.jpg)
NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI VẤN ĐÁP CÁC MÔN LÝ LUẬN MÁC - LÊ NIN, TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG CHƯƠNG TRÌNH TRUNG CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
ThS. Hạ Thị Phượng
Giảng viên Học viện Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh
Email: [email protected]
Tóm tắt:
Thi vấn đáp là hình thức kiểm tra kiến thức, kỹ năng, thái độ của người học thông qua việc giảng viên đặt câu hỏi và người học trực tiếp trả lời bằng lời nói. Các câu hỏi chính thông thường sẽ được sắp xếp để người học lựa chọn một cách ngẫu nhiên (thông qua hoạt động bốc đề thi), tuy nhiên bên cạnh đó cũng sẽ phát sinh những câu hỏi phụ liên quan để kiểm tra một cách toàn diện hơn về kiến thức môn học. Đây là một hình thức thi khá hiện đại và ngày càng trở nên phổ biến trong các cơ sở giáo dục, đào tạo, trong đó có các trường Chính trị tỉnh, thành phố. Bài viết tập trung phân tích vai trò, ưu điểm; đánh giá thực trạng, khó khăn trong quá trình thực hiện và đề ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thi vấn đáp các môn lý luận Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong chương trình trung cấp lý luận chính trị.
Từ khoá: Thi vấn đáp; các môn lý luận Mác - Lê nin; tư tưởng Hồ Chí Minh; chương trình trung cấp lý luận chính trị
Ngày nhận bài: 2/12/2025; Biên tập: 2/12/2025; Duyệt đăng: 3/12/2025.
1. Đặt vấn đề
1.1. Tính cấp thiết
Ngày 21/12/2021, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh ban hành bộ Quy chế Quản lý đào tạo, bồi dưỡng của Trường Chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (kèm theo Quyết định số 6468-QĐ/HVCTQG), trong đó có Quy chế Đào tạo Trung cấp lý luận chính trị. Tại Chương V về “đánh giá kết quả học tập”, ở Mục 1 “thi hết học phần” có quy định: “thi hết học phần được thực hiện dưới các hình thức: tự luận, trắc nghiệm, vấn đáp” (Khoản 1, Điều 18).
Đối với thi tốt nghiệp thì Quy chế chỉ quy định hình thức thi tự luận. Như vậy, có tất cả 03 hình thức đánh giá kết quả học tập trong chương trình trung cấp lý luận chính trị (TCLLCT) là: tự luận, trắc nghiệm, vấn đáp. Trong đó, vấn đáp là một hình thức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập mang lại nhiều ưu điểm vượt trội, bên cạnh đó cũng có nhiều khó khăn trong quá trình áp dụng, đặc biệt là đối với các môn lý luận Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh . Điều đó đặt ra yêu cầu cần có sự nghiên cứu toàn diện và sâu sắc để phát huy được ưu điểm và khắc phục những hạn chế của hình thức thi này.
1.2.Vai trò của thi vấn đáp trong giảng dạy và học tập các môn lý luận Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong chương trình trung cấp lý luận chính trị
Một là, đảm bảo tính bao quát kiến thức môn học, rèn luyện kỹ năng trình bày và phản biện vấn đề của học viên
Bộ câu hỏi thi vấn đáp sẽ dàn đều trên tất cả các bài của học phần, đòi hỏi học viên phải ôn tập toàn bộ học phần, giúp tránh được hiện tượng học lệch, học tủ hoặc chỉ học phần kiến thức do giảng viên hướng dẫn ôn tập. Bên cạnh đó, giảng viên cũng có thể căn cứ vào kết quả trả lời của học viên để kiểm chứng lại hiệu quả của quá trình truyền đạt các bài học do bản thân giảng viên hỏi thi cũng như các đồng nghiệp khác phụ trách, từ đó thực hiện việc rút kinh nghiệm và điều chỉnh cho phù hợp. Khác với thi tự luận, câu hỏi chỉ có thể kiểm tra được mức độ tiếp nhận kiến thức và khả năng vận dụng của học viên ở một số bài học cụ thể.
