PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ DUY CHO HỌC VIÊN ĐÀO TẠO SĨ QUAN CẤP PHÂN ĐỘI Ở CÁC NHÀ TRƯỜNG QUÂN ĐỘI HIỆN NAY

Ths Nguyễn Thành Chung

Trường Đại học Nguyễn Huệ

Gmail: thanhchunglq219903@gmail. com

Tóm tắt

Học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các nhà trường quân đội chính là đội ngũ sĩ quan tương lai, là lực lượng cán bộ kế thừa của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đây là lực lượng đông đảo, chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số học viên đang theo học ở các cơ sở đào tạo trong toàn quân. Nhằm bảo đảm sau khi tốt nghiệp, học viên luôn có bản lĩnh vững vàng, tư duy khoa học, linh hoạt và sáng tạo trong xử lý các tình huống thực tiễn cũng như trong hoạt động quân sự, quá trình đào tạo cần tập trung bồi dưỡng và phát triển năng lực tư duy một cách hệ thống. Việc phát triển năng lực tư duy không chỉ góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ sĩ quan trẻ mà còn là yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng nhiệm vụ xây dựng Quân đội hiện đại trong giai đoạn mới.

Từ khóa: Phát triển năng lực tư duy; học viên đào tạo sĩ; nhà trường Quân đội; nâng cao chất lượng đội ngũ sĩ quan trẻ.

Nhận bài: 5/12/2025; Biên tập 6/12/2025; Duyệt đăng: 6/12/2025

1. Đặt vấn đề

Tư duy của học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các nhà trường quân đội là hình thức nhận thức phát triển ở trình độ cao, được hình thành và hoàn thiện thông qua quá trình học tập, rèn luyện và nghiên cứu khoa học trong môi trường đào tạo quân sự chuyên nghiệp. Tư duy đó phản ánh một cách gián tiếp, khái quát các hiện tượng và quá trình thuộc lĩnh vực quân sự thông qua hệ thống hoạt động phong phú: học tập lý thuyết trên giảng đường; huấn luyện tại thao trường, bãi tập; thực hành ở các phòng học chuyên dùng, trung tâm mô phỏng tác chiến; thực tập và diễn tập theo đúng quy trình; đồng thời thực hiện nhiều nhiệm vụ khác gắn với chức năng của Quân đội nhân dân Việt Nam là đội quân chiến đấu, đội quân công tác và đội quân lao động sản xuất. Các hoạt động này diễn ra trong nhiều điều kiện, hoàn cảnh khác nhau, tạo nên môi trường thực tiễn đa chiều, góp phần thúc đẩy sự phát triển tư duy quân sự của học viên một cách toàn diện, khoa học và phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới.

2. Nội dung nghiên cứu

2.1. Những vấn đề lý luận và thực thực tiễn về năng lực tư duy của học viên

Đại hội XIII của Đảng tiếp tục khẳng định yêu cầu phát huy cao nhất sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc và cả hệ thống chính trị, kết hợp với sức mạnh thời đại, đồng thời tranh thủ tối đa sự ủng hộ, đồng tình của cộng đồng quốc tế nhằm bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, Nhân dân, chế độ xã hội chủ nghĩa (XHCN), nền văn hóa và lợi ích quốc gia – dân tộc; duy trì môi trường hòa bình, ổn định chính trị…; kiên quyết, kiên trì đấu tranh giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, vùng trời, vùng biển; bảo đảm hòa bình, ổn định phục vụ phát triển bền vững.

Quan điểm và chủ trương này thể hiện sâu sắc bước phát triển mới trong tư duy của Ðảng về nhiệm vụ quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc, đồng thời là định hướng chiến lược để toàn Ðảng, toàn dân, toàn quân tập trung triển khai hiệu quả nhiệm vụ bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN trong bối cảnh hiện nay, phát huy cao nhất sức mạnh tổng hợp của dân tộc, thống nhất với mục tiêu phát triển “khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc, phát huy ý chí và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc kết hợp với sức mạnh thời đại” [1]; thúc đẩy toàn diện và đồng bộ sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa; “… kiên trì đấu tranh bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển bền vững đất nước…” [2].

Những năm qua, quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị, hướng dẫn của cấp trên về giáo dục - đào tạo, đặc biệt là phương châm: “Chất lượng đào tạo của nhà trường là khả năng sẵn sàng chiến đấu của đơn vị” [3], cấp ủy đảng các cấp trong hệ thống nhà trường quân đội luôn coi trọng lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ, đúng định hướng, kịp thời; cùng với sự tham mưu, đề xuất của cơ quan chức năng, đội ngũ giảng viên toàn quân và tinh thần tự giác, nỗ lực rèn luyện, tu dưỡng của các thế hệ học viên đã góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo, đồng thời hình thành, phát triển năng lực tư duy cho các đối tượng đào tạo, trong đó có học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội. Nhờ vậy, phần lớn học viên sĩ quan cấp phân đội sau khi ra trường nhanh chóng bắt nhịp với thực tiễn nhiệm vụ ở đơn vị, nắm chắc tình hình, xử lý thông tin quyết đoán, linh hoạt, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và được tập thể tín nhiệm.

