ĐƯA SĨ QUAN QUÂN ĐỘI VỀ CẤP XÃ - BƯỚC ĐI CHIẾN LƯỢC TRONG XÂY DỰNG NỀN QUỐC PHÒNG TOÀN DÂN HIỆN NAY

Bùi Văn Đồng - Lê Đức Long

Văn phòng, Học viện Chính trị

 [email protected]

Tóm tắt

Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó lường; cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng; các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống tác động sâu sắc đến sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, việc tăng cường sức mạnh quốc phòng từ cơ sở trở thành yêu cầu cấp thiết. Chủ trương đưa sĩ quan quân đội về tham gia Ban Chỉ huy quân sự cấp xã là bước đi chiến lược của Đảng nhằm củng cố khu vực phòng thủ cơ sở, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân vững chắc. Bài viết phân tích cơ sở lịch sử, lý luận và thực tiễn của chủ trương này; đồng thời làm rõ vai trò của đội ngũ sĩ quan quân đội trong nâng cao chất lượng hoạt động quân sự, quốc phòng ở cấp xã hiện nay.

Từ khóa: sĩ quan quân đội; Ban Chỉ huy quân sự cấp xã; quốc phòng toàn dân; bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Nhận bài: 25/5/2026; Biên tập: 27/5/2026; Phản biện: 28/5/2026; Duyệt đăng: 29/5/2026.

1. Đặt vấn đề

Ngày 31/12/2025, Bộ Chính trị, Ban Bí thư ban hành Kết luận số 288-KL/TW về tình hình, kết quả hoạt động của bộ máy hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp. Trong đó, chủ trương đưa lực lượng sĩ quan quân đội tham gia Ban Chỉ huy quân sự cấp xã đã thể hiện tư duy chiến lược của Đảng trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Tuy nhiên, thời gian gần đây, trên một số trang mạng xã hội xuất hiện những quan điểm thiếu khách quan, cho rằng việc tăng cường sĩ quan quân đội cho cấp xã là biểu hiện của “quân sự hóa cơ sở” hoặc làm gia tăng bộ máy hành chính. Thực chất, đây là những nhận thức phiến diện, không thấy được yêu cầu khách quan của nhiệm vụ xây dựng khu vực phòng thủ cơ sở trong điều kiện hiện nay.

Việc đưa sĩ quan quân đội về cấp xã không phải là mở rộng quyền lực quân sự vào hoạt động quản lý hành chính, mà nhằm tăng cường năng lực tham mưu quân sự, quốc phòng cho cấp ủy, chính quyền địa phương; góp phần xây dựng khu vực phòng thủ vững chắc từ cơ sở, hiện thực hóa quan điểm bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, giữ nước từ khi nước chưa nguy.

2. cơ sở lịch sử và lý luận của việc tăng cường sĩ quan quân đội cho cấp xã

Lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc cho thấy, làng, xã luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân và thế trận chiến tranh nhân dân. Từ thời Hùng Vương, các hình thức dân binh đã được tổ chức nhằm bảo vệ cộng đồng cư dân và tham gia chống giặc ngoại xâm. Qua các triều đại phong kiến, tư tưởng “ngụ binh ư nông”, “tĩnh vi nông, động vi binh” tiếp tục được kế thừa và phát triển, tạo nên thế trận “làng – nước” gắn bó chặt chẽ.

Trong các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, làng, xã chiến đấu trở thành nền tảng của chiến tranh nhân dân Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Mỗi làng, xã là một pháo đài, mỗi người dân là một chiến sĩ”. Thực tiễn lịch sử đã chứng minh, khi cơ sở vững mạnh thì thế trận quốc phòng toàn dân được củng cố; khi lòng dân ổn định thì đất nước có điều kiện giữ vững độc lập, chủ quyền và ổn định chính trị - xã hội.

