NHẬN DIỆN NGUY CƠ “CÁCH MẠNG MÀU” TRONG GIÁO DỤC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY VÀ GIẢI PHÁP PHÒNG CHỐNG

PGS.TS Trần Đình Tuấn –

Viện Nghiên cứu hợp tác phát triển giáo dục

Tóm tắt: Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số, Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ về an ninh phi truyền thống, trong đó “cách mạng màu” là một dạng biến thể tinh vi của chiến lược “diễn biến hòa bình” mà các thế lực thù địch sử dụng nhằm tác động đến hệ thống chính trị, tư tưởng, và đặc biệt là lĩnh vực giáo dục – nơi hình thành hệ giá trị, nhân cách và niềm tin thế hệ trẻ. Bài viết tập trung phân tích bản chất, biểu hiện và nguy cơ xâm nhập của “cách mạng màu” trong môi trường giáo dục, đồng thời đề xuất các giải pháp nhận diện sớm, phòng ngừa và đấu tranh hiệu quả nhằm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, củng cố niềm tin chính trị – xã hội trong giáo dục Việt Nam hiện nay.

Từ khóa: Cách mạng màu; giáo dục; an ninh tư tưởng; phòng chống; Việt Nam.

Hội thảo khoa học tại trường Đại học quốc tế VinUniversity

1. Đặt vấn đề

Theo Nelson Mandela: “Education is the most powerful weapon which you can use to change the world” (Giáo dục là vũ khí mạnh nhất mà bạn có thể sử dụng để thay đổi thế giới). Giáo dục không chỉ là lĩnh vực đào tạo con người mà còn là mặt trận tư tưởng – văn hóa quan trọng của quốc gia. Trong thời đại số và hội nhập quốc tế sâu rộng, giáo dục Việt Nam đang chịu tác động mạnh mẽ từ các luồng tư tưởng, văn hóa và công nghệ toàn cầu. Các thế lực thù địch triệt để lợi dụng internet, mạng xã hội, và các chương trình giao lưu – hợp tác quốc tế để gieo rắc tư tưởng phản động, kích động “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, hướng tới hình thành “cách mạng màu” trong giới trẻ, đặc biệt là học sinh, sinh viên và giảng viên.

Thời gian gần đây đang nổi lên cảnh báo về nguy cơ “Cách mạng mầu” trong giáo dục. Không phải tự nhiên mà luồng dư luận này lại bị đẩy lên cao trào như vậy. Nhìn ra thế giới, diễn biến ở Bangladesh là một hiện tượng có tác động không nhỏ đến các quốc gia khác. Nhìn lại trong nước, những sự việc diễn ra ở Đại học Fulbright Việt Nam và việc trích tác phẩm “Nỗi buồn chiến tranh” đưa vào giảng dạy trong chương trình giáo dục phổ thông, việc đề nghị đưa môn lịch sử ra khỏi các môn học bắt buộc … Tất cả những điều đó đã đẩy dư luận xã hội lên một cao trào bức xúc.

Nhận diện, phát hiện sớm và phòng chống nguy cơ “Cách mạng mầu” trong giáo dục là yêu cầu cấp thiết, góp phần giữ vững ổn định chính trị – xã hội, bảo đảm an ninh tư tưởng và định hướng phát triển bền vững của nền giáo dục Việt Nam. Tuy nhiên, đây là một mặt trận phức tạp, liên quan đến nhiều mối quan hệ nhạy cảm trong bối cảnh quốc tế hoàn toàn mới và trong sự yêu cầu phát triển đột phá của giáo dục. Đấu tranh ngăn chặn nguy cơ “Cách mạng mầu” trong lĩnh vực văn hóa giáo dục phải có tính khoa học và có văn hóa, có giáo dục. Mọi hoạt động “nhiệt tình quá thái” bằng “cái đầu nóng” thiếu sự tinh tế văn hóa, giáo dục đôi khi chỉ làm phức tạp thêm tình hình và phản tác dụng. Đó là vấn đề đặt ra cần phải nghiên cứu nghiêm túc và có biện pháp định hướng dư luận xã hội. Mọi hoạt động đấu tranh phòng chống nguy cơ "Cách mạng mầu" trọng lĩnh vực giáo dục phải có tâm, có tầm. hướng tới thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược của Đảng trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. 

2. Những vấn đề lý luận về “cách mạng màu” và tác động đến giáo dục

2.1. Khái niệm “cách mạng màu”

“Cách mạng màu” (Color Revolution) là thuật ngữ chỉ các hoạt động thay đổi chế độ chính trị bằng phương thức phi bạo lực, thường được khởi phát thông qua các phong trào quần chúng, các tổ chức xã hội dân sự, truyền thông xã hội, và đặc biệt là môi trường giáo dục – nơi hình thành lực lượng trí thức trẻ có khả năng dẫn dắt dư luận. “Cách mạng màu” là chiến lược chính trị – xã hội phi bạo lực do các thế lực thù địch hoặc các tổ chức nước ngoài dàn dựng, kích động, nhằm thay đổi chế độ chính trị của một quốc gia từ bên trong, không cần dùng quân sự.

Đặc điểm nổi bật của “cách mạng màu” trong giáo dục là tác động mềm, thông qua các giá trị “tự do”, “dân chủ”, “nhân quyền”, “đổi mới giáo dục” bị bóp méo. Xâm nhập hệ thống tư tưởng, bằng cách làm suy yếu niềm tin chính trị, hạ thấp vai trò lãnh đạo của Đảng. Sử dụng không gian mạng để lan truyền thông tin sai lệch, tạo hiệu ứng “bầy đàn”. Lợi dụng giao lưu học thuật, viện trợ giáo dục để truyền bá giá trị chính trị – văn hóa đối lập.

