MỞ RỘNG HỢP TÁC NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Ở HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ HIỆN NAY

Trung tá, TS Trần Thùy Linh

Phòng Sau đại học, Học viện Chính trị

1. Đặt vấn đề

Học viện Chính trị là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ chính trị (chính uỷ, chính trị viên); giảng viên và cán bộ khoa học xã hội nhân văn quân sự có trình độ cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ; đồng thời, là trung tâm nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn quân sự hàng đầu của quân đội và quốc gia. Nghiên cứu khoa học ở Học viện được hình thành và phát triển rất sớm, gắn liền với sự ra đời và phát triển của Học viện Chính trị Anh hùng. Trong bối cảnh mới, để tiếp tục củng cố và nâng tầm uy tín, vị thế của một trung tâm nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn quân sự hàng đầu của Quân đội và quốc gia, đối với Học viện Chính trị, mở rộng hợp tác nghiên cứu là một hướng đi quan trọng và tất yếu.

2. Nội dung nghiên cứu

2.1. Thực trạng hoạt động nghiên cứu khoa học ở Học viện Chính trị

Nghiên cứu khoa học ở Học viện Chính trị là một hoạt động cơ bản của Học viện và có mối quan hệ chặt chẽ với giáo dục, đào tạo và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Nghiên cứu khoa học của Học viện có nhiệm vụ đóng góp và phục vụ cho sự phát triển lý luận và công tác lãnh đạo, chỉ đạo thực tiễn cách mạng của Đảng; nghiên cứu, phát triển những vấn đề lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào lĩnh vực quân sự; những vấn đề chính trị - xã hội có ảnh hưởng tới hoạt động quân sự; lý luận và thực tiễn xây dựng Quân đội về chính trị, công tác đảng, công tác chính trị trong lực lượng vũ trang. Kết quả nghiên cứu khoa học góp phần thúc đẩy và nâng cao chất lượng, hiệu quả các hoạt động sư phạm quân sự và quá trình đào tạo của Học viện.

Thời gian qua, Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện đã hết sức chú trọng trong việc xây dựng chủ trương và chỉ đạo thực hiện mở rộng hợp tác nghiên cứu khoa học; coi đây là khâu đột phá được xác định trong Nghị quyết Đại hội đại biểu Học viện nhiệm kỳ 2020 - 2025; trong Nghị quyết lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ của các năm học; chương trình hành động thực hiện khâu đột phá của Học viện. Quán triệt chủ trương đó, cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, đơn vị đã cụ thể hóa thành nghị quyết, kế hoạch của cấp mình; tổ chức triển khai hợp tác nghiên cứu khoa học dưới nhiều hình thức như phối hợp tổ chức hội thảo khoa học, tọa đàm khoa học, tham gia và mời các nhà khoa học, các chuyên gia tham gia hội đồng khoa học các cấp. Về hướng mở rộng hợp tác nghiên cứu, tiếp tục củng cố và mở rộng các quan hệ hợp tác nghiên cứu của Học viện thực hiện trên ba hướng chủ yếu. Đó là, củng cố các mối quan hệ hợp tác với các học viện, nhà trường, cơ sở nghiên cứu trong toàn quân. Duy trì và phát triển các mối quan hệ hợp tác với các đơn vị nghiên cứu, các trường đại học, các nhà khoa học dân sự mà từ trước đến nay đã xây dựng. Đẩy mạnh việc tìm kiếm, xây dựng các mối quan hệ mới với các tổ chức, cá nhân có uy tín trên cả nước. Công tác mở rộng hợp tác nghiên cứu đã được đẩy mạnh với nhiều nội dung, hình thức, biện pháp đa dạng, linh hoạt và đạt kết quả tốt.

