ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG TRONG QUÂN ĐỘI

Hoàng Công Hanh, Đoàn Văn Giáp

Trường Sĩ quan Pháo binh

[email protected]

Tóm tắt:Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư và yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực đang trở thành yêu cầu tất yếu trong các học viện và nhà trường quân đội. Bài viết phân tích cơ sở lý luận, thực trạng triển khai và đề xuất các giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo, góp phần hình thành đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy linh hoạt và năng lực thực hành đáp ứng nhiệm vụ trong tình hình mới.

Từ khóa: Đổi mới; phương pháp giảng dạy; nhà trường quân đội.

Nhận bài:11/5/2026; Biên tập:11/5/2026; Phản biện:15/5/2026; Duyệt đăng:18/5/2026.

1. Đặt vấn đề

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, giáo dục Việt Nam nói chung và giáo dục quân đội nói riêng đang đứng trước yêu cầu đổi mới toàn diện để đáp ứng nhiệm vụ trong tình hình mới. Một trong những nội dung trọng tâm là chuyển từ dạy học theo hướng truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực người học, phù hợp với xu thế giáo dục hiện đại.

Đối với các nhà trường quân đội, yêu cầu này càng có ý nghĩa đặc biệt, bởi mục tiêu đào tạo không chỉ trang bị tri thức, kỹ năng chuyên môn mà còn hình thành phẩm chất chính trị, đạo đức, tư duy độc lập và năng lực thực tiễn cho đội ngũ cán bộ tương lai. Học viên quân đội vừa là người học, vừa là chiến sĩ, do đó cần được phát triển toàn diện để đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy nhiều cơ sở giáo dục quân đội vẫn chủ yếu áp dụng phương pháp dạy học truyền thống, thiên về truyền đạt lý thuyết, chưa phát huy đầy đủ tính chủ động, sáng tạo và khả năng vận dụng kiến thức của người học. Vì vậy, việc nghiên cứu và đề xuất giải pháp đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực là yêu cầu cấp thiết, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ quân đội hiện nay.

2. Cơ sở lý luận đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học viên ở các trường trong quân đội

Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực là xu thế tất yếu của giáo dục hiện đại, xuất phát từ yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực có khả năng thích ứng, tư duy độc lập và giải quyết hiệu quả các vấn đề thực tiễn. Trong môi trường giáo dục quân đội, yêu cầu này càng có ý nghĩa quan trọng, bởi mục tiêu đào tạo không chỉ trang bị tri thức chuyên môn mà còn hình thành bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, tinh thần kỷ luật và năng lực thực hiện nhiệm vụ quân sự cho học viên.

Năng lực được hiểu là tổ hợp các thuộc tính cá nhân, bao gồm kiến thức, kỹ năng, thái độ và động cơ hành động, được hình thành qua học tập và rèn luyện, cho phép con người vận dụng hiệu quả vào các tình huống cụ thể. Theo đó, giáo dục định hướng năng lực chuyển trọng tâm từ việc truyền đạt kiến thức sang phát triển khả năng vận dụng, giúp người học biết cách giải quyết vấn đề, thích ứng với hoàn cảnh và sáng tạo trong thực tiễn.

Trong mô hình này, người học giữ vị trí trung tâm của quá trình dạy học. Giảng viên không chỉ truyền thụ tri thức mà đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn, hỗ trợ để học viên chủ động khám phá, trải nghiệm và hình thành tri thức thông qua hoạt động thực tiễn. Điều này đòi hỏi đổi mới đồng bộ nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học và kiểm tra đánh giá. Nội dung đào tạo cần gắn với yêu cầu nghề nghiệp; phương pháp dạy học cần phát huy tính tích cực, tư duy phản biện và khả năng hợp tác; kiểm tra đánh giá phải chú trọng cả quá trình học tập và năng lực vận dụng, thay vì chỉ đánh giá kiến thức lý thuyết.