Mục đích cốt lõi của “Cách mạng màu” có thể chia thành ba cấp độ như sau:

Cấp độ 1: Mục tiêu chính trị – chiến lược. Thay đổi thể chế chính trị, lật đổ chính quyền hiện tại, đưa lên một chính quyền đối lập. Xóa bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản, đặc biệt ở các nước xã hội chủ nghĩa. Tái định hướng chính trị và kinh tế của quốc gia bị tác động theo quỹ đạo tư bản chủ nghĩa.

Cấp độ 2: Mục tiêu tư tưởng – văn hóa. Làm suy yếu nền tảng tư tưởng của Đảng, phá vỡ niềm tin của nhân dân, đặc biệt là tầng lớp trí thức, sinh viên. Đưa vào các giá trị “dân chủ – nhân quyền” phản cách mạng, biến đổi hệ giá trị xã hội truyền thống. Phi chính trị hóa giáo dục và văn hóa, khiến thế hệ trẻ xa rời lý tưởng cách mạng.

Cấp độ 3: Mục tiêu xã hội – tâm lý. Gây chia rẽ nội bộ, tạo xung đột trong xã hội giữa nhân dân với chính quyền, giữa các tầng lớp, hoặc giữa các nhóm trong học đường. Làm mất ổn định xã hội bằng việc kích động biểu tình, bất tuân dân sự, đình công, phản đối tập thể. Lôi kéo giới trẻ và trí thức – lực lượng được coi là “mũi nhọn mềm” trong chiến lược “diễn biến hòa bình”.

2.2. Phương thức hoạt động của “cách mạng màu”

Phương thức hoạt động phổ biến của “cách mạng màu” không phải bạo lực trực tiếp, mà là chiến lược thâm nhập, tác động, thao túng và kích động dư luận xã hội, đặc biệt thông qua truyền thông – giáo dục – mạng xã hội. Có thể chia thành các nhóm phương thức sau:

Một là, tác động vào nhận thức, thâm nhập tư tưởng và hệ giá trị. Truyền bá “tự do, dân chủ, nhân quyền” theo mô hình đối lập với giá trị xã hội chủ nghĩa. Lợi dụng học thuật, nghiên cứu khoa học, hoặc các diễn đàn giáo dục để cài cắm nội dung tư tưởng đối lập. Thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong cán bộ, giảng viên, sinh viên. Mục tiêu làm thay đổi nhận thức, niềm tin, lý tưởng của thế hệ trẻ mà không cần đối đầu trực tiếp.

Hai là, sử dụng KOLs (Key Opinion Leader) học thuật, chiếm lĩnh không gian truyền thông và mạng xã hội. Sử dụng KOLs học thuật, nhà hoạt động xã hội, những người nổi tiếng để truyền bá tư tưởng một cách “mềm” và có tính thuyết phục. Mục tiêu là dẫn dắt dư luận xã hội, hình thành “hiệu ứng đám đông” và niềm tin sai lệch.

Tạo dựng hệ sinh thái truyền thông “phi chính thống”, các trang web, YouTube, Facebook, TikTok… chuyên đăng tải thông tin “phản biện” nhưng mang định hướng chống phá. Lan truyền tin giả, bóp méo chính sách, thổi phồng vấn đề tiêu cực trong giáo dục, y tế, xã hội để kích động tâm lý bất mãn.

Ba là, tác động thông qua các tổ chức xã hội phi chính phủ NGOs (Non-Governmental Organization). Lợi dụng các tổ chức phi chính phủ (NGOs), quỹ học bổng, dự án quốc tế để truyền bá “giá trị dân chủ”. Tài trợ các hoạt động giáo dục, đào tạo, truyền thông, nhưng cài cắm điều kiện về “quyền tự do học thuật”, “phi chính trị hóa giáo dục”. Kết nối và nuôi dưỡng “hạt nhân đối lập” trong sinh viên, trí thức, báo chí. Mục tiêu nhằm xây dựng “lực lượng xã hội mềm” có xu hướng chống đối, sẵn sàng kích động khi có thời cơ.

Bốn là, kích động biểu tình và bất ổn xã hội. Kích hoạt từ một vấn đề dân sinh, giáo dục hoặc xã hội cụ thể (như học phí, thi cử, môi trường, sách giáo khoa...). Sử dụng mạng xã hội để kêu gọi tập hợp đám đông, dưới danh nghĩa “phản đối ôn hòa” hoặc “bảo vệ quyền lợi sinh viên”. Kết hợp truyền thông quốc tế để tạo sức ép dư luận, can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia. Mục tiêu nhằm chuyển từ “phản ứng xã hội” sang “hành động chính trị”, từng bước gây bất ổn và lật đổ.

Năm là, lợi dụng hợp tác quốc tế trong giáo dục – học thuật. Cài cắm nội dung tư tưởng trong các chương trình hợp tác đào tạo, nghiên cứu. Tác động vào giảng viên, sinh viên tham gia giao lưu quốc tế qua học bổng, dự án, hội thảo để gieo rắc quan điểm chính trị đối lập. Khuyến khích mô hình “giáo dục phi ý thức hệ”, nhằm tách rời giáo dục khỏi định hướng chính trị của Đảng. Mục tiêu nhằm dùng “vỏ bọc học thuật” để thay đổi nền tảng tư tưởng giáo dục.

Tóm lại, “Cách mạng màu” là cuộc chiến phi vũ trang nhưng cực kỳ nguy hiểm, bởi nó không tấn công bằng súng đạn, mà xâm nhập bằng tư tưởng, truyền thông và giáo dục. Việc hiểu rõ mục tiêu và phương thức hoạt động của nó giúp Việt Nam chủ động phòng ngừa, tăng sức đề kháng tư tưởng, và bảo vệ vững chắc nền tảng chính trị – văn hóa trong giáo dục.

2.3. Biểu hiện của “cách mạng màu” trong giáo dục Việt Nam hiện nay

2.3.1. Biểu hiện trên lĩnh vực tư tưởng – nhận thức

Làm phai nhạt niềm tin chính trị và lý tưởng cách mạng. Một bộ phận học sinh, sinh viên có tâm lý hoài nghi, giảm sút niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, vào chủ nghĩa xã hội, dễ bị thu hút bởi các giá trị “dân chủ phương Tây” một cách phiến diện.

Tuyên truyền xuyên tạc lịch sử, bóp méo giá trị dân tộc. Thông qua mạng xã hội, các trang web nước ngoài, hoặc một số ấn phẩm “học thuật”, có hiện tượng xuyên tạc lịch sử đấu tranh của dân tộc, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Đề cao chủ nghĩa cá nhân, thực dụng, coi nhẹ giá trị cộng đồng. Nhiều nội dung “mềm” trong truyền thông, giải trí, học thuật khuyến khích lối sống vị kỷ, hưởng thụ, xem nhẹ nghĩa vụ công dân, từ đó làm xói mòn tinh thần yêu nước, đoàn kết.

2.3.2. Biểu hiện trong nội dung và hoạt động giáo dục

- Tác động vào chương trình, tài liệu giảng dạy. Một số tổ chức phi chính phủ, dự án quốc tế tìm cách “cài cắm” nội dung hoặc tài liệu có quan điểm trái chiều, mang tư tưởng “trung lập chính trị” nhưng thực chất là phi chính trị hóa giáo dục, tách rời định hướng của Đảng và Nhà nước. Có trường lấy danh nghĩa là trường quốc tế để đưa vào chương trình những nội dung giáo dục quốc tế không được kiểm soát, thậm chí đưa cả giáo trình lịch sử chiến tranh Việt Nam không chính thống vào giảng dạy trong nhà trường.

- Tìm cách “thay máu” chương trình giảng dạy. Lợi dụng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục để nhồi nhé vào chương trình những nội dung giáo dục “lập lờ” làm lu mờ xu hướng chính trị, tư tưởng của nội dung. Cố tình cắt bớt những nội dung liên quan đến các môn lý luận chính trị và giáo dục đạo đức, nhân cách cho học sinh, sinh viên. Đưa vào chương trình những nội dung quá nặng về kiến thức để lấy lý do cho việc cắt giảm nội dung giáo dục đạo đức, nhân cách.

- Khuyến khích mô hình giáo dục “phi ý thức hệ”. Dưới danh nghĩa “đổi mới giáo dục”, có xu hướng đề cao tính độc lập học thuật tuyệt đối, phủ nhận vai trò định hướng của Nhà nước trong giáo dục giá trị, đạo đức và lý tưởng.

- Tác động đến công tác nghiên cứu khoa học và học thuật. Một số nghiên cứu, bài viết “học thuật” du nhập quan điểm chính trị đối lập, sử dụng ngôn ngữ học thuật để ngụy trang cho nội dung xuyên tạc hoặc phê phán mô hình chính trị hiện hành.

2.3.3. Biểu hiện trong đội ngũ cán bộ, giảng viên và sinh viên

Tự diễn biến, tự chuyển hóa trong tư tưởng. Một bộ phận nhỏ giảng viên, sinh viên có biểu hiện bất mãn, dễ bị tác động bởi luồng thông tin phản động, lan truyền quan điểm trái ngược với chủ trương, đường lối của Đảng.

Suy giảm tinh thần trách nhiệm, thiếu bản lĩnh chính trị. Một số cán bộ, giảng viên né tránh việc giảng dạy các môn lý luận chính trị, xem nhẹ giáo dục tư tưởng, dẫn đến sự rời rạc trong nhận thức chính trị của sinh viên.

Hình thành nhóm hoặc hội kín trên mạng xã hội. Có hiện tượng một số nhóm học sinh, sinh viên lập diễn đàn, nhóm kín trao đổi các nội dung có tính phản biện cực đoan, thiếu định hướng, thậm chí mang màu sắc kích động chính trị.

2.3.4. Biểu hiện trên không gian mạng và truyền thông số

Lợi dụng mạng xã hội để truyền bá quan điểm sai trái. Các thế lực thù địch thường sử dụng YouTube, Facebook, TikTok, X (Twitter),... để đăng tải, chia sẻ video, bài viết, “phân tích học thuật” chống phá nền giáo dục Việt Nam.

Tung tin giả, bóp méo các chính sách giáo dục. Khi Nhà nước ban hành chính sách mới (như cải cách chương trình, thi cử, tuyển sinh), các trang phản động thường cố tình bóp méo, xuyên tạc nhằm gây mất niềm tin vào hệ thống giáo dục.

Tạo “hiện tượng xã hội” mang tính dẫn dắt dư luận. Một số cá nhân, “KOLs học thuật” (Key Opinion Leader) được hậu thuẫn tài chính để phát tán nội dung phản biện chính trị, từ đó lôi kéo sự quan tâm của sinh viên, gây chia rẽ nội bộ học đường.

2.3.5. Biểu hiện trong hợp tác quốc tế về giáo dục

Lợi dụng các dự án hợp tác, tài trợ, trao đổi học thuật. Dưới danh nghĩa giao lưu học thuật, có trường hợp tổ chức nước ngoài truyền bá quan điểm chính trị sai lệch, tác động đến cán bộ, giảng viên và du học sinh.

Can thiệp vào nội dung đào tạo thông qua viện trợ. Một số chương trình quốc tế yêu cầu “chuẩn mực học thuật” đi kèm điều kiện chính trị, ảnh hưởng đến quyền tự chủ về tư tưởng và nội dung giáo dục của Việt Nam.

2.3.6. Biểu hiện trong đời sống học đường và văn hóa sinh viên

Lan tỏa tư tưởng “phi chính trị hóa” học đường. Xu hướng xem chính trị là “xa rời đời sống”, “không liên quan đến học tập” ngày càng phổ biến trong giới trẻ.

Biểu hiện lệch chuẩn trong hành vi, lối sống. Một số sinh viên chịu ảnh hưởng của văn hóa mạng, đề cao tự do cá nhân tuyệt đối, thiếu tôn trọng tập thể và kỷ luật học đường.

Suy giảm tinh thần phản biện mang tính xây dựng. Phản biện bị biến tướng thành phê phán cực đoan, phủ nhận thành tựu của đất nước, thay vì góp ý nhằm hoàn thiện chính sách.

Những biểu hiện trên cho thấy “cách mạng màu” trong giáo dục là nguy cơ hiện hữu. Có nguy cơ từ bên ngoài, có nguy cơ bên trong, có nguy cơ do tác động của yếu tố thời đại. Các mạng mầu trong giáo dục không diễn ra công khai, ồn ào, mà len lỏi, ngấm ngầm, tinh vi, đặc biệt thông qua môi trường mạng và tác động mềm về tư tưởng – văn hóa. Nếu không nhận diện và có giải pháp kịp thời, nó có thể dẫn tới sự phân hóa niềm tin, suy yếu nền tảng tư tưởng, và mất định hướng giá trị trong thế hệ trẻ – lực lượng quyết định tương lai đất nước. Từ những biểu hiện cụ thể trên đây có thể khái quát thành 4 nguy cơ như sau.

3. Nguy cơ “cách mạng màu” trong giáo dục Việt Nam hiện nay

3.1. Nguy cơ “cách mạng màu” qua không gian mạng giáo dục

Lợi dụng mạng xã hội học đường để gieo rắc tư tưởng chống đối. Nhiều trang Facebook, YouTube, TikTok giả danh “diễn đàn học sinh – sinh viên yêu nước”, “nhà giáo tiến bộ”, “thảo luận giáo dục Việt Nam” thực chất đăng tải các video, bài viết xuyên tạc đường lối giáo dục, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng trong lĩnh vực giáo dục.

Các đối tượng này thường kích động tâm lý bất mãn khi có thay đổi về chính sách thi, tuyển sinh, học phí, hoặc chương trình giáo dục, nhằm kích động phản ứng tập thể trong học sinh, sinh viên. Đây là biểu hiện điển hình của “cách mạng màu mềm”, sử dụng không gian mạng để “diễn biến hòa bình”, gây mất niềm tin và chia rẽ trong học đường.

Tin giả, xuyên tạc chính sách giáo dục. Trong giai đoạn 2023–2025, khi Bộ GD&ĐT triển khai chương trình giáo dục phổ thông 2018, lợi dụng những ý kiến tranh luận khoa học nhằm tiếp tục hoàn thiện chương trình mới, trên mạng xuất hiện nhiều bài viết xuyên tạc rằng chương trình “theo định hướng nước ngoài”, “xóa bỏ truyền thống dân tộc”. Một số kênh YouTube bình luận chính trị trá hình sử dụng các chủ đề “giáo dục sa sút”, “nền giáo dục thất bại” để gây tâm lý bi quan, phủ nhận thành tựu quốc gia.

3.2. Nguy cơ “cách mạng màu” trong hoạt động giáo dục và học thuật

Tác động từ các dự án, tổ chức phi chính phủ (NGOs - Non-Governmental Organization). Một số dự án hợp tác quốc tế về “cải cách giáo dục”, “tự do học thuật” do các tổ chức nước ngoài tài trợ có xu hướng đưa vào khái niệm “giáo dục phi chính trị”, hoặc “giá trị phổ quát nhân quyền” mang màu sắc ngoại lai. Nếu không kiểm soát chặt, các dự án này có thể từng bước phi chính trị hóa giáo dục, làm mờ nhạt nền tảng tư tưởng XHCN.

Một số hội thảo, diễn đàn học thuật bị lợi dụng. Có trường hợp cá nhân hoặc tổ chức tham gia hội thảo quốc tế, sau đó phát tán luận điểm cho rằng Việt Nam cần “đa nguyên trong giáo dục”, “đổi mới hệ tư tưởng học đường” — những khái niệm đánh đồng “đổi mới học thuật” với “thay đổi chính trị”.

Một số luận văn, nghiên cứu học thuật trích dẫn quan điểm từ nguồn thiếu kiểm chứng, ngụy trang dưới vỏ bọc khoa học nhưng thực chất truyền bá tư tưởng phi chính trị.

3.3. Nguy cơ trong đời sống sinh viên và học đường

Hình thành nhóm kín, hội thảo “tự do học thuật” trái định hướng. Ở một số trường đại học lớn, từng xuất hiện nhóm sinh viên thành lập “diễn đàn học thuật độc lập”, “CLB phản biện chính sách” trên mạng xã hội. Ban đầu có nội dung trao đổi học thuật bình thường, nhưng dần dần chuyển sang thảo luận chính trị, phê phán chế độ, và lan truyền tài liệu từ các trang phản động. Đây là hình thức “tự diễn biến” trong học đường, phù hợp mô hình khởi đầu của “cách mạng màu” ở nhiều quốc gia trước đây.

Lợi dụng sự cố, vấn đề xã hội trong giáo dục để kích động. Khi xảy ra sự cố như thu học phí, bạo lực học đường, hay sai phạm cá nhân, các đối tượng phản động lợi dụng để kêu gọi sinh viên “biểu tình ôn hòa”, “đòi quyền công bằng”. Dù không có tổ chức thực tế, nhưng sự lan truyền nhanh trên mạng dễ gây hiệu ứng đám đông, là bước khởi đầu của bất ổn học đường – dạng “mồi lửa” trong chiến lược “cách mạng màu”.

3.4. Nguy cơ trong hợp tác và giao lưu quốc tế về giáo dục

Du học sinh bị tác động tư tưởng ở nước ngoài. Một số du học sinh Việt Nam tại các quốc gia phương Tây chịu ảnh hưởng từ các tổ chức, nhóm chống đối lợi dụng danh nghĩa “hỗ trợ du học sinh”, “bảo vệ nhân quyền”. Các tổ chức này tuyên truyền rằng Việt Nam “thiếu tự do học thuật”, “kiểm soát tư tưởng trong giáo dục”, từ đó lôi kéo người trẻ viết bài, phát biểu, hoặc tham gia các diễn đàn chính trị hóa vấn đề giáo dục Việt Nam.

Áp lực từ chuẩn học thuật quốc tế mang tính “ý thức hệ”. Trong một số chương trình hợp tác đào tạo, phía đối tác nước ngoài yêu cầu tuân thủ các “chuẩn đạo đức học thuật” có nội dung phủ nhận vai trò chính trị trong giáo dục, yêu cầu “tự do học thuật tuyệt đối” – điều này nếu không được kiểm soát sẽ ảnh hưởng đến định hướng giáo dục chính trị – tư tưởng của Việt Nam.

4. Giải pháp phát hiện và phòng chống nguy cơ “cách mạng màu” trong giáo dục Việt Nam

4.1. Tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng và lý tưởng cách mạng

V.I. Lenin đã từng khẳng định rằng “Trong bất kỳ một trường học nào, điều quan trọng nhất là phương hướng chính trị và tư tưởng của các bài giảng. Cái gì quyết định phương hướng đó? Hoàn toàn và chỉ là thành phần các giảng viên thôi” [5, tr.248]. Theo đó, vấn đề quan trọng đầu tiên của giáo dục hiện nay là phải kiểm soát nội dung, chương trình giáo dục, đảm bảo cho nội dung, chương trình giáo dục trong các nhà trường vừa mang tính tư tưởng vừa mang tính khoa học. Kịp thời phát hiện và ngăn chặn khuynh hướng tách rời hoặc tuyệt đối hóa tính khoa học xem nhẹ tính tư tưởng. Thực tiễn cho thấy, không có một nền giáo dục nào lại không có xu hường chính trị tư tưởng rõ ràng.

Giải pháp này bao gồm các nội dung cơ bản và cách thức tổ chức thực hiện như sau:

Đưa nội dung giáo dục về an ninh tư tưởng, nhận diện “cách mạng màu”, “diễn biến hòa bình” vào chương trình chính khóa, đặc biệt ở bậc đại học. Nội dung này giúp cho sinh viên có khả năng tự mình phát hiện và phòng tránh những nguy cơ suy thoái về chính trị, tư tưởng trong quá trình học tập.

Đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị theo hướng đối thoại, gắn với các vấn đề thực tiễn, giúp sinh viên hiểu sâu, tin vững. Giáo dục lý luận chính trị không phải chỉ bằng những bài giảng lý thuyết khô khan mà phải đưa nội dung đó vào thực tiễn, chứng minh bằng thực tiễn, hướng vào giải quyết những vấn đề trong thực tiễn.

Mọi vấn đề khoa học phải được đứng trên lập trường phương pháp luận cách mạng của chủ nghĩa Mác – Lenin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam để xem xét, giải thích. Đặc biệt, các môn khoa học xã hội, nhân văn, môn lịch sử giảng dạy trong nhà trường phải được kiểm soát. Nội dung giáo dục phải phê phán các quan điểm sai trái, đối lập, các nhận thức và hành vi lệch chuẩn. Đồng thời phải hướng vào thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội.

Tất cả các cơ sở giáo dục, các nhà trường được tổ chức trên lãnh thổ Việt Nam, kể cả các nhà trường tư thục, trường do nước ngoài tổ chức đều phải thực hiện đúng quy định tại Luật giáo dục. Đặc biệt là quy định về mục tiêu giáo dục và tính chất của nền giáo dục được xác đinh trong Điều 2 và Điều 3 của Luật giáo dục 2019.

4.2. Nâng cao năng lực nhận diện thông tin xấu độc trên không gian mạng

Trong bối cảnh thông tin mạng đa phương, đa chiều như hiện nay cần phải có giải pháp chọn lọc thông tin chính thống đưa vào giáo dục trong các nhà trường. Kiên quyết không đưa vào sách giáo khoa, chương trình giảng dạy của các nhà trường những thông tin chưa được kiểm chứng. Mọi nội dung giáo dục trong nhà trường vừa phải đảm bảo tính khoa học cập nhật, vừa phải đảm bảo xu hướng chính trị tư tưởng vững chắc.

Các nhà trường phải đứng vững trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác lenin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam làm nền tảng để xem xét, phản biện các quan điểm phản diện mới lạ, độc hại. Đồng thời phải dựa trên những điều khoản quy định trong Luật giáo dục để thực hiện các hoạt động thanh tra, giám sát, kiểm định chương trình ở các cơ sở giáo dục quốc tế.

Nâng cao năng lực phát hiện, ngăn chặn thông tin xấu độc cho cán bộ, giáo viên, giảng viên và học sinh, sinh viên. Tổ chức các khóa bồi dưỡng kỹ năng truyền thông số, kỹ năng phản biện và bảo vệ dữ liệu cá nhân cho học sinh, sinh viên.

Phát triển hệ thống cảnh báo sớm về thông tin sai lệch, gắn kết với cơ quan quản lý giáo dục và an ninh mạng. Đồng thời với các hoạt động giáo dục, tuyên truyền, cần phải có các quy chế quy định trong khai thác thông tin, dữ liệu trân mạng một cách khoa học, lành mạnh. Xây dựng những phẩm mềm có chức năng phát hiện và ngăn chặn thông tin xấu độc trong nhà trường.