Bên cạnh đó, học viên trường chính trị là đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức đang công tác ở nhiều cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp và các các doanh nghiệp tại địa phương. Bởi vậy, rèn luyện kỹ năng giao tiếp và diễn đạt vấn đề là một yêu cầu quan trọng trong khoá đào tạo trung cấp lý luận chính trị bên cạnh việc truyền đạt kiến thức lý luận. Đặc biệt là đối với đối tượng học viên tại các lớp TCLLCT hệ tập trung, tuổi đời còn trẻ, những kỹ năng “mềm” còn chưa hoàn thiện thì ngoài kiến thức chuyên môn và lý luận chính trị, họ cần được chú trọng rèn luyện nhiều về kỹ năng giao tiếp, thuyết trình và diễn đạt vấn đề... thi vấn đáp các môn lý luận Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong chương trình TCLLCT có thể xem là một giải pháp hữu hiệu góp phần củng cố và hoàn thiện thêm kỹ năng này cho người học.
Hai là, tạo cơ hội đối thoại trực tiếp giữa giảng viên và học viên, góp phần bổ sung kiến thức thực tiễn cho giảng viên
Khác với tất cả các hình thức thi khác như tự luận hay trắc nghiệm, thi vấn đáp là hình thức thi "mặt đối mặt", vì thế nó giúp cho giảng viên và học viên có điều kiện đối thoại trực tiếp về những vấn đề lý luận trong học phần cũng như liên hệ thực tiễn tại địa phương, đơn vị công tác liên quan đến nội dung các môn lý luận Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong chương trình TCLLCT. Về phía giảng viên sẽ có dịp chỉ ra những thiếu sót, nhìn nhận sai lệch của học viên ngay trong lúc vấn đáp, điều đó giúp người học nhận biết ngay được mình đúng hay sai ở đâu để kịp thời chấn chỉnh, bổ sung kiến thức. Khác với kiểu thi tự luận hay thi trắc nghiệm, học viên chỉ biết điểm của môn thi chứ không được chỉ ra cụ thể những lỗi sai dẫn đến điểm trừ của mình (Vì quá trình thi và chấm thi diễn ra khi môn học đó đã kết thúc, lớp đã chuyển sang môn học mới). Có thể có trường hợp giảng viên khi chấm bài thi tự luận vẫn còn rất băn khoăn vì những nhầm lẫn về kiến thức đôi khi rất căn bản của người học nhưng lại không còn cơ hội chính thức để làm sáng tỏ vấn đề đó ngay tại giảng đường. Nhất là đặc thù kiến thức các môn lý luận Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh rất đa dạng và không dễ tiếp cận. Về phía người học, hình thức đối thoại trực tiếp giúp học viên có cơ hội phản biện trực tiếp với giáo viên về những vấn đề họ còn cảm thấy băn khoăn, nghi ngờ hoặc chưa cảm thấy được thuyết phục. Và đôi khi, chính học viên, thông qua đối thoại trong thi vấn đáp sẽ chỉ ra những cách nhìn nhận chưa thực sự chính xác và toàn diện của giảng viên. Đây là cơ hội để cả người dạy và người học cùng làm sáng tỏ vấn đề.
Ba là, góp phần hạn chế một số hiện tượng tiêu cực trong thi cử.
Một số tiêu cực khá phổ biến trong các hình thức thi tự luận, trắc nghiệm như sử dụng tài liệu (tài liệu không được sử dụng để đưa vào phòng thi), quay cóp, sử dụng điện thoại truy cập internet…sẽ được hạn chế đáng kể trong hình thức thi vấn đáp. Bởi vì thi vấn đáp có thời gian chuẩn bị để trả lời câu hỏi ngắn hơn nhiều so với thời gian làm bài tự luận. Mặt khác, so với việc cả lớp cùng ngồi làm bài như các hình thức thi khác thì thi vấn đáp chỉ có một số học viên (thường là 05 người) cùng ngồi chuẩn bị cho câu trả lời, và thường được bố trí mỗi người một bàn riêng nên giảng viên và giám thị có thể dễ dàng quan sát học viên.