Đối với các trường quân đội, phát triển năng lực học viên phải gắn với đặc thù đào tạo quân nhân. Ngoài năng lực chuyên môn, học viên cần được rèn luyện năng lực chính trị tư tưởng, khả năng xử lý tình huống, làm việc trong môi trường áp lực cao, tinh thần tổ chức kỷ luật và năng lực chỉ huy, phối hợp. Vì vậy, phương pháp dạy học cần tăng cường các hình thức gắn với thực tiễn quân sự như học theo tình huống, mô phỏng chiến thuật, huấn luyện thực hành và giải quyết nhiệm vụ giả định. Đồng thời, môi trường học tập cần khuyến khích tính chủ động, trách nhiệm và sự phối hợp giữa giáo dục chuyên môn với giáo dục chính trị, đạo đức.

Như vậy, đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực là cơ sở quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo ở các nhà trường quân đội, đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội trong tình hình mới.

3. Một số giải pháp đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học viên ở các trường trong quân đội

Một là, thực trạng phương pháp dạy học ở các học viện và nhà trường trong Quân đội

Thời gian qua, các học viện và nhà trường trong quân đội đã có nhiều nỗ lực trong việc đổi mới phương pháp dạy học, từng bước tiệm cận với định hướng phát triển năng lực người học. Mặc dù phương pháp giảng dạy truyền thống vẫn còn phổ biến, nhưng xu hướng tổ chức các hoạt động học tập tích cực, tăng cường thực hành, mô phỏng tình huống chiến thuật và gắn kết với thực tiễn quân sự đã được chú trọng hơn. Một số đơn vị đã bước đầu áp dụng các hình thức dạy học tích hợp, dạy học theo dự án, học theo trạm, nhằm nâng cao tính chủ động và khả năng vận dụng kiến thức của học viên.

Đội ngũ giảng viên trong các nhà trường quân đội đang từng bước nâng cao trình độ chuyên môn và phương pháp sư phạm. Nhiều giảng viên trẻ có năng lực công nghệ đã tích cực đổi mới cách tiếp cận, ứng dụng công nghệ thông tin vào bài giảng, khai thác hiệu quả phần mềm dạy học, mô hình mô phỏng và hệ thống bài giảng điện tử. Bên cạnh đó, các phong trào thi đua dạy tốt, nghiên cứu khoa học sư phạm quân sự và đổi mới phương pháp giảng dạy cũng góp phần lan tỏa nhận thức về vai trò trung tâm của người học trong quá trình giáo dục.

Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ dạy học tại nhiều trường đã được đầu tư nâng cấp, đặc biệt là hệ thống phòng học chuyên đề, trung tâm mô phỏng huấn luyện, thư viện điện tử và các nền tảng hỗ trợ học tập trực tuyến. Những điều kiện này tạo nền tảng thuận lợi để triển khai các phương pháp giảng dạy hiện đại, khuyến khích sự tương tác và phát triển tư duy phản biện của học viên.

Tuy vậy, thực tế triển khai phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực ở các nhà trường quân đội vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Phổ biến nhất là tình trạng giảng viên vẫn chủ yếu sử dụng phương pháp thuyết trình một chiều, chưa chú trọng nhiều đến việc tổ chức hoạt động học tập chủ động cho học viên. Các phương pháp dạy học tích cực mới chỉ dừng lại ở mức thử nghiệm hoặc áp dụng hình thức, chưa được triển khai rộng rãi và nhất quán trong toàn hệ thống. Sự chủ động của học viên trong quá trình học tập còn hạn chế, kỹ năng tư duy độc lập và giải quyết vấn đề chưa được phát huy đúng mức.

Một nguyên nhân đáng kể là năng lực sư phạm và trình độ công nghệ thông tin của một bộ phận giảng viên chưa đáp ứng yêu cầu. Việc ứng dụng công nghệ thông tin nhiều khi chỉ dừng ở mức trình chiếu bài giảng, chưa khai thác được hết tiềm năng của công cụ số trong hỗ trợ học tập. Bên cạnh đó, các chương trình bồi dưỡng giảng viên chưa thật sự hiệu quả, thiếu chiều sâu và chưa chú trọng đến việc rèn luyện kỹ năng thiết kế hoạt động học tập phát triển năng lực.

