PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA THANH NIÊN QUÂN ĐỘI TRONG CÔNG TÁC ĐỐI NGOẠI QUỐC PHÒNG - THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

Nguyễn Xuân Thế, Nguyễn Chí Giáp-

Hệ 2, Học viện Chính trị

Email: [email protected]

Tóm tắt: Bài viết khẳng định thanh niên quân đội là nhân tố then chốt trong đối ngoại quốc phòng, vừa là chủ thể thực hiện, vừa là cầu nối hội nhập. Mặc dù đạt được nhiều thành tựu, công tác này vẫn tồn tại bất cập về năng lực ngoại ngữ, kỹ năng xử lý tình huống và sự thiếu đồng bộ trong triển khai. Nghiên cứu đề xuất năm giải pháp căn bản, tập trung vào các nội dung: giáo dục chính trị, tăng cường sự lãnh đạo, đổi mới nội dung hoạt động, phát huy tính tự giác và phối hợp tổng hợp.

Từ khoá: Thanh niên quân đội, Đối ngoại quốc phòng, Hội nhập quốc tế, Quân đội nhân dân Việt Nam.

1. Đặt vấn đề

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, thanh niên Quân đội nhân dân Việt Nam không chỉ là lực lượng nòng cốt trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc mà còn giữ vai trò trọng yếu trong công tác đối ngoại quốc phòng. Đây là lực lượng trẻ, nhạy bén, được đào tạo chính quy, đóng góp trực tiếp vào việc củng cố lòng tin chiến lược, lan tỏa hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ” và đẩy mạnh hiện đại hóa quân đội. Tuy nhiên, việc phát huy tiềm năng của lực lượng này vẫn đối mặt với những thách thức về nhận thức, trình độ ngoại ngữ và cơ chế tổ chức thực hiện. Bài viết tập trung phân tích thực trạng và đề xuất nhóm giải pháp đồng bộ nhằm tối ưu hóa vai trò của thanh niên quân đội trong tình hình mới.

2. Nội dung nghiên cứu

Thanh niên trong Quân đội nhân dân Việt Nam là bộ phận đặc thù của thanh niên Việt Nam, đang học tập, công tác và rèn luyện trong các cơ quan, đơn vị của Quân đội nhân dân Việt Nam, giữ các cương vị từ chiến sĩ, hạ sĩ quan, binh sĩ, học viên đến sĩ quan trẻ. Đây là lực lượng đông đảo, có vai trò xung kích, trực tiếp tham gia thực hiện chức năng, nhiệm vụ của quân đội; đồng thời là lực lượng kế cận quan trọng, góp phần bảo đảm sự kế thừa và phát triển liên tục của Quân đội nhân dân Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Thanh niên quân đội là lực lượng quan trọng trong triển khai và hiện thực hóa đường lối, chủ trương đối ngoại quốc phòng của Đảng và Nhà nước. Với vị trí là lực lượng trẻ, năng động, được đào tạo, rèn luyện trong môi trường quân sự chính quy, thanh niên quân đội giữ vai trò ngày càng nổi bật trong các hoạt động đối ngoại quốc phòng; là lực lượng trực tiếp tham gia triển khai các hoạt động đối ngoại quốc phòng, góp phần hiện thực hóa đường lối đối ngoại của Đảng trong lĩnh vực quốc phòng; là lực lượng quan trọng góp phần xây dựng, củng cố lòng tin chiến lược và tăng cường quan hệ hợp tác quốc phòng giữa Việt Nam với các quốc gia và tổ chức quốc tế; là lực lượng xung kích trong tham gia các hoạt động hợp tác quốc phòng quốc tế, nhất là trong các lĩnh vực mới, phi truyền thống; đồng thời, là lực lượng nòng cốt trong lan tỏa hình ảnh, bản sắc và giá trị “Bộ đội Cụ Hồ” trong môi trường quốc tếơ; lực lượng quan trọng trong đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực đối ngoại quốc phòng, lực lượng góp phần nâng cao năng lực hội nhập quốc tế và hiện đại hóa quân đội thông qua hoạt động đối ngoại quốc phòng. Thông qua hợp tác quốc tế, thanh niên quân đội có điều kiện tiếp cận với khoa học - công nghệ quân sự tiên tiến, phương pháp tổ chức, quản lý hiện đại, từ đó góp phần nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực thực tiễn. Quá trình này không chỉ giúp hoàn thiện bản thân mỗi cá nhân mà còn đóng góp vào việc nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu và khả năng hội nhập của toàn quân. Có thể khẳng định rằng, thanh niên quân đội giữ vai trò toàn diện, vừa là lực lượng trực tiếp thực hiện, vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là cầu nối quan trọng trong triển khai các hoạt động đối ngoại quốc phòng. Việc nhận thức đầy đủ và phát huy hiệu quả vai trò của lực lượng này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác đối ngoại quốc phòng, góp phần bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa trong tình hình mới.