Bốn là, rút ngắn thời gian chấm thi
Mặc dù quá trình chuẩn bị và hỏi thi vấn đáp cũng đòi hỏi nhiều thời gian nhưng một ưu điểm của hình thức này là giảng viên sẽ tiến hành chấm điểm ngay trong buổi thi đó và bàn giao điểm cho bộ phận phụ trách Đào tạo trong thời gian ngắn. Điều này sẽ giúp tiết kiệm thời gian chấm thi sau đó, hơn nữa còn hạn chế được tình trạng chậm trễ trong khâu chuyển kết quả thi cho bộ phận phụ trách Đào tạo. Mặt khác, nó giúp người học sớm biết được thông tin về điểm số mà không phải chờ đợi lâu như các hình thức thi khác. Từ đó các thắc mắc, khiếu nại nếu có sẽ nhanh chóng được giải quyết.
Ngoài ra, trong hình thức thi vấn đáp, bên cạnh đề thi chính thức mà học viên được lựa chọn trong ngân hàng đề thi đã có sẵn, giảng viên còn có thể đặt thêm một vài câu hỏi bổ sung mang tính chất gợi mở để học viên có thêm cơ hội “gỡ” điểm (do trả lời câu hỏi chính chưa thực sự tốt) hoặc đạt điểm cao hơn (khi đã đảm bảo yêu cầu ở câu hỏi chính). Đây là một căn cứ quan trọng để cho điểm nhằm phân loại học viên mà hình thức thi tự luận khó đánh giá được (Do đề thi tự luận cho cả lớp sẽ giống nhau và học viên vẫn có thể quay cóp trong quá trình làm bài). Để đảm bảo được điều đó thì hệ thống câu hỏi bổ sung cũng không nên đi xa so với câu hỏi chính và cũng nên được chuẩn bị một cách có hệ thống, tương ứng với từng câu hỏi chính để có thể làm thước đo chung đánh giá nhiều học viên, tránh đặt câu hỏi phụ mà chỉ dựa vào ý chí chủ quan của giảng viên tham gia vấn đáp.
2. Một số khó khăn khi thực hiện thi vấn đáp các môn lý luận Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong chương trình trung cấp lý luận chính trị
Thứ nhất, khó khăn trong công tác tổ chức thi
Đặc thù của đa số các trường Chính trị là không có nhiều giảng viên tham gia giảng dạy một phần học. Trong khi đó, số lượng học viên trong một lớp TCLLCT lại khá đông, nhất là lớp TCLLCT hệ không tập trung. Vì vậy, hình thức thi vấn đáp đối với các môn lý luận Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong chương trình trung cấp lý luận chính trị đôi khi sẽ gặp khó khăn ở khâu bố trí, sắp xếp giảng viên tham gia hỏi thi. Điều đó đòi hỏi nhà trường, khoa chủ trì và bản thân các giảng viên phải chủ động sắp xếp lịch giảng dạy, công tác để có đông đủ giảng viên giảng dạy tham gia hỏi thi. Đây là một hạn chế cơ bản trong việc tổ chức thi vấn đáp so với các hình thức thi tự luận hay trắc nghiệm, dẫn đến dù hình thức này mang lại nhiều hiệu quả nhưng việc áp dụng trên thực tế không phải lúc nào cũng thuận lợi.
Hai là, khó đáp ứng được yêu cầu về tính sâu sắc trong đánh giá kết quả học tập
Do thời gian chuẩn bị và trình bày cho một đề thi là khá ngắn so với thi tự luận: “học viên bốc một đề, chuẩn bị không quá 15 phút, trả lời không quá 15 phút” (Khoản 3, Điều 23, Quy chế đào tạo trung cấp lý luận chính trị). Trong khi đó, nội dung kiến thức lý luận thuộc các môn lý luận Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong chương trình trung cấp lý luận chính trị lại thường được đánh giá là “nặng” hơn so với nhiều môn học khác. Vì vậy, hình thức thi vấn đáp sẽ khó đáp ứng được yêu cầu về tính sâu sắc trong kiểm tra, đánh giá do học viên không đủ thời gian để phân tích vấn đề một cách thực sự sâu sắc như thi tự luận. Mặt khác, giới hạn thời gian trả lời ngắn nhưng giảng viên và học viên sẽ đối thoại trực tiếp với nhau nên dễ dẫn đến tình huống giảng viên và học viên có thể sa vào tranh luận một vấn đề nào đó mà không đảm bảo thời gian quy định. Đương nhiên điều này còn phụ thuộc vào sự chủ động định hướng của giảng viên hỏi thi.
Ba là, có thể có sự tác động của yếu tố may rủi và tâm lý
"Học tài thi phận" là câu nói thường được dùng để phản ánh về tính may rủi trong việc thi cử. Bởi vì ngoài yếu tố chủ quan thì rõ ràng việc đánh giá kết quả học tập luôn chịu tác động bởi những yếu tố khách quan. Thi vấn đáp các môn lý luận Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh cũng không nằm ngoài quy luật đó. Bên cạnh những sự may rủi vốn có trong thi cử như tình trạng “học tủ” của học viên, yếu tố ngoại cảnh, sức khoẻ... thì yếu tố này trong thi vấn đáp các môn lý luận Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh còn có thể đến từ phía giảng viên. Trong thi vấn đáp sẽ không tránh khỏi việc phụ thuộc vào cá tính của người hỏi vấn đáp, thầy cô nào dễ tính, thầy cô nào khó tính, thầy cô nào hỏi dễ, cho điểm thoáng hơn và ngược lại…cũng là điều được người học quan tâm. Tất nhiên, điều này ở hình thức thi tự luận cũng không phải hoàn toàn là không có, đặc biệt là với đa số môn học thuộc về khoa học xã hội như các môn lý luận Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng một bài thi nhưng giảng viên chấm điểm có thể cho điểm chênh lệch đôi chút, nhưng đối với thi vấn đáp thì việc đối mặt trực tiếp với người chấm khiến điều này trở thành một mối bận tâm lớn hơn cho người học. Bên cạnh đó, nếu thi trắc nghiệm và tự luận thì thời gian bắt đầu làm bài và thời gian nộp bài giữa các thí sinh dự thi cơ bản là đồng nhất thì với hình thức thi vấn đáp, số thứ tự dự thi lại là vấn đề mà nhiều học viên quan tâm và cho rằng nó thuộc về yếu tố may rủi. Ví dụ như người dự thi đầu tiên của buổi thi sẽ cảm thấy áp lực hơn những người khác, trong khi những người dự thi sau cùng thì lại ít nhiều có tâm lý nặng nề, mệt mỏi hơn so với những người thi trước.
3.Một số giải pháp nâng cao hiệu quả thi vấn đáp các môn lý luận Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong chương trình trung cấp lý luận chính trị
3.1 Giải pháp đối với đội ngũ giảng viên giảng dạy các môn lý luận Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong chương trình trung cấp lý luận chính trị
Một là, không ngừng học tập nâng cao trình độ lý luận và hiểu biết thực tiễn, hoàn thiện nội dung bài giảng phù hợp với từng nhóm đối tượng học viên
Trong thời đại bùng nổ thông tin đòi hỏi đội ngũ giảng viên lý luận chính trị luôn phải không ngừng học tập, trau dồi kiến thức lý luận. Từ kiến thức chung đó, giảng viên cần vận dụng phù hợp cho từng đối tượng học viên. Tất nhiên nội dung cơ bản của từng chuyên đề đã có sẵn trong giáo trình nhưng đối tượng học viên ở mỗi lớp lại có những đặc thù riêng, bởi vậy để thật sự tạo được sự hứng thú, kích thích nhu cầu của người học thì đòi hỏi người giảng viên phải có sự tìm hiểu trước về đối tượng người học và vận dụng linh hoạt để nội dung bài giảng phù hợp với từng lớp học, đáp ứng nhu cầu của từng đối tượng học viên. Chính điều này sẽ tạo tâm thế tự tin cho học viên khi tham gia vào kỳ thi vấn đáp.
Bên cạnh kiến thức lý luận, thì một yêu cầu vô cùng quan trọng đối với đội ngũ giảng viên là đòi hỏi về hiểu biết thực tiễn đa dạng và sinh động. Có nhiều cách thức để giảng viên trau dồi hiểu biết thực tiễn của bản thân như lời Chủ tịch Hồ Chí Minh từng dạy là “Học ở trường, học ở sách vở, học lẫn nhau và học ở nhân dân”. Chính nội dung “học ở nhân dân” là một kênh quan trọng để giảng viên trau dồi hiểu biết thực tiễn của bản thân, tức là đội ngũ giảng viên trường chính trị phải không ngừng nghiên cứu, thâm nhập thực tế, quan sát, học hỏi từ đời sống xã hội muôn màu muôn vẻ của các thành phần, giai tầng, bộ phận dân cư trong xã hội để đưa hơi thở thực tế từ xã hội, đất nước, địa phương vào từng nội dung bài giảng, từ đó kiến thức lý luận sẽ được truyền đạt một cách gần gũi, sống động, trực quan và dễ hiểu nhất. Khi cả vấn đề lý luận và thực tiễn đều được đảm bảo trong các nội dung giảng dạy thì học viên sẽ có được tâm lý tự tin nhất khi tham gia thi vấn đáp các môn lý luận Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh.
Hai là, chú ý đến việc xây dựng bộ câu hỏi thi vấn đáp.
Các câu hỏi phải căn cứ vào đối tượng học (là học viên cấp cơ sở hay cán bộ, công chức, viên chức các sở, ban, ngành, huyện, thành phố), từ đó, giảng viên có thể xác định dung lượng kiến thức trong mỗi câu hỏi nhiều hay ít; khó hay dễ. Các câu hỏi có thể theo hướng giảm các yêu cầu học thuộc, tăng yêu cầu lập luận, phân tích, đánh giá, nhận xét, tức là kiểm tra việc học viên hiểu như thế nào đối với một vấn đề. Mặt khác, giảng viên cần chuẩn bị tốt các câu hỏi phụ gắn với thực tiễn công tác của mỗi học viên để hỗ trợ, gợi ý học viên khi hỏi thi.
Ba là, đẩy mạnh áp dụng phương pháp giảng dạy tích cực
Các phương pháp giảng dạy tích cực như hỏi đáp, thảo luận, phỏng vấn nhanh, phỏng vấn sâu để tăng cường tương tác với học viên, một mặt giúp học viên lĩnh hội tốt hơn các nội dung kiến thức, mặt khác tạo cơ hội để học viên mạnh dạn hơn trong phát biểu ý kiến trước tập thể. Quy chế giảng viên của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh chỉ quy định giảng viên phải “có chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm hoặc phương pháp dạy học tích cực”. nhưng Quy định 11-QĐ/TW của Ban Bí thư về trường chính trị chuẩn đã quy chuẩn hoá nội dung về phương pháp giảng dạy tích cực như sau: “100% giảng viên áp dụng hiệu quả phương pháp dạy học tích cực”. Như vậy, Quy định số 11 về trường chính trị chuẩn không chỉ là quy định về trang bị chứng chỉ và khuyến khích giảng viên “nên” sử dụng phương pháp dạy học tích cực như trước đây mà việc áp dụng phương pháp giảng dạy tích cực đã thực sự trở thành tiêu chí “cứng” của giảng viên trường chính trị chuẩn. Sở dĩ quy định như vậy là bởi phương pháp giảng dạy tích cực đem lại rất nhiều lợi ích to lớn cho hoạt động giảng dạy, thay đổi tư duy và cách tiếp cận vấn đề của cả người dạy và người học, điều quan trọng hơn cả là giúp nâng cao chất lượng hoạt động giảng dạy, và từ đó tất yếu sẽ nâng cao kết quả học tập của học viên (thể hiện trong quá trình học và trong kết quả đánh giá quá trình học tập dù là bằng hình thức thi nào, trong đó có thi vấn đáp)
Bên cạnh đó, việc giảng viên tăng cường nghiên cứu và vận dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại, tích cực sẽ tạo cơ hội để học viên chủ động tham gia vào quá trình chia sẻ, trao đổi thông tin; phản biện, tranh luận các vấn đề. Và vì vậy, có thể xem đây là một cách giảng viên tạo cơ hội cho học viên “tập dượt” trước những kỳ thi vấn đáp chính thức thức. Cũng có thể nghiên cứu, thống nhất về thời gian với học viên để tổ chức một vài tiết “thi thử” lồng nghép ngay vào quá trình giảng dạy để rèn luyện kỹ năng thi vấn đáp cho học viên.
Bốn là, phân bổ thời gian hỏi vấn đáp hợp lý giữa các học viên dự thi và tập trung vào vấn đề trọng tâm của câu hỏi
Giảng viên cần tập trung vào các câu hỏi trọng tâm. Câu hỏi phụ cũng phải liên quan chặt chẽ đến nội dung câu hỏi chính. Bên cạnh đó, đôi khi giảng viên có thể bị “sa đà” vào một vấn đề, một câu trả lời hay một ví dụ nào đó do học viên nêu ra dẫn đến bị quá giờ quy định dành cho một học viên và ảnh hưởng đến thời lượng trình bày của học viên sau đó. Hoặc là có thể có hiện tượng thời gian đầu của buổi thi còn “thong thả” nên giảng viên hỏi nhiều hơn, mất nhiều thời gian hơn dẫn đến những người dự thi ở cuối danh sách lại được đẩy nhanh hơn bằng cách hỏi ít hơn để kịp tiến độ. Để khắc phục những hạn chế đó, giảng viên cần hết sức chú ý đến việc cân đối thời gian hợp lý bằng cách căn cứ vào thời gian quy định và số lượng học viên tham dự thực tế trong từng buổi thì để phân chia thời gian cho phù hợp. Nếu cần thiết có thể sử dụng công cụ bấm giờ để hỗ trợ thực hiện hoạt động này.
Năm là, xây dựng phong cách giảng dạy nhiệt tình, thân thiện trong giao tiếp, ứng xử với học viên
Tâm lý người học dù ở cấp học nào cũng có chung một đặc điểm là sự hấp dẫn của môn học với họ ngoài yếu tố tri thức còn có yếu tố tình cảm và dù học viên TCLLCT đã ở tuổi trưởng thành nhưng họ vẫn có tâm thế của “học trò”, tức là vẫn có khoảng cách nhất định với giảng viên. Vì vậy, cần tạo ra tâm lý tốt cho học viên để vì sự mến phục giảng viên, hâm mộ tri thức về môn học của người thầy và đặc biệt là thái độ ứng xử chuẩn mực, gần gũi mà thôi thúc họ tự giác, tích cực học tốt môn học mà người giảng viên đó giảng dạy. Và từ đó học viên cũng sẽ cảm thấy thoải mái khi bước vào kỳ thi vấn đáp các môn lý luận Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Do đó, giảng viên phải có thái độ ứng xử thân thiện, gần gũi với học viên; đặt nhu cầu học tập của họ lên trên hết; nhiệt tình sẵn sàng chia sẻ và giải đáp các thắc mắc của học viên. Thái độ lạnh lùng hay khắt khe sẽ khiến cho lớp học trở nên nặng nề và là nguyên nhân tạo ra áp lực trong thi cử nói chung, đặc biệt là thi vấn đáp các môn lý luận Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh.
Đặc biệt hơn nữa, các môn lý luận Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh thường bao gồm những tri thức khô cứng, hàn lâm, khó tiếp nhận. Bởi vậy, yêu cầu rất quan trọng là giảng viên cần truyền đạt được thông tin với khí thế nhiệt tình và bầu nhiệt huyết trong từng nội dung truyền tải. Chính những yếu tố như kiến thức lý luận vững vàng, hiểu biết thực tiễn đa dạng, phương pháp giảng dạy linh hoạt, phù hợp, hiện đại và đặc biệt là bầu nhiệt huyết, lòng yêu nghề, tận tụy với học viên của đội ngũ giảng viên sẽ góp phần thay đổi suy nghĩ ban đầu của người học, để họ xem việc học tập không chỉ là nhiệm vụ mà thực sự là cơ hội được tiếp nhận thêm tri thức lý luận chính trị mới, và khi đó việc thi vấn đáp cũng không còn tạo ra tâm lý quá căng thẳng, lo lắng của học viên. Bên cạnh đó, có thể trong quá trình học, học viên đã nắm bắt được nội dung của câu trả lời trong đề thi vấn đáp, nhưng do tâm lý hồi hộp, căng thẳng khi đối diện với giảng viên khiến cho học viên tạm thời chưa thể diễn đạt được. Vì vậy, giảng viên cần chuẩn bị tốt tâm lý khi hỏi thi, cần có thái độ hòa nhã, sẵn sàng chia sẻ đối với học viên khi hỏi thi, tránh gây áp lực nặng nề cho học viên. Thậm chí, đôi khi học viên cần sự gợi mở, dìu dắt một cách tế nhị, nhẹ nhàng của giảng viên để có thể trả lời được câu hỏi, nhất là những câu hỏi khó.
- 3.2. Giải pháp đối với đội ngũ học viên
Một là, chuẩn bị tốt về mặt tâm lý
Quá trình thực hiện đánh giá kết quả học tập bằng hình thức thi vấn đáp tại các lớp TCLLCT thời gian qua gặp phải một rào cản khá lớn đó chính là tâm lý e ngại của học viên trước mỗi kỳ thi vấn đáp. Có rất nhiều lý do học viên đưa ra để lý giải cho tình trạng này: Do học viên hầu hết là cán bộ, công chức, viên chức của các cơ quan, đơn vị, cán bộ cấp cơ sở phải vừa học vừa làm, thời gian tự học hạn chế nên không tự tin đảm bảo nắm bắt tất cả kiến thức; áp lực tâm lý khi phải trình bày trước giám khảo khá nặng nề; kỹ năng trình bày còn hạn chế…Vì vậy, trước hết học viên phải vượt qua được rào cản về tâm lý: phải hiểu rằng giá trị cốt lõi mà cả giảng viên và học viên hướng đến là làm rõ về tri thức lý luận và hiểu biết thực tiễn; đồng thời tin tưởng rằng việc thi vấn đáp cũng như quá trình giảng bài trên lớp, giám khảo hỏi thi vấn đáp là người “đồng hành”, “giúp đỡ” học viên thực hiện tốt bài thi thông qua việc động viên tinh thần học viên, gợi ý các vấn đề học viên đang gặp khó khăn.
Hai là, sắp xếp, bố trí hoạt động học tập và công việc chuyên môn đảm bảo nguyên tắc khoa học, hợp lý; chủ động, tích cực trong quá trình học tập, nghiên cứu
Do đặc thù vừa học vừa làm nên việc bị phân tâm trong quá trình học tập của học viên TCLLCT là điều dễ hiểu. Vì vậy, nếu không có sự bố trí, sắp xếp phù hợp thì cả công việc ở cơ quan, đơn vị và hoạt động học tập ở trường của học viên đều khó có thể mang lại kết quả cao. Để khắc phục được điều đó, phần nhiều phụ thuộc vào tác phong làm việc và nỗ lực của bản thân người học. Điều đó đỏi hỏi bản thân mỗi học viên phải tự sắp xếp, bố trí hoạt động học tập và công việc chuyên môn đảm bảo nguyên tắc khoa học, hợp lý.
Lý do sâu xa khiến nhiều học viên lo lắng và căng thẳng khi đối diện với hoạt động thi vấn đáp các môn lý luận Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh là do chưa nắm vững kiến thức lý luận cũng như thông tin liên hệ thực tiễn liên quan đến môn học. Bởi vậy, trước tiên học viên cần dành thời gian nghiên cứu tài liệu trước khi lên lớp. Có như vậy, khi nghe giảng thì học viên mới hiểu và tập trung cao độ. (Giảng viên có thể gửi file giáo án điện tử để học viên nghiên cứu trước). Để tiếp cận với nhiều tri thức mới học viên phải thay đổi cách học truyền thống là “nghe – chép” bằng tích cực tham gia đóng góp xây dựng bài, phát biểu ý kiến, nhiệt tình tham gia thảo luận, luôn tư duy liên hệ những kiến thức được học với thực tế hoặc tìm cách áp dụng vào thực tế. Chính thái độ cầu thị, tích cực của học viên sẽ biến họ từ chỗ là người “tham dự” trở thành chủ thể “tham gia” vào quá trình học tập, trở thành trung tâm của hoạt động học tập và từ đó có thể nắm vững kiến thức lý luận cũng như thông tin liên hệ thực tiễn liên quan đến môn học. Đó là điều kiện quan trọng nhất để khi bước vào kỳ thi dù bằng hình thức nào, học viên cũng có tâm thế tự tin và thoải mái.
Ba là, rèn luyện kỹ năng trình bày, phản biện của học viên
Thực tế các kỳ thi vấn đáp cho thấy, có thí sinh nhớ kiến thức, nắm nội dung câu trả lời nhưng do kỹ năng trình bày không tốt dẫn đến kết quả không cao và ngược lại, có thi sinh nắm kiến thức ở mức tương ứng nhưng do có kỹ năng thể hiện tốt nên việc trình bày nội dung rõ ràng và thuyết phục hơn dẫn đến kết quả cao hơn. Bởi vậy, để hoàn thành tốt các kỳ thi vấn đáp đòi hỏi học viên, đặc biệt là học viên tại các lớp TCLLCT hệ tập trung cần chú trọng rèn luyện kỹ năng trình bày và phản biện của bản thân. Khi chuẩn bị và trả lời các câu hỏi vấn đáp, học viên nên trình bày cách hiểu của mình đối với nội dung học tập chứ không nhất thiết phải thuộc từng câu, từ; chính suy nghĩ phải thuộc đúng như giáo trình sẽ càng làm cho học viên áp lực nhiều hơn. Đặc biệt, cần vận dụng tốt kiến thức đã học vào thực tế địa phương, đơn vị. Để khắc phục tình trạng mất tự tin, học viên có thể tập dượt trước bằng cách nhờ một ai đó đóng vai người hỏi và mình là người trả lời để làm quen với hình thức thi vấn đáp.
Nhìn chung, trong hoạt động đánh giá kết quả học tập các môn lý luận Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong chương trình TCLLCT, hình thức đánh giá kết quả học tập nào cũng tồn tại những ưu và nhược điểm nhất định, không có hình thức nào là tối ưu. Vấn đề đặt ra chỉ là cân nhắc và lựa chọn hình thức nào để phù hợp với môn học, đối tượng học viên và phù hợp với điều kiện của nhà trường và của khoa chủ trì giảng dạy phần học. Thực hiện đổi mới phương pháp đánh giá kết quả học tập yêu cầu phải nghiên cứu kỹ lưỡng để thực hiện có hiệu quả hoạt động thi vấn đáp sao cho hoạt động đánh giá kết quả học tập thực sự đạt được mục tiêu đề ra, phản ánh đúng chất lượng của hoạt động đào tạo, bồi dưỡng, từ đó góp phần nâng cao chất lượng hoạt động đào tạo, bồi dưỡng.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Ban Bí thư (2018), Quy định về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của Trường Chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.
- Ban Bí thư (2018), Quy định số 11-QĐ/TW về Trường Chính trị chuẩn.
- Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2021), Quy chế Giảng viên của Trường Chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương được ban hành kèm theo Quyết định 6468-QĐ/HVCTQG.
Enhancing the Effectiveness of Oral Examinations in Marxist–Leninist Theory and Ho Chi Minh Thought within the Intermediate-Level Political Theory Program
ThS. Hạ Thị Phượng
Lecturer, Ho Chi Minh City Cadre Academy
Email: [email protected]
Abstract: Oral examinations are an assessment method used to evaluate learners’ knowledge, skills, and attitudes through direct verbal responses to questions posed by instructors. The primary questions are typically arranged for learners to select randomly (commonly through a lucky draw), accompanied by supplementary questions aimed at assessing the subject matter more comprehensively. This examination format is considered relatively modern and has become increasingly prevalent across educational and training institutions, including provincial and municipal Schools of Politics. This paper analyzes the role and advantages of oral examinations; assesses the current situation and existing challenges in their implementation; and proposes several solutions to enhance the effectiveness of oral assessments in the subjects of Marxism–Leninism and Ho Chi Minh Thought within the intermediate-level political theory curriculum.
Keywords: Oral examination; Marxist–Leninist theory; Ho Chi Minh Thought; intermediate-level political theory program
