PHÁT HUY VAI TRÒ XUNG KÍCH CỦA THANH NIÊN QUÂN ĐỘI TRONG ĐỘT PHÁ PHÁT TRIỂN KHOA HỌC, CÔNG NGHỆ, ĐỔI MỚI SÁNG TẠO VÀ CHUYỂN ĐỔI SỐ HIỆN NAY

Thượng úy CN Võ Quốc Thái - Thượng sỹ Chu Thế Anh

Trường Sĩ quan Chính trị

Tóm tắt: Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, thanh niên quân đội giữ vai trò nòng cốt trong phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quân đội hiện đại, vững mạnh trong thời kỳ mới. Thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước, Quân uỷ Trung ương, Bộ Quốc phòng về phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đòi hỏi phải có những nghiên cứu cơ bản, chuyên sâu về giải pháp phát huy vai trò xung kích của thanh niên Quân đội hiện nay.

Từ khoá: Thanh niên Quân đội; chuyển đổi số; khoa học, công nghệ.

1. Đặt vấn đề

Thanh niên Quân đội là một bộ phận quan trọng của thanh niên Việt Nam, có vị trí, vai trò quan trọng trong thực hiện các nhiệm vụ của Quân đội, nhất là ở đơn vị cơ sở, luôn mang trong mình khát vọng cống hiến, góp phần vào thành công của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong kỷ nguyên Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã và đang trở thành động lực chủ yếu phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời là yếu tố then chốt trong xây dựng tiềm lực quốc phòng - an ninh; yêu cầu đặt ra đối với thanh niên Quân đội không chỉ dừng lại ở phẩm chất chính trị, bản lĩnh kiên cường mà còn phải có kiến thức toàn diện, năng lực tư duy linh hoạt, kiến thức, kỹ năng số thành thạo, khả năng học tập và thích nghi cao với sự phát triển của khoa học - công nghệ.

Ảnh: Đại biểu trẻ tham dự Tọa đàm khoa học về “Đột phá phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở Trường Sĩ quan Chính trị (Ngày 26/11/2025).

2. Nội dung nghiên cứu

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đang triển khai nhiều chương trình hành động cụ thể nhằm tạo bước đột phá trong phát triển khoa học - công nghệ và chuyển đổi số. Nghị quyết xác định rõ: “Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội, ngăn chặn nguy cơ tụt hậu, đưa đất nước phát triển bứt phá, giàu mạnh trong kỷ nguyên mới” (1).

Với tinh thần chủ động, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đã tổ chức quán triệt, triển khai trong toàn quân và ban hành Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/2025 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội. Nghị quyết xác định mục tiêu đến năm 2030, tầm nhìn 2045: “Khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành động lực then chốt xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, làm chủ và ứng dụng hiệu quả công nghệ chiến lược trong quản lý, huấn luyện, tác chiến, bảo đảm kỹ thuật, an toàn thông tin…” (2). Điều này thể hiện rõ quyết tâm chính trị, tầm nhìn chiến lược của Quân đội ta trong việc "xóa mù số", nâng cao năng lực trí tuệ, học tập và sáng tạo cho mọi quân nhân, tạo nền tảng vững chắc để làm chủ khoa học - công nghệ hiện đại.

Là thế hệ đoàn viên được đào tạo trong thời kỳ mới, được trang bị đầy đủ kiến thức, kĩ năng về công nghệ, thông tin, ngoại ngữ, trong bối cảnh Internet phát triển mạnh mẽ toàn cầu, tuổi trẻ Quân đội hội tụ đầy đủ điều kiện để trở thành nguồn nhân lực nòng cốt trong quá trình đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Lực lượng thanh niên Quân đội trong đột phá phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chủ yếu là đội ngũ sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp trẻ ở các đơn vị và học viên đang được đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các học viên, nhà trường Quân đội. Bên cạnh những đặc điểm chung của tuổi trẻ, thanh niên Quân đội được tuyển chọn, thi tuyển, đào tạo rất kỹ lưỡng, chặt chẽ về mọi mặt; vì thế, họ có bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, trình độ học vấn ngày càng cao. Tuy nhiên, trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, cùng với sự tác động phức tạp của an ninh phi truyền thống, chủ nghĩa cá nhân, lối sống hưởng thụ và những ảnh hưởng tiêu cực từ không gian mạng, một bộ phận thanh niên quân đội còn có biểu hiện hạn chế về nhận thức, kỹ năng số, chưa theo kịp tốc độ phát triển công nghệ; ý thức tự đổi mới sáng tạo của một số đoàn viên, thanh niên chưa cao; tâm lý ngại thay đổi, sợ thất bại vẫn còn tồn tại, ảnh hưởng đến vai trò tiên phong trong quá trình đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Để phát huy vai trò xung kích của thanh niên Quân đội trong đột phá phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số hiện nay, cần thực hiện một số nội dung, giải pháp sau:

Ảnh: Góc không gian cơ sở hạ tầng chuyển đổi số ở Trường Sĩ quan Chính trị (2025)

Một là, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp uỷ, tổ chức đảng, cán bộ chủ trì các cấp về phát huy vai trò xung kích của thanh niên quân đội trong phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đây là giải pháp có ý nghĩa quyết định nhằm nâng cao nhận thức, ý thức, trách nhiệm và phát huy tính chủ động, sáng tạo của lực lượng đoàn viên, thanh niên trong đột phá phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Vì vậy, trước hết, tăng cường quán triệt, cụ thể hoá các quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước, Quân uỷ Trung ương, Bộ Quốc phòng và các cơ quan chức năng về phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong toàn quân. Trong đó, coi trọng việc triển khai sâu sắc Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị (khóa XIII) về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW của Quân uỷ Trung ương về đột phá phát triển khoa học - công nghệ và chuyển đổi số trong Quân đội. Quá trình quán triệt cần được tổ chức đồng bộ, thường xuyên bằng nhiều hình thức linh hoạt như: học tập chính trị tập trung, hội nghị chuyên đề, diễn đàn thanh niên… nhằm thống nhất nhận thức và hành động của cán bộ, chiến sĩ, nhất là thanh niên, về vai trò, ý nghĩa và hiệu quả của công nghệ số đối với sự nghiệp xây dựng Quân đội hiện đại. Thường xuyên phát huy vai trò nêu gương, định hướng và hỗ trợ của cán bộ chủ trì các cấp trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, tạo điều kiện để thanh niên Quân đội được học tập, nghiên cứu và sáng tạo. Ngoài ra, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và sơ kết, tổng kết định kỳ về kết quả lãnh đạo, chỉ đạo, phát huy vai trò xung kích của tuổi trẻ Quân đội trong đột phá phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Cùng với đó, đẩy mạnh biểu dương, khen thưởng kịp thời các tập thể, cá nhân điển hình tiên tiến, khuyến khích tinh thần “dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới sáng tạo” của thanh niên.

Hai là, nâng cao nhận thức, phát huy tinh thần tích cực, tự giác, sáng tạo của thanh niên Quân đội trong đột phá phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đây là giải pháp mang tính nền tảng, giữ vai trò then chốt trong việc phát huy vai trò xung kích của thanh niên hiện nay. Bởi lẽ, đoàn viên, thanh niên chỉ có thể phát huy tốt vai trò xung kích trong đột phá phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số khi có bản lĩnh chính trị vững vàng, lý tưởng sống cao đẹp, ý chí vượt khó và khát vọng cống hiến mãnh liệt. Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức, khơi dậy tinh thần trách nhiệm, ý chí và khát vọng cống hiến của đoàn viên; giáo dục lý tưởng cách mạng, truyền thống vẻ vang của Quân đội và các tấm gương điển hình tiên tiến trong nghiên cứu khoa học để truyền cảm hứng và khơi dậy tinh thần phấn đấu. Qua đó, giúp mỗi đoàn viên nhận thức sâu sắc rằng phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là động lực then chốt thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và quốc phòng - an ninh, mà còn là trách nhiệm để thế hệ trẻ thể hiện trí tuệ, bản lĩnh, tinh thần tiên phong trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đồng thời, tăng cường lồng ghép các nội dung về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào chương trình giáo dục - đào tạo, bồi dưỡng và hoạt động phong trào của đoàn viên, thanh niên. Bên cạnh đó, khuyến khích đoàn viên tích cực tự học, tự nghiên cứu, phát triển năng lực toàn diện, nhất là trình độ ngoại ngữ, tin học, kỹ năng công nghệ thông tin và kỹ năng số để thích ứng với yêu cầu hội nhập quốc tế. Khuyến khích thanh niên Quân đội tích cực tham gia các đề tài khoa học, xây dựng thư viện số, kho dữ liệu chuyên ngành; chủ động học tập, trau dồi kiến thức, kỹ năng công nghệ, ngoại ngữ... Qua đó, hình thành thế hệ "quân nhân số" có trình độ, tư duy hiện đại, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Quân đội hiện đại.

Ba là, phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, lực lượng tiến hành phong trào “Bình dân học vụ số”.