Ngày nay, trong điều kiện chiến tranh hiện đại có nhiều thay đổi, vai trò của khu vực phòng thủ cấp cơ sở tiếp tục được nâng lên. Các nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia không chỉ đến từ chiến tranh vũ trang truyền thống mà còn xuất hiện dưới nhiều hình thức mới như chiến tranh thông tin, chiến tranh mạng, bạo loạn lật đổ, kích động ly khai dân tộc, tôn giáo và các hoạt động chống phá trên không gian mạng. Điều đó đòi hỏi phải tăng cường “sức đề kháng” cho hệ thống chính trị và khu vực phòng thủ ngay từ cơ sở.

3. yêu cầu bảo vệ tổ quốc trong tình hình mới đối với xây dựng lực lượng ở cơ sở

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định nhiệm vụ xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; bảo đảm chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu cao, làm nòng cốt trong sự nghiệp quốc phòng, an ninh. Để thực hiện mục tiêu đó, cần xây dựng lực lượng quân sự ở cơ sở đủ khả năng tham mưu, tổ chức và thực hiện hiệu quả nhiệm vụ quân sự, quốc phòng địa phương.

Trong thực tế, chất lượng hoạt động của Ban Chỉ huy quân sự cấp xã ở một số nơi còn hạn chế; năng lực tham mưu, tổ chức huấn luyện dân quân tự vệ, dự bị động viên chưa đồng đều; khả năng xử lý các tình huống quốc phòng, an ninh ở cơ sở có mặt chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới. Vì vậy, việc tăng cường đội ngũ sĩ quan quân đội chính quy về cấp xã là yêu cầu khách quan nhằm nâng cao chất lượng hoạt động quân sự, quốc phòng ở địa phương.

Đội ngũ sĩ quan quân đội được đào tạo bài bản, có kinh nghiệm tổ chức huấn luyện, quản lý bộ đội và xử lý các tình huống thực tiễn. Khi tham gia Ban Chỉ huy quân sự cấp xã, lực lượng này sẽ góp phần nâng cao chất lượng huấn luyện, khả năng sẵn sàng chiến đấu của lực lượng dân quân tự vệ; đồng thời tăng cường hiệu quả tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương về nhiệm vụ quân sự, quốc phòng.

Mặt khác, cấp xã là nơi trực tiếp tiếp xúc, giải quyết những vấn đề phát sinh trong đời sống xã hội. Nhiều vụ việc phức tạp về an ninh, trật tự thường bắt nguồn từ cơ sở. Do đó, việc bố trí đội ngũ sĩ quan quân đội có phẩm chất chính trị vững vàng, gần dân, hiểu dân sẽ góp phần phát hiện sớm những nguy cơ mất ổn định, chủ động tham mưu xử lý hiệu quả các tình huống phát sinh.

4. Vai trò của sĩ quan quân đội trong củng cố khu vực phòng thủ cấp xã

Một trong những nhiệm vụ quan trọng của Ban Chỉ huy quân sự cấp xã là tổ chức xây dựng lực lượng dân quân tự vệ, dự bị động viên; phối hợp giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội; tham gia phòng chống thiên tai, cứu hộ, cứu nạn và xây dựng cơ sở chính trị địa phương vững mạnh.

Việc đưa sĩ quan quân đội về cấp xã sẽ tạo điều kiện nâng cao chất lượng thực hiện các nhiệm vụ trên. Với trình độ chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn, đội ngũ sĩ quan có khả năng tổ chức huấn luyện, diễn tập khu vực phòng thủ, diễn tập phòng thủ dân sự và xây dựng nền nếp chính quy trong hoạt động của Ban Chỉ huy quân sự cấp xã.

Bên cạnh đó, lực lượng sĩ quan quân đội còn góp phần củng cố “thế trận lòng dân” – nhân tố giữ vai trò quyết định trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân. Trải qua hơn 80 năm xây dựng và trưởng thành, Quân đội nhân dân Việt Nam luôn gắn bó máu thịt với nhân dân, thực hiện tốt chức năng đội quân chiến đấu, đội quân công tác và đội quân lao động sản xuất. Đây là cơ sở quan trọng để đội ngũ sĩ quan quân đội phát huy hiệu quả công tác dân vận, xây dựng niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và Quân đội.

Trong điều kiện hiện nay, khi các thế lực thù địch gia tăng hoạt động chống phá trên nhiều lĩnh vực, việc củng cố “thế trận lòng dân” càng có ý nghĩa chiến lược. Đưa sĩ quan quân đội về cấp xã sẽ góp phần tăng cường mối quan hệ gắn bó quân - dân, xây dựng địa bàn an toàn, giữ vững ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội từ cơ sở.

5. Đưa sĩ quan quân đội về cấp xã phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Việc tổ chức mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang đặt ra yêu cầu mới đối với hoạt động của cấp xã. Khi không còn cấp huyện trung gian, cấp xã sẽ đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ quan trọng hơn trong tổ chức thực thi quyền lực nhà nước và quản lý địa phương.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ ở cơ sở trở nên đặc biệt cấp thiết. Việc tăng cường sĩ quan quân đội cho Ban Chỉ huy quân sự cấp xã là giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động quân sự, quốc phòng địa phương trong điều kiện mới.

Thực chất, đây không phải là việc mở rộng bộ máy hay “quân sự hóa” chính quyền địa phương như một số quan điểm thiếu thiện chí đã xuyên tạc. Ban Chỉ huy quân sự cấp xã vẫn hoạt động theo chức năng tham mưu quân sự, quốc phòng cho cấp ủy, chính quyền địa phương; bảo đảm sự lãnh đạo trực tiếp, tuyệt đối của Đảng đối với lực lượng vũ trang.

Việc tổ chức lực lượng sĩ quan quân đội ở cấp xã còn tạo điều kiện tận dụng hiệu quả nguồn cán bộ quân đội được đào tạo bài bản, có kinh nghiệm thực tiễn; đồng thời đáp ứng yêu cầu xây dựng khu vực phòng thủ cơ sở vững chắc trong điều kiện mới.

6. Kết luận

Đưa sĩ quan quân đội về cấp xã là chủ trương đúng đắn, thể hiện tư duy chiến lược của Đảng trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Chủ trương này không chỉ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động quân sự, quốc phòng ở cơ sở mà còn củng cố khu vực phòng thủ, xây dựng “thế trận lòng dân”, giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội từ sớm, từ xa.

Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp, việc tăng cường sức mạnh quốc phòng từ cơ sở có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Vì vậy, cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế tổ chức, phát huy hiệu quả vai trò của đội ngũ sĩ quan quân đội ở cấp xã nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn mới.

          Tài liệu tham khảo

[1]. Bộ Chính trị, Ban Bí thư (2025), Kết luận số 288-KL/TW ngày 31/12/2025 về tình hình, kết quả hoạt động của bộ máy hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp.

[2]. Chính phủ (2026), Nghị quyết về tổ chức và hoạt động của Ban Chỉ huy quân sự xã, phường, đặc khu trực thuộc Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

[3]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

[4]. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

[5]. Nguyễn Bá Dương (2017), Tư tưởng nhân văn quân sự Việt Nam, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.

[6]. Hội đồng Lý luận Trung ương (2023), Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, giữ nước từ khi nước chưa nguy; nhìn lại 10 năm và dự báo bối cảnh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc gia, Hà Nội.

DEPLOYING MILITARY OFFICERS TO THE COMMUNE LEVEL - A STRATEGIC STEP IN BUILDING A NATIONAL DEFENSE SYSTEM TODAY

Bui Van Dong - Le Duc Long

Office, Political Academy

Summary: Against the backdrop of a rapidly evolving, complex, and unpredictable global and regional situation; increasing strategic competition among major powers; and traditional and non-traditional security challenges profoundly impacting the cause of national construction and defense, strengthening national defense capabilities at the grassroots level has become an urgent requirement. The policy of deploying military officers to participate in the commune-level military command is a strategic step by the Party to consolidate grassroots defense areas and build a solid national defense posture integrated with a people's security posture. This article analyzes the historical, theoretical, and practical basis of this policy; and clarifies the role of military officers in improving the quality of military and defense activities at the commune level today.

Từ khoá: Military officers; commune-level military command; all-people national defense; protecting the homeland from early on and from afar.