Tuy nhiên, một bộ phận học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội vẫn còn hạn chế về nhận thức đối với vấn đề “đối tác, đối tượng”, âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch; khả năng nhạy bén, sáng tạo, phát hiện và giải quyết vấn đề mới còn chưa cao…, nên chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn đổi mới.

Hiện nay, trước sự biến động nhanh chóng, phức tạp của tình hình trong nước và quốc tế, đặc biệt là diễn biến khó lường ở khu vực Biển Đông, yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, cùng mục tiêu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại đang đặt ra những đòi hỏi cao hơn về chất lượng giáo dục  đào tạo đối với các đối tượng học viên nói chung, cũng như năng lực tư duy của học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội trong các nhà trường quân đội nói riêng.

2.2. Giải pháp phát triển năng lực tư duy cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các nhà trường quân đội

Một là, nâng cao chất lượng dạy học toàn diện, coi trọng nâng cao chất lượng dạy học các môn quân sự cho học viên.

Mục tiêu của giải pháp là nhằm gắn chặt chẽ giữa trang bị lý luận chung với kiến thức chuyên môn, chuyên ngành khoa học, nghệ thuật quân sự để góp phần hình thành năng lực tư duy quân sự ở người học. Theo đó, không chỉ chú trọng trang bị cho học viên những kiến thức cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, quan trọng hơn đó là định hướng nghiên cứu để các học viên biết liên hệ, vận dụng những kiến thức đó vào thực tiễn hoạt động quân sự, giải quyết những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn gắn với chức trách, nhiệm vụ mà học viên sẽ đảm nhiệm sau khi tốt nghiệp, ra trường.

Từ đó, không những rèn luyện cho họ khả năng tư duy logic, phân tích, tổng hợp để hình thành, phát triển năng lực tư duy, mà quan trọng hơn, đó là bảo đảm gắn kết chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn, lý thuyết và thực hành, tạo điều kiện để họ soi rọi, kiểm nghiệm vào thực tiễn cuộc sống, cũng như thực tiễn hoạt động quân sự của bộ đội để tìm ra cách thức, biện pháp giải quyết những vấn đề bất cập có thể nảy sinh trong thực tiễn hoạt động quân sự. Cùng với đó, cần trang bị cho họ những kiến thức về khoa học xã hội và nhân văn quân sự, nhất là các vấn đề khoa học liên quan đến quá trình xây dựng quân đội kiểu mới của giai cấp vô sản; những vấn đề có tính nguyên tắc trong xây dựng quân đội cách mạng, các quy luật của chiến tranh, hoạt động thực tiễn quân sự, mối quan hệ giữa cá nhân và tập thể… Ngoài ra, cần chú trọng trang bị tri thức khoa học quân sự cho học viên. Tăng cường bổ trợ các kiến thức quân sự - quốc phòng mới. Cần kết hợp trang bị kiến thức khoa học quân sự cơ bản với kiến thức chuyên ngành đào tạo. Đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học, lấy người học làm trung tâm.

Hai là, tích cực đổi mới nội dung, chương trình đào tạo theo hướng nâng cao năng lực tư duy quân sự của người học.

Đổi mới nội dung, chương trình đào tạo là yếu tố cơ bản, cốt lõi để phát triển năng lực tư duy của học viên đào tạo sĩ quan cấp quân đội. Cần tiếp tục đẩy mạnh đổi mới nội dung, chương trình, quy trình đào tạo theo hướng giảm thời gian lên lớp lý thuyết, tăng thời lượng huấn luyện thực hành tại các phòng học chuyên dùng, trung tâm mô phỏng tác chiến, tăng thời gian thực tập tại trung tâm huấn luyện thực hành và huấn luyện, cũng như các đơn vị cơ sở trong toàn quân. Gắn học tập với nghiên cứu khoa học quân sự và rèn luyện kỷ luật, xây dựng nền nếp chính quy; tích cực đưa người học vào các hoạt động thực tiễn quân sự tại các đơn vị chủ lực. Tăng cường các hình thức dạy học trực quan sinh động, huấn luyện quân sự kết hợp với thực hiện nhiệm vụ đối ngoại quốc phòng trên những trang thiết bị - kỹ thuật quân sự hiện đại nhằm tạo cơ hội thuận lợi để họ được trải nghiệm, rèn luyện, tích lũy kinh nghiệm, hình thành và phát triển năng lực tư duy, năng lực hoạt động thực tiễn quân sự.