Nhận thức rõ vai trò quan trọng của thanh niên quân đội đối với công tác đối ngoại quốc phòng, những năm qua, các cấp ủy, tổ chức đảng và cán bộ chủ trì các cấp đã không ngừng quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo việc phát huy vai trò của lực lượng này thông qua nhiều chủ trương, biện pháp cụ thể, thiết thực, tạo cơ sở chính trị vững chắc để tổ chức triển khai thực hiện. Nội dung phát huy vai trò của thanh niên quân đội ngày càng được đưa vào nghị quyết lãnh đạo, kế hoạch công tác của các cơ quan, đơn vị, góp phần nâng cao tính chủ động, thống nhất trong tổ chức thực hiện. Các nội dung, hình thức, biện pháp phát huy vai trò thanh niên được triển khai tương đối đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm, đồng thời có nhiều đổi mới, sáng tạo phù hợp với đặc điểm, nhiệm vụ của từng đơn vị và yêu cầu của đối ngoại quốc phòng trong tình hình mới.

Thanh niên quân đội ngày càng được tạo điều kiện tham gia sâu rộng hơn vào các hoạt động đối ngoại quốc phòng như giao lưu quốc phòng, hội nghị, hội thảo quốc tế, hợp tác đào tạo, diễn tập chung và tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình. Thông qua các hoạt động này, đội ngũ thanh niên quân đội đã có sự trưởng thành rõ rệt cả về bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn, kỹ năng đối ngoại và năng lực hội nhập quốc tế. Hiệu quả tham gia của thanh niên quân đội ngày càng được nâng cao, góp phần thiết thực vào việc củng cố lòng tin chiến lược, tăng cường hiểu biết lẫn nhau, mở rộng quan hệ hợp tác quốc phòng giữa Việt Nam với các quốc gia và tổ chức quốc tế. Đồng thời, thông qua hoạt động đối ngoại, hình ảnh người quân nhân cách mạng, phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” được thanh niên quân đội lan tỏa mạnh mẽ, góp phần nâng cao uy tín, vị thế của Quân đội nhân dân Việt Nam trên trường quốc tế.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc phát huy vai trò của thanh niên quân đội trong đối ngoại quốc phòng vẫn còn bộc lộ một số hạn chế, bất cập. Ở một số nơi, nhận thức của cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ chủ trì về vai trò của thanh niên chưa thật sự đầy đủ, sâu sắc; việc cụ thể hóa các chủ trương, nghị quyết còn mang tính hình thức, thiếu chiều sâu và chưa gắn chặt với nhiệm vụ thực tiễn của đơn vị. Một số nội dung, hình thức, biện pháp triển khai còn chậm đổi mới, chưa theo kịp yêu cầu của quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Năng lực hội nhập quốc tế của một bộ phận thanh niên quân đội còn hạn chế, đặc biệt là về trình độ ngoại ngữ, kỹ năng giao tiếp và xử lý tình huống trong môi trường quốc tế. Bên cạnh đó, cơ hội tham gia các hoạt động đối ngoại quốc phòng chưa đồng đều giữa các đơn vị, dẫn đến sự chênh lệch về kinh nghiệm thực tiễn và khả năng phát huy vai trò của thanh niên.

