Gìn giữ ký ức để giáo dục tinh thần yêu nước và khát vọng hòa bình

TCGCVN - Ngày 4/9/2025, tại Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh (TP. Hồ Chí Minh) đã long trọng tổ chức lễ kỷ niệm 50 năm ngày thành lập. Đây là dấu mốc không chỉ để nhìn lại chặng đường nửa thế kỷ hình thành và phát triển, mà còn là dịp để khẳng định vai trò đặc biệt của bảo tàng trong việc giáo dục tinh thần yêu nước, ý thức gìn giữ hòa bình và thúc đẩy đối thoại nhân văn trong bối cảnh mới.

Ra đời vào tháng 9/1975, chỉ vài tháng sau khi đất nước hoàn toàn thống nhất, bảo tàng mang tên ban đầu là “Nhà trưng bày tội ác Mỹ - ngụy”, với sứ mệnh lưu giữ và phản ánh những hậu quả khốc liệt của chiến tranh. Trải qua quá trình chuyển mình và phát triển, đến nay, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh đã trở thành một trong những điểm đến văn hóa có tầm ảnh hưởng không chỉ tại Việt Nam mà còn trong khu vực và thế giới. Với hơn 20.000 tài liệu, hiện vật, hình ảnh và phim tư liệu – cùng gần 25 triệu lượt khách tham quan trong suốt 50 năm, trong đó phần lớn là khách quốc tế – bảo tàng đóng vai trò là nơi gìn giữ ký ức lịch sử để truyền cảm hứng cho thế hệ hôm nay và mai sau.

Nhưng ý nghĩa lớn hơn của bảo tàng không chỉ nằm ở việc ghi dấu quá khứ đau thương, mà là ở chỗ chuyển hóa ký ức thành bài học sống động về lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết dân tộc và khát vọng hòa bình. Trong lời phát biểu tại lễ kỷ niệm, đại diện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẳng định: “Từ một nơi phản ánh hậu quả chiến tranh, bảo tàng hôm nay đã trở thành diễn đàn của hòa giải và hợp tác, nơi lan tỏa thông điệp: Việt Nam luôn sẵn sàng khép lại quá khứ, hướng tới tương lai.”

Đáng chú ý, trong những năm gần đây, bảo tàng đã có những bước đi mạnh mẽ nhằm thực hiện sứ mệnh giáo dục công chúng về giá trị của hòa bình thông qua những bài học từ chiến tranh. Việc hợp tác với Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) để xây dựng không gian trưng bày chung về “những nỗ lực khắc phục hậu quả chiến tranh” là một ví dụ tiêu biểu – nơi không còn là ranh giới giữa kẻ thắng người thua, mà là biểu tượng của sự hàn gắn, lòng nhân ái và trách nhiệm lịch sử.

Bảo tàng lịch sử là nơi lưu giữ, giúp giáo dục tinh thần yêu nước, ý thức gìn giữ hòa bình và thúc đẩy đối thoại nhân văn trong bối cảnh mới.

Trong khuôn khổ sự kiện kỷ niệm, bảo tàng cũng khai mạc chuyên đề “Ẩm thực Nam Bộ thời kháng chiến” – một cách tiếp cận mềm mại nhưng sâu sắc để tái hiện đời sống kháng chiến. Những bữa cơm đạm bạc nhưng đầy sức mạnh tinh thần là minh chứng rõ ràng cho ý chí chiến đấu kiên cường, cho lòng yêu nước giản dị mà lớn lao của bao thế hệ đi trước.

Phát biểu tại buổi lễ, ông Lâm Ngô Hoàng Anh – Phó Giám đốc phụ trách Bảo tàng – nhấn mạnh định hướng tương lai: Bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ chứng tích, mà là trung tâm giáo dục công chúng về lịch sử, lòng yêu nước, trách nhiệm công dân và tinh thần hòa bình. Để thực hiện tầm nhìn này, bảo tàng đang tích cực đẩy mạnh chuyển đổi số, hiện đại hóa thuyết minh đa ngôn ngữ, số hóa hiện vật và xây dựng nền tảng tham quan trực tuyến, nhằm đưa giá trị lịch sử đến gần hơn với giới trẻ và bạn bè quốc tế.

Trong bối cảnh thế giới còn nhiều bất ổn, khi xung đột và chia rẽ vẫn tiếp diễn ở nhiều nơi, việc bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử – không phải để khơi lại hận thù, mà để giáo dục về sự trân quý hòa bình và ý thức trách nhiệm của mỗi con người với tương lai chung – càng trở nên cấp thiết. Và Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh, sau 50 năm, đang làm rất tốt vai trò đó.

Hơn cả một địa điểm tham quan, bảo tàng là nơi để những người trẻ hiểu rằng: Hòa bình hôm nay là kết quả của bao mất mát, và yêu nước không chỉ là tự hào về quá khứ, mà còn là hành động có trách nhiệm vì tương lai nhân loại.

Đông đảo người trẻ được truyền cảm hứng, giáo dục, nâng cao tinh thần yêu nước từ những hiện vật, câu chuyện giàu giá trị lịch sử, nhân văn tại các bảo tàng

Kha Huỳnh – Thuộc Ban Thời sự - Khoa học TCGCVN