Cùng với đó, cần tiếp tục quán triệt và triển khai thực hiện chủ trương tổng kết kinh nghiệm chiến đấu trên các chiến trường của các thế hệ cha anh đi trước và lịch sử hào hùng của dân tộc qua các cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, nhất là Chỉ thị số 89/CT-BQP ngày 04/4/2018 của Bộ Quốc phòng về việc tăng cường tổng kết thực tiễn công tác huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu gắn với công tác giáo dục - đào tạo của các nhà trường Quân đội, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới. Tiếp tục đẩy mạnh, thực hiện tốt việc mời các cán bộ lão thành, cán bộ lãnh đạo, chỉ huy các cơ quan, đơn vị trong toàn quân về truyền thụ kinh nghiệm chiến đấu cho cán bộ, giảng viên, học viên. Thông qua đó, không những giúp cho đội ngũ cán bộ, giảng viên, học viên có cơ hội được giao lưu, ôn lại truyền thống hào hùng của dân tộc, cũng như học hỏi kinh nghiệm chiến đấu anh dũng của các thế hệ đi trước, mà còn góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN, đặc biệt là góp phần phát triển năng lực tư duy cho người học.

Ba là, khơi dậy nỗ lực của người học trong quá trình học tập, tu dưỡng, rèn luyện để không ngừng phát triển năng lực tư duy của bản thân.

Một trong những biện pháp có ý nghĩa quyết định đến phát triển năng lực tư duy của học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các nhà trường quân đội là phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của người học. Khi người học tự giác lĩnh hội tri thức, các học viên sẽ chủ động, tích cực trong học tập, nghiên cứu, luôn trăn trở, suy nghĩ, tìm tòi, lựa chọn phương án tối ưu, sáng tạo trong tiếp cận, giải quyết những vấn đề thực tiễn quân sự đặt ra, nhằm biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo.

Thực tế cho thấy, năng lực tư duy bao giờ cũng gắn với một chủ thể xác định, phụ thuộc trực tiếp vào trạng thái tâm sinh lý, tình cảm, động cơ, ý chí, kinh nghiệm, trình độ tri thức, phương pháp nhận thức, phong cách tư duy của chủ thể. Cho dù ở trong môi trường nào thì chủ thể cũng giữ vai trò quan trọng đối với quá trình hình thành tư duy của con người. Vì vậy, ngay từ đầu các khóa học cũng như trong suốt quá trình đào tạo ở các nhà trường quân đội phải thường xuyên khích lệ, động viên người học nêu cao tinh thần trách nhiệm, phát huy cao nhất nỗ lực chủ quan, tích cực tự giác tự học tập, tu dưỡng và rèn luyện về mọi mặt để tự hoàn thiện phẩm chất và năng lực chỉ huy lãnh đạo nói chung, năng lực tư duy quân sự nói riêng gắn với chức trách, nhiệm vụ sẽ đảm nhiệm sau khi tốt nghiệp, ra trường.

3. Kết luận

Phát triển năng lực tư duy của học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội tại các nhà trường quân đội là một quá trình mang tính quy luật, được triển khai một cách có mục đích, có tổ chức và có định hướng. Quá trình này bao gồm việc hình thành, bồi dưỡng và hoàn thiện các phẩm chất tư duy quân sự, giúp người học từng bước nâng cao trình độ nhận thức và khả năng xử lý các vấn đề đặt ra trong hoạt động quân sự, phù hợp với mục tiêu, yêu cầu đào tạo sĩ quan trong giai đoạn mới.

Thông qua việc giải quyết đúng đắn các mối quan hệ trong GD&ĐT,  năng lực tư duy của học viên được phát triển theo hướng ngày càng sâu sắc, linh hoạt và sáng tạo. Nhờ đó, sau khi tốt nghiệp, học viên có khả năng phân tích, đánh giá, dự báo và ra quyết định một cách kịp thời, chính xác; đáp ứng tốt chức trách, nhiệm vụ ở cương vị ban đầu.

Đồng thời, việc được trang bị nền tảng tư duy quân sự vững chắc tại nhà trường còn tạo điều kiện để học viên tiếp tục phát triển năng lực tư duy ở đơn vị cơ sở, thích ứng với yêu cầu nhiệm vụ trong môi trường thực tiễn và sẵn sàng đảm nhiệm những vị trí công tác cao hơn trong tương lai. Đây là yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với việc xây dựng đội ngũ sĩ quan có bản lĩnh, trí tuệ và năng lực tư duy phù hợp với yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.

Chú thích:

1, 2. Đảng Cộng sản Việt Nam. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Tập I. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, 2021, tr. 111, 156.

3. Chỉ lệnh số 971/CT-TM ngày 04/12/2020 của Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam về công tác quân sự, quốc phòng năm 2021.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ Quốc phòng. (2020). Báo cáo số 3927/BC-BQP ngày 19/10/2020 về tổng kết thực hiện Chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo trong Quân đội giai đoạn 2011–2020.

2. Quân ủy Trung ương. (2022a). Báo cáo số 1650-BC/QUTW ngày 20/12/2022 về tổng kết thực hiện Nghị quyết số 86-NQ/ĐUQSTW của Đảng ủy Quân sự Trung ương về công tác giáo dục và đào tạo trong tình hình mới.

3. Cục Nhà trường. (2022). Hướng dẫn số 94/HD-NT ngày 19/01/2022 về xây dựng chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo trong các học viện, trường quân đội.

4. Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI. (2013). Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.

5. Quân ủy Trung ương. (2022b). Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới.