Không một mình – Cùng nhau an toàn trực tuyến Chung tay bảo vệ trẻ em trước những hiểm họa trong thế giới số

TCGCVN - Những năm gần đây, cùng với sự bùng nổ của Internet và mạng xã hội, trẻ em ngày càng sớm tiếp cận với không gian mạng. Thế giới số mở ra vô vàn cơ hội cho học tập, kết nối và sáng tạo, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn những rủi ro nghiêm trọng: lừa đảo, bắt nạt trực tuyến, xâm hại tình dục qua mạng, thậm chí bị dụ dỗ vào những hành vi vi phạm pháp luật.

;

     (Ảnh: MH)

Đáng lo ngại là, theo thống kê từ các cơ quan chức năng, số vụ việc trẻ em bị xâm hại, lôi kéo, phát tán hình ảnh, clip nhạy cảm… có xu hướng tăng nhanh, phức tạp và tinh vi hơn, nhất là sau đại dịch COVID-19 khi hoạt động học tập và giải trí trực tuyến phát triển mạnh.

Chiến dịch “Không một mình” được triển khai với quy mô toàn quốc, hướng tới 12 triệu thanh thiếu niên trong độ tuổi 12–24, đồng thời mở rộng phạm vi tiếp cận tới hơn 22 triệu học sinh, sinh viên cùng hàng triệu phụ huynh, giáo viên, những người được xem là “lá chắn đầu tiên” trong việc bảo vệ trẻ em trước những nguy cơ và hiểm họa từ không gian mạng.

Trong khuôn khổ chiến dịch, Lễ ký “Công ước Hà Nội” sẽ được tổ chức vào ngày 25–26/10/2025, đánh dấu cam kết chung giữa Việt Nam và các tổ chức quốc tế trong nỗ lực phòng, chống buôn người và tội phạm mạng nhắm vào thanh thiếu niên. Cùng với đó, Tọa đàm quốc tế về hợp tác xuyên biên giới sẽ là dịp để các chuyên gia, nhà quản lý, nhà giáo và tổ chức xã hội cùng trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ giải pháp bảo vệ trẻ em trong thời đại số, góp phần tăng cường sự phối hợp quốc tế trong công tác này.

Hiểm họa từ những “cái bẫy vô hình”

Không gian mạng, với đặc tính mở và ẩn danh, đang trở thành “mảnh đất màu mỡ” cho các đối tượng xấu lợi dụng nhằm thực hiện hành vi phạm tội. Từ những lời mời kết bạn vô hại, các đối tượng dần lấy được lòng tin của trẻ, rồi dụ dỗ gửi ảnh riêng tư, lừa đảo tài chính, hoặc thậm chí đe dọa, tống tiền.
Báo cáo của Bộ Công an cho thấy, chỉ tính riêng trong năm 2024, lực lượng chức năng đã phát hiện hàng trăm vụ xâm hại, bóc lột trẻ em qua mạng Internet, phần lớn xuất phát từ sự nhẹ dạ, thiếu hiểu biết của nạn nhân. Một số vụ việc còn để lại hậu quả nặng nề về tâm lý, khiến trẻ sợ hãi, tự ti, thu mình, thậm chí có hành vi tự tổn thương.

(ẢNh: MH)

Đặc biệt, các nền tảng mạng xã hội với cơ chế chia sẻ nội dung nhanh chóng, khó kiểm soát, đang trở thành môi trường dễ phát tán hình ảnh, clip xâm hại trẻ em. Không ít đối tượng còn sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo ra hoặc chỉnh sửa hình ảnh giả mạo, gây tổn hại nghiêm trọng đến danh dự, nhân phẩm của trẻ.

Thượng tá Đỗ Xuân Tuyên, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an), từng cảnh báo: “Nếu không có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan chức năng, gia đình, nhà trường và xã hội, thì mỗi đứa trẻ đều có thể trở thành nạn nhân tiềm tàng của tội phạm mạng.”

Chiến dịch “Không một mình”, Thông điệp nhân văn và cấp thiết

Trước thực trạng đó, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội phối hợp cùng Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Công an, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và các tổ chức quốc tế đã phát động chiến dịch “Không một mình – Cùng nhau an toàn trực tuyến”.

(Ảnh:MH)

Chiến dịch hướng tới mục tiêu nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng cho trẻ em, phụ huynh và giáo viên trong việc sử dụng Internet an toàn; đồng thời thúc đẩy trách nhiệm của cộng đồng, cơ quan, doanh nghiệp trong việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng.

Điểm đặc biệt của chiến dịch là thông điệp “Không một mình”, nhấn mạnh rằng trẻ em không đơn độc trong thế giới số. Bên cạnh các em luôn có gia đình, thầy cô, bạn bè và cộng đồng cùng đồng hành, bảo vệ. Mỗi cú click, mỗi lượt chia sẻ đều cần được suy nghĩ cẩn trọng, bởi một hành động thiếu kiểm soát có thể gây tổn thương sâu sắc cho người khác.

Thông qua các hoạt động truyền thông, tập huấn, sân chơi trực tuyến, hội thảo chuyên đề…, chiến dịch hướng tới xây dựng “văn hóa ứng xử an toàn, lành mạnh” trên không gian mạng, trong đó trẻ em được lắng nghe, được tôn trọng và được bảo vệ.

Vai trò của gia đình, nhà trường và xã hội

Bảo vệ trẻ em trên mạng không thể chỉ dừng ở việc cảnh báo, mà cần sự vào cuộc thực chất của ba môi trường giáo dục căn bản: gia đình, nhà trường, xã hội.

Gia đình là “pháo đài đầu tiên”. Cha mẹ cần chủ động trang bị cho mình kiến thức về an toàn mạng, thường xuyên trao đổi, đồng hành cùng con trong quá trình sử dụng Internet. Sự quan tâm, lắng nghe, định hướng đúng lúc sẽ giúp trẻ tránh xa cám dỗ và biết nói “không” với nguy cơ.

Nhà trường là nơi bồi dưỡng tri thức và nhân cách. Các thầy cô cần tích hợp nội dung giáo dục an toàn mạng, kỹ năng sống, kỹ năng số vào các giờ học, hoạt động ngoại khóa, để học sinh hiểu rõ hậu quả của hành vi chia sẻ thông tin cá nhân, hình ảnh nhạy cảm, hay bình luận ác ý trên mạng.

Xã hội (bao gồm các tổ chức, doanh nghiệp, cơ quan truyền thông) cần phát huy vai trò định hướng dư luận, xây dựng môi trường mạng lành mạnh, hạn chế nội dung độc hại và cung cấp công cụ bảo vệ người dùng nhỏ tuổi.

Đặc biệt, các nền tảng mạng xã hội, công ty công nghệ có trách nhiệm thực hiện các biện pháp kỹ thuật như lọc, cảnh báo, gỡ bỏ nội dung xâm hại trẻ em; đồng thời phối hợp với cơ quan chức năng trong điều tra, xử lý vi phạm.

Giáo dục kỹ năng số, lá chắn mềm nhưng vững chắc

Trong bối cảnh chuyển đổi số toàn diện, việc dạy trẻ em biết sử dụng Internet an toàn đã trở thành một phần của giáo dục hiện đại.
Thay vì cấm đoán, cần hướng dẫn các em tư duy phản biện, phân biệt thật – giả, biết bảo vệ thông tin cá nhân và ứng xử văn minh. Khi trẻ hiểu được giá trị của sự tôn trọng, tính riêng tư và danh dự con người, các em sẽ hình thành ý thức tự bảo vệ, tự điều chỉnh hành vi, từ đó góp phần xây dựng môi trường mạng tích cực hơn.

Các nhà giáo – với vai trò người truyền tri thức và hình mẫu đạo đức – cần tiên phong trong việc hướng dẫn học sinh kỹ năng số, lồng ghép vào các bài học đạo đức, giáo dục công dân, hoạt động trải nghiệm. Một lời nhắc nhở đúng lúc của thầy cô có thể giúp ngăn chặn hậu quả nghiêm trọng, giúp học sinh nhận thức sâu sắc về hậu quả của hành vi trên mạng.

