến thức của triết học Mác - Lênin. Đồng thời, sơ đồ tư duy cũng phát huy vai trò tích cực trong việc kiếm tra củng cố kiến thức và ôn tập triết học Mác - Lênin. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả và đáp ứng tốt yêu cầu đổi mới phương pháp giảng dạy hiện đại thì giảng viên cần lựa chọn nội dung phù hợp để sử dụng sơ đồ tư duy, đồng thời cần nắm chắc các kỹ thuật xây dựng sơ đồ tư duy cả theo cách truyền thống vẽ trên giấy và cách hiện đại vẽ bằng các phần mềm chuyên dụng. Bên cạnh đó, để tằng cương hiệu quả của sơ đồ tư duy thì người giảng viên cần vận dụng linh hoạt, nhịp nhàng với các phương pháp dạy học hiện đại khác để truyền thụ hiệu quả kiến thức triết học Mác - Lênin cho sinh viên hiện nay.

Như vậy, từ việc làm rõ những nhận thức chung và sự cần thiết sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy triết học Mác - Lênin cho sinh viên, bài viết đã đưa ra quy trình bốn bước để xây dựng và gọi ý một số cách thức sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy triết học Mác - Lênin cho sinh viên hiện nay. Trong đó, tác giả khuyến khích việc sử dụng sơ đồ tư duy trong neo chốt kiến thức, thảo luận nhóm và để kiểm tra, đánh giá kiến thức của sinh viên. Tuy nhiên, tùy vào mỗi giáo viên mà sẽ có những cách sử dụng sơ đồ tư duy phù hợp với đối tượng sinh viên được giảng dạy từ đó thu được hiệu quả tối đa trong việc truyền thụ những kiến thức triết học Mác - Lênin cho sinh viên hiện nay.

Tài liệu tham khảo

1. Buzan Tony (2006), The mind map book, Pearson Education Limited, UK

2. Joyce Wycoff (biên dịch: Thanh Vân, Việt Hà) (2009), Ứng dụng Bản đồ tư duy, Nxb Lao động - Xã hội

3. Deladrière Jean-Luc - Brihan Frédéric - Mongin Pierre - Rebaund Denis (biên dịch: Trần Chánh Nguyên) (2009), Sắp xếp ý tưởng với sơ đồ tư duy, Nxb Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh.

4. Adam Khoo (2009), Tôi tài giỏi, ban cũng thế!, Nxb Phụ Nữ.

5. Trần Đình Châu - Đặng Thị Thu Thủy (2012), Dạy tốt - học tốt các môn bằng bản đồ tư duy, Nxb Giáo dục Việt Nam.

USING MIND MAPS IN TEACHING

MARXIST-LENINIST PHILOSOPHY TO STUDENTS

Ngo Hong Lam -

Regional Academy of Politics III

Email: [email protected]

Abstract: In modern education, mind maps have been widely applied in teaching many subjects in university education with the aim of improving teaching quality. However, in teaching Marxist-Leninist philosophy, the application of mind maps to teaching students is still limited. The article analyzes the necessity of mind maps in teaching Marxist-Leninist philosophy to students, thereby proposing the construction process and how to use mind maps in teaching Marxist-Leninist philosophy. Through research, the author found that lecturers can apply mind maps to teaching Marxist-Leninist Philosophy in theoretical lessons or in discussions, and can also use mind maps to test and evaluate students. The author's suggestions have practical significance in improving the quality of teaching Marxist-Leninist philosophy for students.

Keywords: Marxist-Leninist philosophy; mind map; teaching methods; improve the quality of teaching.