4.3. Xây dựng “văn hóa chính trị học đường”

Văn hóa chính trị học đường là hệ thống các giá trị, chuẩn mực, hành vi và niềm tin chính trị được hình thành, duy trì và phát triển trong môi trường giáo dục – đào tạo, phản ánh mối quan hệ hài hòa giữa ý thức chính trị, đạo đức công dân và hành vi ứng xử có trách nhiệm xã hội của cán bộ, giảng viên và học sinh, sinh viên. Đây là bộ phận quan trọng của văn hóa học đường, góp phần hình thành thế giới quan, nhân sinh quan và lập trường chính trị vững vàng cho thế hệ trẻ.

Văn hóa chính trị học đường có vai trò định hướng tư tưởng – giá trị, giúp học sinh, sinh viên nhận thức đúng về vai trò lãnh đạo của Đảng, bản chất của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, và các giá trị cốt lõi của dân tộc Việt Nam. Hình thành bản lĩnh chính trị, góp phần xây dựng niềm tin, thái độ tích cực, tinh thần yêu nước, ý thức trách nhiệm xã hội, chống lại các biểu hiện “phi chính trị hóa” trong nhà trường. Văn hóa chính trị góp phần xây dựng môi trường đoàn kết, dân chủ, kỷ cương, nhân văn; khơi dậy tinh thần tự học, tự rèn, cống hiến vì tập thể. Giúp học sinh, sinh viên có khả năng nhận diện, phản biện và đấu tranh với các luận điệu sai trái, xuyên tạc chính trị trên không gian mạng và trong đời sống xã hội.

Nội dung xây dựng văn hóa chính trị học đường bao gồm:

- Giáo dục chính trị – tư tưởng thông qua đổi mới phương pháp giảng dạy các môn lý luận chính trị theo hướng gắn với thực tiễn, tăng đối thoại, thảo luận, tình huống, dự án. Tăng cường sinh hoạt chính trị đầu khóa, giữa khóa, cuối khóa gắn với các sự kiện chính trị, lịch sử quan trọng của đất nước. Đưa học sinh, sinh viên tham quan di tích lịch sử, bảo tàng, khu tưởng niệm để “học chính trị qua trải nghiệm”.

- Xây dựng môi trường văn hóa – dân chủ – kỷ cương. Thực hiện tốt quy chế dân chủ cơ sở; phát huy vai trò các tổ chức Đoàn, Hội, Công đoàn trong việc giáo dục và giám sát hành vi văn hóa, ứng xử chính trị. Xây dựng hình ảnh người thầy mẫu mực về lập trường, bản lĩnh, lời nói và hành động; người học có trách nhiệm, tôn trọng pháp luật, tuân thủ nội quy.

- Ứng dụng chuyển đổi số trong giáo dục chính trị. Tăng cường sử dụng nền tảng số, mạng xã hội chính thống để lan tỏa thông tin tích cực, tuyên truyền gương điển hình. Tổ chức các diễn đàn “Công dân số – bản lĩnh chính trị trong kỷ nguyên số”, giúp sinh viên nhận thức và hành động đúng đắn trên không gian mạng.

- Bồi dưỡng năng lực chính trị cho cán bộ, giảng viên. Xây dựng đội ngũ giảng viên lý luận chính trị có phẩm chất, năng lực và phương pháp sư phạm hiện đại. Tăng cường công tác tự học, nghiên cứu khoa học chính trị, giáo dục công dân, đạo đức học đường.

- Xây dựng biểu trưng và hoạt động văn hóa chính trị đặc trưng. Tổ chức “Ngày chính trị và văn hóa tinh thần”, “Tuần sinh hoạt công dân” hằng năm. Biểu trưng (logo, khẩu hiệu, ca khúc truyền thống, không gian trưng bày lịch sử – chính trị) thể hiện bản sắc chính trị – văn hóa của nhà trường.

4.4. Quản lý chặt chẽ hoạt động hợp tác quốc tế trong giáo dục

Mục tiêu của giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả và tính minh bạch của các chương trình hợp tác quốc tế trong giáo dục. Đảm bảo các hoạt động hợp tác phù hợp với chủ trương, đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước. Ngăn ngừa các biểu hiện lợi dụng hợp tác quốc tế để truyền bá tư tưởng sai lệch, trái với giá trị văn hóa và chính trị Việt Nam. Thúc đẩy chuyển giao tri thức, công nghệ, phương pháp đào tạo tiên tiến phục vụ phát triển nguồn nhân lực quốc gia.

Thực hiện giải pháp này cần tập trung vào những nội dung cơ bản như sau:

- Hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế quản lý. Rà soát, bổ sung và thống nhất hệ thống văn bản pháp luật về hợp tác quốc tế trong giáo dục, từ trung ương đến cơ sở. Xây dựng quy chế cụ thể về điều kiện, quy trình, tiêu chí thẩm định, cấp phép và kiểm tra các chương trình liên kết đào tạo, trao đổi giảng viên, sinh viên, dự án tài trợ quốc tế. Ban hành hướng dẫn rõ ràng về trách nhiệm, quyền hạn và nghĩa vụ của các bên tham gia hợp tác (Bộ GD&ĐT, cơ sở giáo dục, tổ chức nước ngoài).

- Tăng cường kiểm tra, giám sát và đánh giá. Thành lập các đoàn kiểm tra định kỳ và đột xuất để giám sát các chương trình hợp tác. Ứng dụng công nghệ thông tin và dữ liệu số để quản lý hồ sơ, báo cáo, đánh giá hiệu quả hợp tác quốc tế. Đưa ra chỉ số đo lường cụ thể cho mỗi hoạt động hợp tác, mức độ phù hợp, chất lượng đầu ra, tỷ lệ sinh viên – giảng viên hưởng lợi, hiệu quả chuyển giao tri thức.