Trách nhiệm pháp lý và đạo đức xã hội

Bên cạnh công tác tuyên truyền, việc hoàn thiện khung pháp lý về bảo vệ trẻ em trên không gian mạng cũng hết sức cần thiết. Luật Trẻ em năm 2016, Nghị định 56/2017/NĐ-CP và các văn bản liên quan đã quy định rõ quyền được bảo vệ, được bí mật đời sống riêng tư của trẻ em. Tuy nhiên, việc thực thi vẫn còn bất cập, nhất là trong môi trường mạng xuyên biên giới.

Các chuyên gia cho rằng, Việt Nam cần sớm có cơ chế phối hợp quốc tế trong việc kiểm soát, gỡ bỏ, truy vết các nội dung xâm hại trẻ em. Đồng thời, cần tăng cường xử lý nghiêm các hành vi phát tán, chia sẻ hình ảnh nhạy cảm, clip riêng tư của trẻ, dù là “vô tình” hay “trêu đùa”, vì mọi hành vi đó đều có thể gây tổn thương lâu dài.

Mỗi người dùng Internet, đặc biệt là người lớn, cần nhận thức rõ trách nhiệm đạo đức khi tham gia không gian mạng. Việc bình luận ác ý, chia sẻ hình ảnh, clip riêng tư của người khác, dù với bất kỳ mục đích nào, đều vi phạm pháp luật và chuẩn mực xã hội.

Trách nhiệm chung của toàn xã hội

Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không chỉ là trách nhiệm của lực lượng chức năng, của những người làm công tác xã hội hay truyền thông, mà trước hết là trách nhiệm của mỗi người lớn, cha mẹ, thầy cô, cộng đồng và toàn xã hội. Trong bối cảnh trẻ em ngày càng sớm tiếp cận công nghệ số, việc đồng hành, định hướng, giáo dục kỹ năng số và năng lực nhận diện thông tin xấu độc là “lá chắn mềm” nhưng vô cùng quan trọng, giúp các em tự bảo vệ mình và trưởng thành an toàn trong thế giới mạng.

Chiến dịch “Không một mình – Cùng nhau an toàn trực tuyến” mang thông điệp nhân văn, nhắc nhở rằng không ai bị bỏ lại một mình trong không gian mạng đầy cạm bẫy. Khi toàn xã hội cùng chung tay từ gia đình, nhà trường, đến cơ quan quản lý và các tổ chức xã hội, chúng ta sẽ tạo nên một môi trường mạng lành mạnh, nhân ái, an toàn cho trẻ em phát triển toàn diện về thể chất, tinh thần và nhân cách.

Đây cũng là một lời kêu gọi mạnh mẽ gửi tới các thầy cô giáo, những người ươm mầm tri thức và nhân cách: hãy tích cực trang bị cho học sinh không chỉ kiến thức học đường mà cả kỹ năng sống, kỹ năng ứng xử và tự bảo vệ bản thân trên không gian mạng. Chỉ khi giáo dục nhà trường song hành với giáo dục gia đình và sự quan tâm của toàn xã hội, thì trẻ em Việt Nam mới thực sự được an toàn, được yêu thương và được lớn lên trong một môi trường số lành mạnh, văn minh.

Thông điệp “Không một mình” không chỉ là lời kêu gọi hành động, mà còn là cam kết trách nhiệm của toàn xã hội: mỗi đứa trẻ đều có quyền được an toàn, được bảo vệ, được lắng nghe và được tôn trọng – dù trong đời sống thực hay trên không gian mạng. Đó là cách chúng ta thực hiện sứ mệnh giáo dục toàn diện, không chỉ dạy tri thức mà còn dạy trẻ kỹ năng sống, khả năng tự bảo vệ và biết sẻ chia với người khác.

Chiến dịch hướng đến mục tiêu xây dựng văn hóa an toàn số trong cộng đồng, giúp trẻ em, phụ huynh và giáo viên có đủ kiến thức, kỹ năng nhận diện, phòng ngừa và ứng phó với tội phạm mạng. Khi mỗi gia đình, mỗi nhà trường và mỗi người lớn đều ý thức được trách nhiệm của mình, thì trẻ em sẽ không bao giờ phải “một mình” trước những thách thức của thời đại công nghệ.

Linh Tuệ