Học viện đã chủ động mở rộng hợp tác nghiên cứu với các cơ quan, đơn vị, học viện, nhà trường, viện nghiên cứu trong và ngoài Quân đội. Nổi bật lên là vai trò của các ban chủ nhiệm đề tài cấp quốc gia, cấp bộ và các nhà khoa học, các chuyên gia đầu ngành. Học viện chủ trì nghiên cứu 01 đề tài cấp quốc gia mã số KX.04.30/21-25 nằm trong Chương trình khoa học và công nghệ trọng điểm “Nghiên cứu khoa học lý luận chính trị giai đoạn 2021- 2025”, tham gia phối hợp thực hiện chính 01 đề tài cấp quốc gia mã số KX.02.35/21-25 nằm trong chương trình “Nghiên cứu, vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh trong công cuộc xây dựng đất nước và bảo vệ Tổ quốc thời kỳ đổi mới, giai đoạn từ năm 1986 đến nay, định hướng đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045”. Cuối năm 2023, đã nghiệm thu xuất sắc đề tài cấp Bộ (Ủy ban Dân tộc) “Vai trò của Bộ đội Biên phòng trong xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vùng dân tộc thiểu số trên địa bàn các tỉnh biên giới - Thực trạng và giải pháp”.

Các ban chủ nhiệm đề tài cấp quốc gia, cấp bộ trong quá trình triển khai nghiên cứu đã xây dựng kế hoạch và tổ chức cuộc hội thảo, tọa đàm, khảo sát thực tế tại các cơ quan, đơn vị trong và ngoài Quân đội. Đáng chú ý, trong quá trình thực hiện đề tài, Ban chủ nhiệm đề tài cấp quốc gia “Kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với quốc phòng, an ninh và đối ngoại ở Việt Nam trong bối cảnh mới” do Trung tướng, PGS, TS Nguyễn Văn Bạo, Nguyên Giám đốc Học viện, Chủ nhiệm đề tài đã xây dựng kế hoạch, tổ chức các đoàn công tác đi tọa đàm khoa học và khảo sát thực tiễn tại 20 địa điểm (5 quân khu, 1 quân chủng, 1 quân đoàn, 4 ủy ban nhân dân tỉnh, 2 công an tỉnh, 1 tổng cục, 1 tập đoàn, 1 tổng công ty, 3 học viện, 1 viện nghiên cứu với 340 bài tham luận của các đồng chí cán bộ ở các cơ quan, đơn vị đến tọa đàm).

Phòng Khoa học quân sự/Học viện Chính trị đã phát huy chức năng, nhiệm vụ trong tham mưu, đề xuất và phối hợp với các cơ quan, đơn vị ngoài Học viện trong hợp tác nghiên cứu khoa học. Học viện đã phối hợp với Tạp chí Giáo dục tổ chức Hội thảo cấp quốc gia “Lý luận và thực tiễn giáo dục quốc phòng, an ninh trong bối cảnh đổi mới giáo dục và cách mạng công nghiệp lần thứ Tư” (8/2023). Đây là sự kiện đánh dấu mốc quan trọng trong hoạt động hợp tác nghiên cứu khoa học của Học viện. Tháng 8/2023, phối hợp với Ban chỉ đạo 35 Ban Tuyên giáo Trung ương, Cục Tuyên huấn/TCCT tổ chức thành công hội thảo “Đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng, bảo vệ Đảng, Nhà nước, Nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa trên môi trường mạng xã hội - Thực trạng và giải pháp”. Tháng 3/2024, Học viện đã phối hợp với Viện Lịch sử Đảng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Báo Quân đội nhân dân đồng tổ chức, gửi mời 37 nhà khoa học ngoài Học viện viết bài tham luận.Hội thảo khoa học “Chiến thắng Điện Biên Phủ - Giá trị lịch sử và tầm vóc thời đại”. Trong nửa đầu năm 2025, Học viện Chính trị đã phối hợp với Cục Tuyên huấn/Tổng cục Chính trị, Tiểu ban Quốc phòng – An ninh – Đối ngoại/Hội đồng Lý luận Trung ương tổ chức Hội thảo “Nhận diện và đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay”; phối hợp với Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo khoa học cấp Bộ “Đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch về dự thảo các văn kiện và công tác nhân sự Đại hội XIV của Đảng”