- Nâng cao năng lực cán bộ quản lý và đội ngũ thực hiện. Tổ chức bồi dưỡng chuyên sâu về quản lý giáo dục quốc tế, luật pháp quốc tế, đàm phán – ký kết hợp đồng cho cán bộ phụ trách. Khuyến khích ứng dụng năng lực ngoại ngữ, hiểu biết văn hóa – chính trị quốc tế trong quá trình thẩm định và giám sát dự án. Xây dựng đội ngũ chuyên gia tư vấn độc lập hỗ trợ các cơ sở giáo dục đánh giá đối tác nước ngoài trước khi ký kết.

- Bảo đảm định hướng chính trị, tư tưởng và văn hóa. Thẩm định kỹ nội dung chương trình, giáo trình, tài liệu giảng dạy trong các chương trình liên kết để đảm bảo không trái với đường lối, quan điểm của Đảng và Nhà nước. Kiểm soát chặt chẽ việc lồng ghép nội dung chính trị, tư tưởng trong hoạt động giảng dạy, nghiên cứu và giao lưu quốc tế. Tăng cường giáo dục bản lĩnh chính trị, lòng tự hào dân tộc và năng lực phản biện cho sinh viên, giảng viên tham gia hợp tác quốc tế.

- Phát triển hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về hợp tác quốc tế. Xây dựng cổng thông tin điện tử thống nhất quản lý toàn bộ hoạt động hợp tác quốc tế trong giáo dục. Cập nhật thông tin về đối tác, lĩnh vực hợp tác, kết quả thực hiện, các sai phạm để tạo tính minh bạch và hỗ trợ ra quyết định chính xác. Tăng cường chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý và cơ sở giáo dục nhằm phòng tránh rủi ro, trùng lặp hoặc vi phạm quy định.

4.5. Phát huy vai trò của đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý

Mục tiêu của giải pháp này nhằm nâng cao nhận thức chính trị, ý thức cảnh giác cách mạng cho đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục. Xây dựng cơ chế phát hiện sớm, ngăn chặn kịp thời các biểu hiện, nội dung, hoạt động mang tính xuyên tạc, chống phá trong giáo dục. Phát huy vai trò định hướng tư tưởng, giáo dục giá trị, và nêu gương của đội ngũ nhà giáo, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực giáo dục.

Để thực hiện giải pháp này cần tập trung vào những nội dung sau đây:

- Bồi dưỡng nhận thức chính trị, tư tưởng và kỹ năng nhận diện nguy cơ “cách mạng mầu”. Tổ chức các lớp tập huấn, chuyên đề, hội thảo giúp giảng viên, cán bộ quản lý hiểu rõ về bản chất, âm mưu, thủ đoạn và phương thức hoạt động của “cách mạng mầu” trong lĩnh vực giáo dục, truyền thông, mạng xã hội. Cập nhật thường xuyên tình hình chính trị – tư tưởng, các chiêu thức mới mà các thế lực thù địch sử dụng để tác động tới học sinh, sinh viên. Trang bị kỹ năng truyền thông số, phân tích thông tin, phản biện khoa học để giảng viên có thể đấu tranh, phản bác quan điểm sai trái trên không gian mạng và trong đời sống học đường.

- Phát huy vai trò nêu gương, định hướng tư tưởng của đội ngũ giảng viên. Giảng viên phải là người truyền cảm hứng về lý tưởng, bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp cho người học. Trong giảng dạy, cần lồng ghép giáo dục chính trị – tư tưởng, lòng yêu nước, ý thức công dân toàn cầu có trách nhiệm, đặc biệt trong các môn khoa học xã hội, nhân văn và giáo dục công dân. Tăng cường diễn đàn trao đổi học thuật lành mạnh, giúp sinh viên hiểu đúng bản chất các vấn đề xã hội, tránh bị lôi kéo bởi thông tin sai lệch.

- Xây dựng cơ chế phối hợp phát hiện và xử lý kịp thời. Thiết lập kênh thông tin hai chiều giữa nhà trường, giảng viên, sinh viên và cơ quan quản lý để phát hiện sớm các biểu hiện bất thường trong nhận thức, hành vi học tập hoặc hoạt động tập thể. Thành lập tổ công tác tư tưởng – chính trị trong trường, phối hợp với các tổ chức Đảng, đoàn thể (Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Công đoàn, Hội Sinh viên...) để nắm bắt tình hình. Khi phát hiện các dấu hiệu lợi dụng học thuật, nghiên cứu, hoặc truyền thông để tuyên truyền tư tưởng phản động, cần xử lý nghiêm minh theo quy định, đồng thời có biện pháp giáo dục, cảm hóa, định hướng lại.

- Đổi mới công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị tư tưởng. Sử dụng nền tảng số, mạng xã hội và các phương tiện truyền thông mới để truyền tải thông tin chính thống, hấp dẫn, gần gũi với giới trẻ. Xây dựng các sản phẩm truyền thông giáo dục do chính giảng viên và sinh viên thực hiện để lan tỏa giá trị tích cực, phản bác thông tin xấu độc. Kết hợp giữa giáo dục chính khóa và ngoại khóa, giữa giảng dạy và trải nghiệm thực tiễn nhằm hình thành “miễn dịch tư tưởng” cho người học.

- Đánh giá, khen thưởng và bảo vệ đội ngũ giảng viên – cán bộ tiên phong. Đưa tiêu chí năng lực đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, biểu hiện lệch lạc vào hệ thống đánh giá, xếp loại giảng viên và cán bộ quản lý. Khen thưởng, biểu dương những tập thể, cá nhân có sáng kiến, hành động thiết thực trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong nhà trường. Có cơ chế bảo vệ giảng viên, cán bộ khi tham gia phản bác quan điểm sai trái hoặc bị các thế lực thù địch tấn công trên không gian mạng. Đưa tiêu chí “năng lực bảo vệ nền tảng tư tưởng” vào đánh giá năng lực nghề nghiệp của cán bộ, giảng viên.

