NÂNG CAO NĂNG LỰC HỌC TẬP CỦA HỌC VIÊN TRONG CÁC TRƯỜNG ĐÀO TẠO SĨ QUAN QUÂN ĐỘI HIỆN NAY

                                                                                                                                                               Nguyễn Tiến Ninh

 Khoa CTĐ, CTCT - Trường Đại học Nguyễn Huệ

Tóm tắt: Với yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại đòi hỏi đội ngũ sĩ quan phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ tri thức, kỹ năng quân sự toàn diện. Đối với học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội trình độ đại học, việc nâng cao năng lực học tập đúng đắn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, vừa quyết định chất lượng rèn luyện cá nhân, vừa góp phần nâng cao hiệu quả đào tạo của các nhà trường. Bài viết nghiên cứu và đề xuất một số giải pháp nâng cao năng lực học tập cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội trong các trường quân đội hiện nay.

Từ khóa: động cơ, năng lực, học viên, sĩ quan, quân đội.

Ngày nhận bài: 09//9/2025; Biên tập: 10/9/2025; Duyệt đăng: 10/9/2025

1. MỞ ĐẦU

 Với sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học – công nghệ và yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, nhiệm vụ đào tạo đội ngũ sĩ quan cấp phân đội trong các nhà trường quân đội ngày càng đặt ra yêu cầu cao. Học viên đào tạo sĩ quan không chỉ cần trang bị tri thức khoa học quân sự, kỹ năng lãnh đạo, chỉ huy, mà còn phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức cách mạng trong sáng [1]. Một trong những yếu tố then chốt quyết định chất lượng học tập, rèn luyện và trưởng thành của học viên chính là năng lực học tập [2]. Có năng lực học tập và động cơ đúng đắn sẽ giúp học viên xác định rõ mục tiêu phấn đấu, vượt qua khó khăn, nỗ lực chiếm lĩnh tri thức, hình thành năng lực chỉ huy – quản lý đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy bên cạnh những ưu điểm, vẫn còn một bộ phận học viên chưa xác định rõ động cơ, chưa nhận thức đúng năng lực, chưa phát huy hết tinh thần tự giác trong học tập. Vì vậy, nâng cao năng lực học tập cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội là vấn đề vừa cấp thiết, vừa có ý nghĩa lâu dài.

II. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

 1. Sự cần thiết phải nâng cao năng lực học tập cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội trình độ đại học trong các trường quân đội hiện nay

Năng lực học tập là tổng hợp những yếu tố bên trong và bên ngoài thúc đẩy người học tham gia vào quá trình học tập, quyết định hướng đi, cường độ và sự kiên trì của hoạt động học. Năng lực học tập luôn gắn liền với động cơ. Nó phản ánh nhu cầu, mục đích, hứng thú và ý chí của người học trong việc chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng, hình thành phẩm chất, năng lực [2]. Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục – đào tạo trong Quân đội, việc nâng cao năng lực học tập cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội trình độ đại học là yêu cầu tất yếu, khách quan [3].

Thứ nhất, xuất phát từ yêu cầu nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và trách nhiệm của người sĩ quan tương lai. Học viên đào tạo sĩ quan không chỉ học tập để có tri thức chuyên môn mà quan trọng hơn còn để hình thành năng lực quản lý, chỉ huy, hướng tới mục tiêu phụng sự Tổ quốc, nhân dân, trung thành tuyệt đối với Đảng, với chế độ xã hội chủ nghĩa [1].

Thứ hai, nâng cao năng lực học tập là điều kiện để nâng cao chất lượng tiếp thu tri thức khoa học quân sự, kỹ thuật – công nghệ hiện đại. Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tác động mạnh mẽ đến quốc phòng, sĩ quan cấp phân đội phải làm chủ vũ khí, trang bị hiện đại, có khả năng tư duy độc lập, sáng tạo trong chỉ huy, quản lý đơn vị [3].

Thứ ba, nâng cao năng lực học tập cùng với xây dựng động cơ đúng đắn là góp phần trực tiếp hình thành ý chí, nghị lực và tinh thần vượt khó trong quá trình học tập, rèn luyện. Môi trường quân đội với cường độ cao, tính kỷ luật nghiêm ngặt dễ tạo ra áp lực. Nếu không có năng lực học tập, học viên dễ nảy sinh tâm lý chán nản, buông xuôi. Ngược lại, năng lực đúng đắn sẽ giúp họ kiên trì, coi khó khăn là thử thách để rèn luyện bản lĩnh.

2. Thực trạng năng lực học tập của học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội

2.1. Những ưu điểm

 Trong suốt nhiều năm qua, công tác đào tạo của các trường Quân đội luôn được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng. Cùng với đó, các học viện, nhà trường quân đội ngày càng được đổi mới, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại [3]. Một trong những yếu tố có ý nghĩa quyết định đến chất lượng học tập và rèn luyện của học viên trong các trường quân đội là năng lực học tập.

Thực tiễn cho thấy, năng lực học tập của học viên hiện nay có nhiều ưu điểm nổi bật, thể hiện trên một số phương diện chủ yếu sau:

Thứ nhất, đại đa số học viên đều xác định rõ mục đích học tập gắn liền với trách nhiệm, lý tưởng quân nhân cách mạng, được tuyển chọn kỹ lưỡng với chất lượng tuyển sinh đầu vào cao. Phần lớn học viên đều nhận thức được rằng, việc học tập không chỉ phục vụ cho bản thân mà còn trực tiếp góp phần nâng cao chất lượng huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu của đơn vị trong tương lai.

Do đó, họ có thái độ học tập nghiêm túc, chủ động tiếp thu tri thức quân sự - chính trị, kỹ năng chỉ huy, quản lý và rèn luyện bản lĩnh chính trị vững vàng. Đây chính là yếu tố cốt lõi làm cho mỗi học viên phài không ngừng nâng cao năng lực học tập đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ.

Thứ hai, năng lực học tập của học viên ngày càng gắn liền với yêu cầu tự học, tự rèn, thể hiện tính chủ động, sáng tạo. Họ sẵn sàng trao đổi, thảo luận để làm sáng tỏ những vấn đề còn băn khoăn, từ đó nâng cao năng lực tư duy độc lập và khả năng giải quyết tình huống thực tiễn. Điều này cho thấy năng lực học tập đã phát triển theo hướng tự nghiên cứu, phù hợp với phương châm “học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn”.

Thứ ba, năng lực học tập của học viên còn thể hiện rõ ở tinh thần phấn đấu vươn lên, rèn luyện toàn diện, hướng tới hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ học tập và rèn luyện. Nhiều học viên đặt ra mục tiêu cụ thể cho từng giai đoạn, không ngừng nỗ lực để đạt thành tích cao trong học tập, đồng thời rèn luyện thể lực, kỹ năng quân sự, kỹ năng lãnh đạo, quản lý bộ đội

 2.2. Một số điểm tồn tại, hạn chế

Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm thì năng lực học tập của học viên vẫn còn bộc lộ một số hạn chế nhất định, ảnh hưởng đến quá trình rèn luyện, tu dưỡng và tiếp thu tri thức, cũng như chất lượng giáo dục và đào tạo trong các nhà trường quân đội [4]. Có thể chỉ ra một số điểm hạn chế như sau:

 Thứ nhất, năng lực học tập của một bộ phận học viên chưa khoa học, chưa phù hợp. Một số học viên bước vào nhà trường quân đội với tâm lý “học để có bằng cấp” hoặc “học để hoàn thành nghĩa vụ”, chưa thực sự xác định học tập là trách nhiệm chính trị, là nhu cầu tự thân nhằm nâng cao chất lượng hoàn thành nhiệm vụ, phẩm chất, bản lĩnh để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của người sĩ quan trong tương lai. Điều này dẫn tới hiện tượng học tập thiếu sự chủ động, sáng tạo trong tiếp thu kiến thức.

Thứ hai, Việc học tập của một số học viên chưa biết gắn liền với thực tiễn nhiệm vụ quân sự, quốc phòng. Một bộ phận học viên còn thiên về mục tiêu cá nhân trước mắt, coi trọng kết quả thi cử hơn là trang bị tri thức toàn diện và kỹ năng nghề nghiệp. Việc học tập chưa gắn chặt với rèn luyện thực tiễn ở đơn vị, chưa xuất phát từ yêu cầu xây dựng quân đội trong tình hình mới. Hạn chế này làm cho chất lượng học tập chưa thật sự bền vững, ảnh hưởng đến khả năng vận dụng kiến thức vào thực hành, chỉ huy, quản lý bộ đội sau khi ra trường.

Thứ ba, năng lực học tập của học viên chưa được phát triển đồng đều giữa các cá nhân, dễ dẫn tới sự chênh lệch trong ý chí và thái độ học tập. Một số học viên có biểu hiện thiếu sự kiên trì, bền bỉ khi gặp khó khăn trong học tập, nhất là đối với các môn học có tính trừu tượng, khối lượng kiến thức lớn hoặc yêu cầu rèn luyện thể lực, kỹ năng cao. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập cá nhân mà còn tác động đến chất lượng chung của tập thể lớp, đại đội học viên.

Tóm lại, bên cạnh những ưu điểm nổi bật, năng lực học tập của một bộ phận học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội còn có những hạn chế. Vì vậy, cần nghiên cứu và tìm ra các giải pháp nâng cao năng lực học tập cho học viên, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong Quân đội giai đoạn hiện nay [4].

 3. Một số giải pháp nâng cao năng lực học tập cho học trong các trường quân đội hiện nay

3.1. Làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức cho học viên về nhiệm vụ học tập

Trước hết, các tổ chức, lực lượng trong nhà trường cần tập trung giáo dục, tuyên truyền để học viên thấy rằng học tập ở nhà trường quân đội không chỉ là quyền lợi mà còn là nghĩa vụ, trách nhiệm chính trị đối với Tổ quốc, với Quân đội và với sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa [1]. Thông qua các buổi học tập chính trị, tọa đàm, sinh hoạt đoàn - hội,… việc tuyên truyền cần gắn chặt giữa mục tiêu học tập với yêu cầu xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Khi học viên hiểu rõ học tập chính là con đường trực tiếp để nâng cao năng lực, trình độ, chuẩn bị cho cương vị người cán bộ chỉ huy sau này, họ sẽ có thái độ tích cực, chủ động và năng lực đúng đắn trong rèn luyện, phấn đấu. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, giáo dục cần chú trọng đổi mới cả về nội dung và hình thức. Nội dung phải toàn diện, vừa khẳng định tầm quan trọng của nhiệm vụ học tập, vừa chỉ rõ những thách thức, yêu cầu mới trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, qua đó tạo sự thôi thúc, trách nhiệm và niềm tin cho học viên.

Hình thức tuyên truyền cần phong phú, đa dạng, kết hợp giữa tuyên truyền miệng, ứng dụng công nghệ thông tin, tổ chức diễn đàn, hội thi, giao lưu với các tấm gương điển hình tiên tiến. Đặc biệt, phát huy vai trò của đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý, đồng thời khuyến khích sự tham gia của tập thể học viên trong việc tuyên truyền, chia sẻ kinh nghiệm, động viên nhau cùng tiến bộ. Làm tốt công tác này sẽ góp phần hình thành trong học viên ý thức học tập tự giác, khát vọng cống hiến và tinh thần trách nhiệm cao đối với nhiệm vụ được giao, từ đó tạo động lực mạnh mẽ cho quá trình học tập và rèn luyện trong nhà trường quân đội.

3.2. Gắn giáo dục truyền thống, khơi dậy niềm tự hào, ý chí phấn đấu để phát huy tiềm năng học tập cho học viên

Trước hết, nhà trường cần thường xuyên tổ chức các hoạt động giáo dục truyền thống, giúp học viên thấu triệt lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc, truyền thống của Quân đội và đơn vị. Thông qua các buổi sinh hoạt chính trị, tọa đàm, tham quan di tích lịch sử, gặp gỡ nhân chứng cách mạng,…nhà trường cần giúp học viên nhận thức sâu sắc hơn giá trị của sự hy sinh, cống hiến mà các thế hệ cha anh đã để lại. Từ đó, học viên hình thành trách nhiệm, ý thức tự giác trong học tập, xác định rõ rằng học tập tốt không chỉ là nghĩa vụ đối với bản thân mà còn là cách thiết thực để tiếp nối và phát huy truyền thống vẻ vang của đơn vị, của Quân đội. Cùng với đó, gắn giáo dục truyền thống với xây dựng lý tưởng, khát vọng cống hiến cho học viên trong giai đoạn mới.

 Bên cạnh việc trang bị kiến thức chuyên môn, nhà trường cần thường xuyên tuyên truyền, làm rõ yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình hiện nay, từ đó giúp học viên thấy được trách nhiệm, vinh dự khi trở thành sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam. Khi niềm tự hào và ý chí phấn đấu được nuôi dưỡng thường xuyên, học viên sẽ hình thành động lực mạnh mẽ, năng lự học tập tốt sẵn sàng vượt qua khó khăn, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ học tập và rèn luyện trong môi trường quân đội [3].

3.3. Xây dựng môi trường sư phạm quân sự tích cực, phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, giảng viên

 Trước hết, cần xây dựng môi trường sư phạm quân sự chính quy, kỷ luật, giàu tính giáo dục, trong đó mọi hoạt động học tập, rèn luyện, sinh hoạt đều được tổ chức khoa học, chặt chẽ, thống nhất. Môi trường đó phải tạo cho học viên cảm giác gắn bó, niềm tin và động lực vươn lên, giúp họ thấy được ý nghĩa, giá trị của việc học tập đối với sự trưởng thành của bản thân và nhiệm vụ xây dựng Quân đội. Một môi trường tích cực không chỉ thể hiện ở cơ sở vật chất khang trang, hiện đại mà còn ở bầu không khí sư phạm lành mạnh, tình đồng chí, đồng đội gắn bó, sự tôn trọng, tin cậy lẫn nhau, qua đó khơi dậy ý thức tự giác, tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến của học viên [3].

Bên cạnh đó, việc phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, giảng viên có ý nghĩa then chốt trong việc định hướng và hình thành năng lực học tập cho học viên. Cán bộ, giảng viên không chỉ là người truyền đạt tri thức mà còn là tấm gương sáng về đạo đức, tác phong, phương pháp làm việc và tinh thần học tập suốt đời. Học viên dễ dàng tiếp nhận, noi theo khi được chứng kiến sự gương mẫu, tận tụy, trách nhiệm của thầy cô trong giảng dạy và nghiên cứu. Sự nêu gương ấy tạo nên sức lan tỏa mạnh mẽ, hình thành niềm tin, khích lệ học viên ra sức phấn đấu học tập, rèn luyện [2]. Do vậy, kết hợp chặt chẽ giữa xây dựng môi trường sư phạm quân sự tích cực với phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, giảng viên sẽ là nền tảng quan trọng để củng cố năng lực học tập, góp phần đào tạo đội ngũ sĩ quan trẻ vững vàng về chính trị, giỏi về chuyên môn, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

 3.4. Phát huy vai trò tự giáo dục, tự rèn luyện của bản thân học viên

Trong quá trình học tập, rèn luyện ở các trường quân đội, bản thân học viên giữ vai trò trung tâm trong việc xây dựng và phát triển năng lực học tập. Việc phát huy tính tích cực, chủ động tự giáo dục, tự rèn luyện sẽ giúp học viên hình thành ý thức tự giác, khắc phục tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào sự quản lý, nhắc nhở của cán bộ, giảng viên. Mỗi học viên cần xác định rõ trách nhiệm cá nhân trong việc học tập là để hoàn thiện tri thức, kỹ năng quân sự, phẩm chất chính trị, đạo đức, đáp ứng yêu cầu của người sĩ quan tương lai. Từ đó, học viên phải biết lập kế hoạch học tập, rèn luyện phù hợp với điều kiện và khả năng của bản thân; tự điều chỉnh hành vi, phương pháp để nâng cao hiệu quả học tập; thường xuyên kiểm điểm, đánh giá, rút kinh nghiệm, coi đó là động lực để tiến bộ. Bên cạnh đó, phát huy vai trò tự giáo dục, tự rèn luyện còn thể hiện [4].

III. KẾT LUẬN

Nâng cao năng lực học tập cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội trong các trường quân đội hiện nay là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài. Điều đó góp phần trực tiếp nâng cao chất lượng đào tạo đội ngũ sĩ quan tương lai – những cán bộ trẻ có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, năng lực toàn diện, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại [1][3].

TÀI LIỆU THAM KHẢO

 [1] Đảng Cộng sản Việt Nam. (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (Tập 1). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật. https://daihoi13.dangcongsan.vn/van-kien

 [2] Tổng cục Chính trị. (2020). Tâm lý học quân sự. Nxb Quân đội nhân dân.

 [3] Quân ủy Trung ương. (2022, 20/12). Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới. Hà Nội.

 [4] Phạm, V. X. (2025, 24/4). Mấy vấn đề về xây dựng ý chí quyết tâm cho học viên các trường sĩ quan Quân đội hiện nay. Tạp chí điện tử Quốc phòng toàn dân. https://www.qdnd.vn/quoc-phong-an-ninh