Ngoài các đề tài do Học viện chủ trì nghiên cứu, các cán bộ, giảng viên, học viên Hệ 5 của Học viện tích cực tham gia hợp tác nghiên cứu với các cơ quan, đơn vị ngoài Học viện. Các nhà khoa học của Học viện đã tham gia nghiên cứu các đề tài cấp quốc gia do Viện Chủ nghĩa xã hội khoa học, Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng/ Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội chủ trì nghiên cứu. Tham gia nghiên cứu các đề tài cấp tổng cục, quân khu, binh đoàn, cấp thành phố và Viện trực thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; tham gia viết sách giáo khoa giáo dục quốc phòng, an ninh cho học sinh và giáo viên lớp 12 do Bộ Giáo dục và Đào tạo quản lý. Viết bài tham luận tại hội thảo quốc tế, bài tham luận hội thảo cấp quốc gia, học viện, viện,… do các cơ quan, đơn vị ngoài Học viện tổ chức. Tham gia các hội đồng khoa học ở các cơ sở giáo dục ngoài Học viện như Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam,… Viện Khoa học xã hội và nhân văn tham gia viết bài đăng trên “Đề án thí điểm phổ biến, bồi dưỡng, cập nhật kiến thức lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên trên internet do Ban Tuyên giáo Trung ương quản lý. Bên cạnh đó, các cơ quan, đơn vị đã mời các đồng chí cán bộ, giảng viên, các chuyên gia bên ngoài Học viện tham gia nghiên cứu khoa học, hội thảo, tọa đàm cấp khoa, viện.

Có thể thấy, toàn Học viện đã quán triệt sâu sắc Nghị quyết của Đảng ủy Học viện trong thực hiện đột phá tiếp tục mở rộng hợp tác nghiên cứu khoa học và đạt được những kết quả quan trọng. Với phương pháp làm việc khoa học, cụ thể, tỉ mỉ, các đồng chí cán bộ, giảng viên của Học viện đã phát huy được tinh thần của “những người lính làm khoa học”, được các cơ quan, đơn vị và các nhà khoa học trong và ngoài Quân đội đánh giá cao. Các công trình hợp tác nghiên cứu của Học viện bảo đảm tính chính trị, tính khoa học. Thông qua hợp tác nghiên cứu, giúp cho đội ngũ cán bộ khoa học của Học viện có điều kiện trực tiếp tham gia vào các công trình khoa học có tính tầm cỡ, nâng cao trình độ, năng lực nghiên cứu của mỗi người; góp phần cập nhật sự phát triển các ngành khoa học xã hội và nhân văn, nâng cao vị thế, uy tín khoa học của Học viện, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.

2.2. Giải pháp mở rộng hợp tác trong nghiên cứu khoa học ở Học viện Chính trị trong thời gian tới

Thứ nhất, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng ủy, Ban Giám đốc, cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, đơn vị trong mở rộng quan hệ hợp tác nghiên cứu khoa học.

Cần cụ thể hóa các chủ trương, biện pháp để khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi cho đội ngũ cán bộ khoa học, nhất là cán bộ trẻ có thể chủ động tham gia nghiên cứu các chương trình, đề tài và các hình thức nghiên cứu khoa học khác với các cơ sở và đồng nghiệp ngoài Học viện thông qua những ký kết, hợp tác khoa học của tập thể và mỗi cá nhân theo quy chế, quy định. Đối với Quy chế Công tác khoa học quân sự, cần bổ sung, chỉnh sửa các điều quy định về quyền, trách nhiệm, tiêu chí, tiêu chuẩn,… liên quan đến hợp tác nghiên cứu khoa học

Thứ hai, tạo sự chuyển biến về nhận thức, trách nhiệm của các đối tượng về nhiệm vụ mở rộng quan hệ hợp tác nghiên cứu.

Nhận thức, trách nhiệm có vai trò định hướng, mang tính quyết định để mở rộng hợp tác nghiên cứu khoa học. Phải coi hợp tác nghiên cứu khoa học là biện pháp, cách làm cần thiết, là xu hướng không thể đảo ngược trong bối cảnh mới. Trên cơ sở đó, phát huy tính tích cực, năng động, sáng tạo trong nhận thức về nội dung hợp tác, phương pháp, cách thức mở rộng hợp tác nghiên cứu khoa học. Đề cao trách nhiệm hợp tác nghiên cứu khoa học và bảo đảm công tác an ninh, không để lộ, lọt tài liệu mật trong quá trình hợp tác nghiên cứu.