4.6. Tăng cường công tác nghiên cứu và dự báo chiến lược

Mục tiêu của giải pháp này nhằm xây dựng nền tảng khoa học và thực tiễn phục vụ việc phát hiện, phân tích, đánh giá nguy cơ “cách mạng mầu” trong giáo dục. Hình thành cơ chế dự báo chiến lược, cảnh báo sớm các nguy cơ về tư tưởng, chính trị và văn hóa trong lĩnh vực giáo dục. Tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước, hoạch định chính sách và công tác phòng ngừa, phản ứng nhanh trước các tình huống phức tạp về tư tưởng trong môi trường học đường.

Để thực hiện giải pháp này cần tập trung vào các nội dung sau đây:

- Xây dựng cơ sở lý luận và hệ thống nghiên cứu chuyên sâu. Tổ chức đề tài khoa học cấp Nhà nước, cấp Bộ về “phòng, chống cách mạng mầu trong lĩnh vực giáo dục”. Xây dựng bộ tiêu chí nhận diện nguy cơ cách mạng mầu trong giáo dục, bao gồm: biểu hiện tư tưởng, hành vi, tổ chức, nội dung truyền thông, quan hệ quốc tế, và hoạt động học thuật. Đưa nội dung nghiên cứu này vào chương trình giảng dạy của các học viện, trường chính trị, đại học sư phạm và các cơ sở đào tạo cán bộ quản lý giáo dục.

- Hình thành mạng lưới quan sát và thu thập thông tin. Thiết lập trung tâm hoặc bộ phận nghiên cứu chuyên trách trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, có nhiệm vụ tổng hợp, phân tích dữ liệu về tình hình tư tưởng trong hệ thống giáo dục. Phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Công an, Bộ Thông tin và Truyền thông để chia sẻ thông tin, nắm bắt dư luận, theo dõi hoạt động học thuật quốc tế và các luồng tư tưởng mới. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và phân tích mạng xã hội để nhận diện xu hướng tư tưởng và cảnh báo sớm các dấu hiệu bất thường trong cộng đồng giáo dục.

- Phát triển năng lực nghiên cứu – dự báo cho đội ngũ chuyên gia và cán bộ quản lý. Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về phương pháp nghiên cứu dự báo, phân tích chính trị – xã hội, và an ninh tư tưởng cho cán bộ, giảng viên. Khuyến khích các viện nghiên cứu, trường đại học, trung tâm khoa học phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước xây dựng các mô hình dự báo nguy cơ cách mạng mầu. Tăng cường nghiên cứu liên ngành giữa giáo dục, chính trị học, xã hội học, truyền thông và công nghệ thông tin để có cái nhìn toàn diện.

- Đổi mới công tác thông tin, thống kê và chia sẻ kết quả nghiên cứu. Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về an ninh tư tưởng trong giáo dục, liên kết giữa các trường, sở, bộ ngành. Định kỳ xuất bản báo cáo “Dự báo chiến lược về nguy cơ cách mạng mầu trong giáo dục Việt Nam”, làm căn cứ cho việc điều chỉnh chính sách, nội dung giáo dục và truyền thông. Tăng cường các diễn đàn học thuật, tọa đàm, hội thảo khoa học quốc gia để trao đổi kinh nghiệm và cập nhật xu hướng mới trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

- Đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn quản lý và giảng dạy. Các kết quả nghiên cứu, cảnh báo cần được chuyển hóa thành công cụ hỗ trợ ra quyết định quản lý, giúp nhà trường điều chỉnh chương trình, tài liệu, phương pháp giáo dục phù hợp. Tích hợp nội dung phòng, chống “cách mạng mầu” và giữ vững an ninh tư tưởng vào giáo dục công dân, chính trị học, đạo đức nghề nghiệp, kỹ năng truyền thông số trong nhà trường. Đảm bảo tính thực tiễn và lan tỏa của các nghiên cứu bằng việc công bố, phổ biến kết quả qua các tạp chí khoa học, diễn đàn giáo dục, mạng lưới giảng viên nòng cốt.

5. Kết luận

Phòng chống nguy cơ “cách mạng màu” trong giáo dục là nhiệm vụ chiến lược, lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa nhà trường – gia đình – xã hội – cơ quan quản lý. Đặc biệt, trong thời đại số, cần kết hợp giữa giáo dục chính trị – tư tưởng và năng lực số – truyền thông, nhằm hình thành thế hệ trẻ có bản lĩnh, tri thức và trách nhiệm đối với Tổ quốc. Đây không chỉ là giải pháp phòng ngừa nguy cơ, mà còn là cách chủ động xây dựng nền giáo dục vững mạnh, nhân văn và an toàn trước mọi thách thức toàn cầu.

Tài liệu tham khảo

1. Ban Tuyên giáo Trung ương. (2023). Tài liệu nghiên cứu về đấu tranh phòng, chống “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng – văn hóa. Hà Nội: NXB Chính trị quốc gia Sự thật.

2. Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2024). Chiến lược giáo dục quốc gia giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2045. Hà Nội.

3. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Tập I, II. Hà Nội: NXB Chính trị quốc gia Sự thật.

4. Đại tá, PGS.TS Nguyễn Minh Hiển (8/10/25), Cảnh giác trước các chiêu trò “cách mạng màu” đối với thế hệ trẻ. https://dangcongsan.org.vn/hanoi/xay-dung-dang/canh-giac-truoc-cac-chieu-tro-cach-mang-mau-doi-voi-the-he-tre.html

5. V.I. Lênin: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2005, t. 47, tr. 248)

6. Thanh Hóa online (21:09 11/09/2024) Cảnh giác “Cách mạng màu” ẩn mình trong giới trẻ. https://baothanhhoa.vn/canh-giac-cach-mang-mau-an-minh-trong-gioi-tre-224541.htm