Từ thực trạng trên, để phát huy vai trò của thanh niên quân đội trong đối ngoại quốc phòng đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, cần thực hiện tốt các giải pháp sau:

Một là, làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục tạo sự chuyển biến về nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể trong phát huy vai trò của thanh niên quân đội trong đối ngoại quốc phòng thời kỳ mới. Tiếp tục đẩy mạnh công tác giáo dục, tuyên truyền về đối ngoại quốc phòng và vai trò của thanh niên quân đội một cách toàn diện, có chiều sâu và phù hợp với từng đối tượng với nhiều hình thức linh hoạt, kết hợp giữa giáo dục tập trung với tự học, giữa sinh hoạt chính trị với các diễn đàn trao đổi, giữa lý luận với phân tích tình huống cụ thể. Gắn chặt nội dung giáo dục với thực tiễn nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị, giúp cán bộ, chiến sĩ, nhất là thanh niên quân đội nhận thức rõ mình phải làm gì, làm như thế nào trong điều kiện cụ thể. Đồng thời, cần đổi mới phương pháp tuyên truyền theo hướng tăng tính trực quan, sinh động, dễ tiếp cận; ứng dụng công nghệ thông tin, truyền thông đa phương tiện để nâng cao hiệu quả giáo dục, tạo sức lan tỏa sâu rộng. Tăng cường cung cấp thông tin định hướng, nâng cao nhận thức thực tiễn về đối ngoại quốc phòng; thường xuyên cập nhật, phổ biến kịp thời các thông tin về tình hình quốc tế, khu vực, các vấn đề liên quan đến quốc phòng, an ninh, quan hệ quốc tế và hoạt động đối ngoại quốc phòng của Việt Nam. Tổ chức các buổi thông tin thời sự, tọa đàm, trao đổi chuyên đề, phân tích tình huống cụ thể để nâng cao khả năng nhận diện, đánh giá và xử lý các vấn đề trong thực tiễn. Phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ chủ trì, cán bộ chính trị và cán bộ Đoàn. Chú trọng phát hiện, bồi dưỡng và nhân rộng các điển hình tiên tiến trong thanh niên quân đội; gắn chặt với cơ chế thi đua, khen thưởng, đánh giá và kỷ luật.

Hai là, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn của tổ chức đảng, lãnh đạo, chỉ huy các cấp. Tiếp tục triển khai đồng bộ các biện pháp mang tính hệ thống, bảo đảm vừa đúng định hướng chính trị, vừa có tính khả thi cao trong tổ chức thực hiện; nâng cao chất lượng xây dựng và tổ chức thực hiện nghị quyết lãnh đạo của cấp ủy các cấp; tạo điều kiện thuận lợi về cơ chế, thời gian, nguồn lực để thanh niên quân đội được tham gia các hoạt động đối ngoại quốc phòng phù hợp, linh hoạt, sát thực tiễn, tránh tình trạng hành chính hóa, máy móc. Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ, trao đổi kinh nghiệm giữa các đơn vị nhằm nâng cao năng lực tổ chức thực hiện. Duy trì nghiêm chế độ kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết nhằm bảo đảm quá trình thực hiện luôn được điều chỉnh kịp thời, đúng hướng. Thực hiện tốt công tác sơ kết, tổng kết qua đó rút ra bài học kinh nghiệm, phát hiện mô hình hay, cách làm hiệu quả để nhân rộng; gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả thực hiện là yếu tố then chốt bảo đảm tính thực chất và hiệu quả của toàn bộ quá trình. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích, khen thưởng kịp thời đối với những tập thể, cá nhân làm tốt, cũng như có biện pháp xử lý phù hợp đối với những trường hợp thiếu trách nhiệm, làm việc kém hiệu quả.