Chương trình đào tạo trong các nhà trường quân đội cũng còn mang tính lý thuyết nặng nề, chưa thực sự gắn kết chặt chẽ giữa nội dung giảng dạy với yêu cầu thực tiễn chiến đấu, huấn luyện và công tác của bộ đội. Hệ thống đánh giá kết quả học tập chủ yếu dựa trên điểm số bài thi viết, chưa chú trọng đánh giá năng lực toàn diện thông qua sản phẩm học tập, thuyết trình, xử lý tình huống hay đánh giá quá trình.

Ngoài ra, môi trường học tập tại một số đơn vị còn thiếu tính cởi mở, chưa tạo điều kiện thuận lợi để học viên mạnh dạn thể hiện quan điểm, phản biện và phát triển tư duy sáng tạo. Vai trò hỗ trợ, đồng hành và tạo động lực học tập của giảng viên chưa được phát huy tối đa. Sự phối hợp giữa nhà trường và đơn vị sử dụng cán bộ sau đào tạo còn thiếu tính liên kết, gây khó khăn trong việc xác định khung năng lực cụ thể để tổ chức giảng dạy hiệu quả.

Từ thực trạng trên có thể thấy, dù đã đạt được một số kết quả tích cực, nhưng quá trình đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực tại các học viện và nhà trường quân đội vẫn còn nhiều việc phải làm. Cần tiếp tục nâng cao nhận thức của đội ngũ cán bộ, giảng viên về vai trò của đổi mới phương pháp giảng dạy, tăng cường đầu tư vào cơ sở vật chất, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và hoàn thiện cơ chế đánh giá phù hợp để thực hiện hiệu quả mục tiêu đào tạo người học toàn diện, đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội trong tình hình mới.

Hai là, nâng cao nhận thức và năng lực đội ngũ giảng viên về phương pháp dạy học phát triển năng lực

Giảng viên là lực lượng then chốt quyết định đến chất lượng giảng dạy cũng như hiệu quả của việc đổi mới phương pháp học tập theo hướng phát triển năng lực người học. Trong các học viện và nhà trường quân đội, giảng viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn đảm nhiệm vai trò giáo dục tư tưởng, rèn luyện bản lĩnh, tác phong và khả năng hành động thực tiễn cho học viên. Do đó, nâng cao nhận thức và năng lực chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm cho đội ngũ giảng viên là giải pháp có tính nền tảng và cấp thiết.

Thực tế cho thấy vẫn còn một bộ phận giảng viên chưa thực sự hiểu đúng, đầy đủ về bản chất của phương pháp dạy học định hướng phát triển năng lực. Nhiều người còn đồng nhất phương pháp này với việc đơn thuần đổi mới hình thức trình bày bài giảng, sử dụng thiết bị trình chiếu hoặc công cụ kiểm tra trắc nghiệm mà chưa thay đổi về cách tổ chức hoạt động học tập. Trong khi đó, cốt lõi của phương pháp này là chuyển từ việc giảng viên truyền đạt nội dung sang thiết kế các tình huống học tập đa dạng, qua đó người học được phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo để hình thành và phát triển năng lực của bản thân. Do vậy, việc nâng cao nhận thức đúng đắn cho giảng viên là bước đi đầu tiên cần được triển khai một cách bài bản và thường xuyên.

Bên cạnh nhận thức, đội ngũ giảng viên cũng cần được bồi dưỡng về năng lực thiết kế và tổ chức dạy học theo định hướng năng lực. Trong môi trường quân đội, đòi hỏi này càng trở nên khắt khe bởi giảng viên cần kết hợp các yếu tố đặc thù như tư duy chiến thuật, tinh thần kỷ luật, khả năng thích ứng với môi trường huấn luyện và chiến đấu. Các chương trình bồi dưỡng cần đi vào thực chất, tập trung vào rèn luyện kỹ năng xây dựng kế hoạch bài học theo năng lực đầu ra, tổ chức hoạt động học phù hợp với mục tiêu, lựa chọn phương pháp giảng dạy tích cực và sử dụng các công cụ đánh giá quá trình học tập một cách linh hoạt.