Thứ ba, phát huy vai trò của các cơ quan, đơn vị, cán bộ, giảng viên Học viện, nhất là các ban đề tài cấp quốc gia, cấp bộ, chuyên gia đầu ngành và Phòng Khoa học quân sự trong hợp tác nghiên cứu khoa học.

Làm tốt việc định hướng, đề xuất, lựa chọn những nhiệm vụ, nguồn nhân lực tham gia hợp tác nghiên cứu bảo đảm chất lượng, hiệu quả. Tiếp tục chủ trì, phối hợp tổ chức các hội nghị, hội thảo khoa học cấp Bộ Quốc phòng, cấp quốc gia tại Học viện. Tham gia các hội nghị, hội thảo khoa học trong và ngoài Quân đội. Phát huy vai trò tham mưu, xây dựng hệ thống quy định, tiêu chí, xây dựng kế hoạch về hợp tác nghiên cứu của cơ quan quản lý khoa học. Nâng cao chất lượng các công trình nghiên cứu, củng cố uy tín của tập thể, cá nhân, tạo tiền đề, sự tin tưởng, cơ sở vững chắc để thực hiện hợp tác nghiên cứu với các cơ quan, tổ chức trong và ngoài Quân đội.

Thứ tư, tạo môi trường thuận lợi để các nhà khoa học của Học viện tham gia thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu khoa học với các cơ quan, đơn vị trong quân đội và dân sự.

Trong bối cảnh vươn mình của dân tộc, Học viện Chính trị cần phải đẩy nhanh tiến độ số hóa, thực sự đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, ban hành những chính sách tạo ra nguồn lực mới ngang tầm thời đại. Kết hợp giáo dục, đào tạo với nghiên cứu khoa học, xây dựng môi trường sư phạm tích cực tạo ra sự đột phá trong họa động nghiên cứu khoa học. Tăng cường hợp tác nghiên cứu, trao đổi học thuật, hội thảo, tọa đàm khoa học, thông tin khoa học với các cơ quan, đơn vị. Tăng cường bảo đảm hơn nữa cơ sở vật chất, phương tiện làm việc và cung cấp thông tin cập nhật cho hợp tác nghiên cứu khoa học. Tạo điều kiện cho cán bộ nghiên cứu thực tiễn đơn vị cơ sở trong và ngoài Quân đội.

3. Kết luận

Giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học là hai lĩnh vực có mối quan hệ biện chứng với nhau, tác động qua lại lẫn nhau. Để nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo phải đồng thời nâng cao chất lượng hoạt động nghiên cứu khoa học. Đặc trưng chung của các môn lý luận chính trị là vừa có tính khoa học, vừa có tính cách mạng. Nghiên cứu khoa học ở Học viện Chính trị phải gắn với thực tiễn cách mạng Việt Nam, với xu thế thời đại. Mở rộng hợp tác nghiên cứu khoa học trong bối cảnh hiện nay là một yêu cầu tất yếu khách quan.

Mở rộng hợp tác nghiên cứu khoa học là một giải pháp đúng hướng, hiệu quả và không thể đảo ngược nhằm không ngừng củng cố vị thế, uy tín của Học viện Chính trị - trung tâm giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn quân sự hàng đầu của Quân đội và quốc gia. Những chủ trương, biện pháp và kết quả hợp tác trên thực tiễn là cơ sở để Học viện tạo sự chuyển biến về nhận thức, trách nhiệm, phát huy vai trò của các tập thể, cá nhân, xây dựng môi trường thuận lợi để tích cực mở rộng và nâng cao hiệu quả hợp tác nghiên cứu khoa học trong thời gian tới./.

Tài liệu tham khảo

1. Đảng bộ Học viện Chính trị, Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ Học viện Chính trị nhiệm kỳ 2020-2025, Hà Nội, 2020.

2. Học viện Chính trị, Quy chế công tác khoa học, công nghệ và môi trường năm 2019.

3. Phòng Khoa học quân sự, Báo cáo kết quả công tác khoa học quân sự năm học 2023-2024, 2024-2025.