Ba là, thường xuyên đổi mới nội dung, vận dụng sáng tạo các hình thức đối ngoại quốc phòng. Trước hết, cần đổi mới nội dung giáo dục theo hướng toàn diện, thiết thực và hiện đại. Tập trung giáo dục, bồi dưỡng kiến thức lý luận về đối ngoại quốc phòng, kỹ năng đối ngoại và ngoại ngữ; chuyển mạnh từ truyền thụ kiến thức một chiều sang phát triển năng lực, chú trọng rèn luyện tư duy phản biện, kỹ năng xử lý tình huống và khả năng thích ứng với môi trường đa phương. Cùng với đổi mới nội dung, việc đa dạng hóa hình thức tổ chức hoạt động là yêu cầu tất yếu nhằm tạo sức hấp dẫn, thu hút sự tham gia tích cực của thanh niên. Các hình thức như diễn đàn thanh niên, tọa đàm chuyên đề, giao lưu quốc tế, mô hình câu lạc bộ, hoạt động trải nghiệm thực tiễn… cần được tổ chức thường xuyên, có chiều sâu và phù hợp với từng đối tượng. Việc kết hợp giữa các hình thức truyền thống với các phương thức mới sẽ tạo môi trường học tập mở, giúp thanh niên chủ động trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, từ đó nâng cao nhận thức và kỹ năng. Đặc biệt, các hoạt động trải nghiệm thực tiễn có ý nghĩa quan trọng trong việc chuyển hóa kiến thức thành năng lực, giúp thanh niên “học đi đôi với hành”, rèn luyện bản lĩnh và sự tự tin trong môi trường đối ngoại.

Cấp ủy, tổ chức đảng, chỉ huy các cấp thường xuyên tạo điều kiện để thanh niên được tham gia trực tiếp vào các hoạt động như giao lưu quốc phòng biên giới, hợp tác quốc tế, tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, các chương trình trao đổi, huấn luyện chung… Thông qua đó, thanh niên không chỉ nâng cao kỹ năng chuyên môn mà còn tích lũy kinh nghiệm, hình thành bản lĩnh, phong cách làm việc chuyên nghiệp trong môi trường quốc tế. Làm tốt công tác phát hiện, xây dựng và nhân rộng các mô hình, cách làm hiệu quả như “Câu lạc bộ ngoại ngữ”, “Diễn đàn thanh niên”, “Thanh niên với hội nhập quốc tế”… cần được tổng kết, đánh giá một cách khoa học để rút ra những yếu tố thành công, từ đó nhân rộng trong toàn quân. Đồng thời, cần tạo cơ chế khuyến khích các đơn vị chủ động sáng tạo mô hình mới, cách làm hay, qua đó tạo động lực đổi mới liên tục trong hoạt động phát huy vai trò của thanh niên quân đội.

Bốn là, Phát huy tính tích cực, tự giác của thanh niên quân đội. Thường xuyên giáo dục động cơ, khát vọng cống hiến và ý thức trách nhiệm cho thanh niên quân đội. Tập trung giáo dục làm cho thanh niên nhận thức sâu sắc ý nghĩa, tầm quan trọng của đối ngoại quốc phòng đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới; thấy rõ vai trò, trách nhiệm của bản thân trong thực hiện nhiệm vụ. Trên cơ sở đó, hình thành động cơ phấn đấu đúng đắn, khát vọng cống hiến, tinh thần sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Việc giáo dục cần gắn với thực tiễn, thông qua các tấm gương tiêu biểu, các tình huống cụ thể, qua đó tạo sự chuyển biến từ nhận thức sang hành động một cách bền vững. Xây dựng môi trường thuận lợi để thanh niên phát huy tính chủ động, sáng tạo trong thực hiện nhiệm vụ. Tổ chức các hoạt động đa dạng, có tính thử thách, tạo cơ hội để thanh niên tham gia, trải nghiệm và khẳng định năng lực. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế tiếp nhận, khuyến khích và bảo vệ các ý tưởng sáng tạo của thanh niên, tránh tình trạng e ngại, thụ động. Xây dựng môi trường văn hóa đơn vị lành mạnh, tích cực; xây dựng tập thể đoàn kết, kỷ luật, có tinh thần hỗ trợ, khích lệ lẫn nhau trong học tập và rèn luyện. Đồng thời, cần phát huy vai trò của dư luận tập thể trong việc động viên, định hướng hành vi, tạo áp lực tích cực đối với mỗi thanh niên.

Năm là, Phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, lực lượng. Tiếp tục triển khai đồng bộ các biện pháp theo hướng rõ chức năng, chặt phối hợp, thông suốt thông tin và sử dụng hiệu quả nguồn lực. Trước hết, cần xác định rõ chức năng, nhiệm vụ và cơ chế phối hợp giữa các tổ chức, lực lượng, tránh tình trạng chồng chéo hoặc bỏ sót nhiệm vụ. Mỗi chủ thể, từ cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chính trị, tổ chức Đoàn đến các cơ quan chức năng về đối ngoại quốc phòng cần được quy định rõ vai trò, trách nhiệm và quyền hạn trong từng khâu của quá trình tổ chức thực hiện. Đồng thời, cần xây dựng và hoàn thiện quy chế phối hợp cụ thể, khả thi, có phân công rõ ràng, gắn trách nhiệm với kết quả, qua đó tạo nền tảng cho sự vận hành đồng bộ, hiệu quả. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị trong và ngoài quân đội, cũng như với các đối tác liên quan, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng; chủ động thiết lập và duy trì cơ chế phối hợp thường xuyên giữa các đơn vị trong quân đội với các bộ, ngành, địa phương, tổ chức chính trị – xã hội và các đối tác quốc tế trong tổ chức các hoạt động đối ngoại quốc phòng. Phát huy vai trò của các tổ chức quần chúng, đặc biệt là tổ chức Đoàn Thanh niên, trong việc tuyên truyền, giáo dục và tổ chức hoạt động. Trong điều kiện hoạt động đối ngoại quốc phòng ngày càng đa dạng, thường xuyên xây dựng cơ chế trao đổi thông tin thường xuyên giữa các cấp, các lực lượng; tổ chức các hội nghị, hội thảo, diễn đàn trao đổi kinh nghiệm; đồng thời ứng dụng công nghệ thông tin để tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu. Qua đó, tạo sự liên thông, thống nhất trong tổ chức thực hiện và nâng cao chất lượng hoạt động. Huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phục vụ hoạt động phát huy vai trò của thanh niên quân đội.

3. Kết luận

Phát huy vai trò của thanh niên quân đội trong đối ngoại quốc phòng là yêu cầu khách quan, có ý nghĩa chiến lược trong bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Nghiên cứu đã làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và chỉ ra những hạn chế cần khắc phục. Trong thời gian tới, cần tiếp tục quán triệt quan điểm của Đảng, tổ chức thực hiện hiệu quả các giải pháp, đồng thời bổ sung, phát triển phù hợp với thực tiễn, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam hiện đại và nâng cao vị thế đất nước trên trường quốc tế.

Tài liệu tham khảo:

[1]. Tổng cục Chính trị (2022), Báo cáo Chính trị của Tổng cục Chính trị tại Đại hội đại biểu Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Quân đội lần thứ X (2022 - 2027), Hà Nội.

[2]. Tổng cục Chính trị (2026), Tài liệu nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội nhiệm kỳ 2025-2030, Hà Nội.

[3]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2018), Nghị quyết của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018, Hà Nộ

[4]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

[5]. Bộ Quốc phòng (2019), Quốc phòng Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia sự thật, Hà Nội.