Đây là giải pháp có vai trò đặc biệt quan trọng, góp phần tạo nền tảng và động lực mạnh mẽ để thanh niên Quân đội phát huy tinh thần xung kích, sáng tạo trong nghiên cứu, ứng dụng công nghệ số, phục vụ sự nghiệp xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”. Trước xu thế chuyển đổi số đang diễn ra sâu rộng, việc phát triển và duy trì phong trào “Bình dân học vụ số” trong các học viện, nhà trường quân đội không chỉ giúp mở rộng khả năng tiếp cận tri thức một cách nhanh chóng, thuận tiện mà còn hình thành môi trường học tập, nghiên cứu, sáng tạo mới, nơi đoàn viên có thể khẳng định được năng lực, trí tuệ và khát vọng cống hiến. Bên cạnh đó, cần nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ, đảng viên, đặc biệt là cán bộ đoàn các cấp về vị trí, mục tiêu, nội dung và ý nghĩa của phong trào “Bình dân học vụ số” trong bối cảnh hiện nay. Tổ chức đoàn các cấp cần chủ động xây dựng kế hoạch cụ thể, thiết thực, phù hợp với đặc thù từng khoa, cơ quan, đơn vị; trong đó, trọng tâm là thành lập và duy trì các “Tổ hỗ trợ số” - lực lượng nòng cốt trong triển khai phong trào, có nhiệm vụ hướng dẫn, “xoá mù công nghệ” cho đoàn viên, thanh niên còn hạn chế về kỹ năng số. Các “Tổ hỗ trợ số” phải được lựa chọn từ những đoàn viên có năng lực công nghệ thông tin tốt, có tinh thần trách nhiệm và kỹ năng truyền đạt, nhằm hỗ trợ trực tiếp cho đồng đội trong việc sử dụng các phần mềm học tập, nghiên cứu, quản lý, điều hành trên môi trường số.

Bốn là, đầu tư đồng bộ hệ thống cơ sở vật chất, thiết chế hạ tầng và các điều kiện đảm bảo cho quá trình đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đây là giải pháp có ý nghĩa chiến lược, tạo nền tảng vật chất và công nghệ vững chắc để thúc đẩy quá trình đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số toàn diện ở các đơn vị trong toàn quân, góp phần phát huy tối đa vai trò xung kích, sáng tạo của đoàn viên trong nghiên cứu, học tâp và công tác. Xây dựng kế hoạch tổng thể phát triển hạ tầng công nghệ thông tin, bảo đảm tính liên thông, đồng bộ và an toàn, phù hợp với lộ trình chuyển đổi số của Bộ Quốc phòng và Quân uỷ Trung ương. Đẩy mạnh tận dụng và nâng cấp các nền tảng số hiện có, mở rộng mạng dữ liệu quân sự tốc độ cao trên nền tảng 4G, 5G, kết nối thống nhất với hệ thống truyền dẫn số của toàn quân. Đồng thời, các cơ quan, đơn vị cần thường xuyên cập nhật, quản lý và khai thác có hiệu quả kho dữ liệu số nội bộ, hình thành ngân hàng dữ liệu điện tử phục vụ công tác quản lý, giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học và huấn luyện. Việc khai thác, chia sẻ, bảo mật dữ liệu phải tuân thủ nghiêm các quy định của Bộ Quốc phòng, bảo đảm an toàn tuyệt đối về thông tin, dữ liệu quân sự. Bên cạnh đó, đây cũng là sự thể hiện cụ thể hoá chủ trương, định hướng chiến lược của Đảng, Nhà nước và Quân đội trong việc đầu tư phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng xã hội số, quốc phòng số và hình thành “quân nhân số”. Đặc biệt, cần ban hành và thực hiện các chính sách hỗ trợ trong và ngoài quân đội để huy động nguồn lực, chia sẻ công nghệ, chuyển giao tri thức và thiết bị kỹ thuật hiện đại phục vụ công tác đào tạo, nghiên cứu, giảng dạy và quản lý.

3. Kết luận

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ, thanh niên quân đội không chỉ đóng vai trò then chốt trong nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền quốc gia mà còn là lực lượng quan trọng, tiên phong, đi đầu, trong phát triển khoa học - công nghệ và chuyển đổi số, làm chủ công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Việc phát huy hiệu quả vai trò của họ không chỉ góp phần đẩy mạnh phát triển khoa học - công nghệ và chuyển đổi số mà còn nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quân đội, góp phần hình thành thế hệ “quân nhân số” đáp ứng mọi yêu cầu nhiệm vụ trong kỷ nguyên mới./.

Tài liệu tham khảo

1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2025), Nghị quyết của Bộ Chính trị Về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Nghị quyết số 71-NQ/TW, Hà Nội, ngày 22 tháng 8 năm 2025

2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập 1, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, 2026

3. Quân ủy Trung ương (2022), về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng xây dựng Quân đội trong tình hình mới; Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW, ngày 20/12/2022,

4. Quân ủy Trung ương (2022). Nghị quyết số 1652-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 về lãnh đạo công tác khoa học quân sự đến năm 2030 và những năm tiếp theo.

5. Quân ủy Trung ương, về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội; Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29 tháng 01 năm 2025