Một hình thức cần được phát huy là tổ chức các hội thảo chuyên đề, tọa đàm sư phạm, các cuộc thi thiết kế bài giảng định hướng phát triển năng lực, qua đó tạo môi trường học thuật tích cực, khuyến khích sự chia sẻ kinh nghiệm giữa các giảng viên. Việc đưa ra các mô hình mẫu, xây dựng thư viện bài giảng điển hình và tổ chức các tiết dạy minh họa cũng sẽ giúp giảng viên dễ tiếp cận và thực hành. Ngoài ra, các nhà trường nên có kế hoạch luân chuyển giảng viên đến thực tế tại đơn vị huấn luyện để cập nhật yêu cầu thực tiễn chiến đấu, từ đó điều chỉnh nội dung và phương pháp dạy học cho sát thực tế hơn.

Một yếu tố quan trọng không thể thiếu là cơ chế khuyến khích và đánh giá phù hợp. Cần xây dựng tiêu chí đánh giá giảng viên gắn với mức độ đổi mới phương pháp, khả năng phát huy năng lực người học và kết quả đào tạo thực chất. Đồng thời, khen thưởng kịp thời đối với những cá nhân, tập thể có sáng kiến, mô hình giảng dạy hiệu quả sẽ tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy phong trào đổi mới toàn diện trong giảng dạy.

Tóm lại, nâng cao nhận thức và năng lực sư phạm cho giảng viên là giải pháp trung tâm có tác động sâu rộng đến quá trình đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực. Đây là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa mục tiêu đào tạo người học toàn diện, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Ba là, cải tiến chương trình đào tạo và học liệu theo hướng phát triển năng lực học viên

Để đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực một cách hiệu quả, nội dung chương trình và học liệu giảng dạy phải đóng vai trò tiên phong. Phương pháp dạy học dù hiện đại đến đâu cũng khó phát huy tác dụng nếu nội dung chương trình không phù hợp hoặc học liệu còn đơn điệu, thiếu tính thực tiễn và không gắn với yêu cầu rèn luyện năng lực. Trong bối cảnh giáo dục quân đội đặt ra yêu cầu đào tạo người học có khả năng tác chiến, tư duy chiến lược và phẩm chất chính trị vững vàng, việc cải tiến chương trình và học liệu càng trở nên cấp thiết.

Chương trình đào tạo hiện hành tại nhiều nhà trường quân đội vẫn nặng về lý thuyết, thiếu sự tích hợp giữa các lĩnh vực kiến thức và chưa phản ánh đầy đủ các tình huống, nhiệm vụ thực tế mà học viên sẽ gặp phải trong quá trình công tác sau này. Việc chia môn học rời rạc làm hạn chế khả năng hình thành năng lực tổng hợp, đồng thời làm giảm hứng thú học tập của học viên. Do đó, cải tiến chương trình theo hướng tích hợp liên môn, gắn lý thuyết với thực hành, đưa các nhiệm vụ học tập gần với thực tiễn đơn vị là một định hướng quan trọng. Ví dụ, có thể tích hợp nội dung quân sự, chính trị, hậu cần và kỹ thuật trong các chủ đề học tập liên quan đến tổ chức huấn luyện chiến đấu hoặc xử lý tình huống chiến trường.

Ngoài ra, các chương trình nên thiết kế theo mô hình phát triển năng lực với các chuẩn đầu ra rõ ràng, cụ thể, phản ánh được các phẩm chất và năng lực cốt lõi mà học viên cần đạt được sau khóa học. Việc thiết lập ma trận mục tiêu dạy học gắn với năng lực sẽ là cơ sở quan trọng để giảng viên lựa chọn phương pháp, xây dựng hoạt động học phù hợp và đánh giá kết quả học tập một cách thực chất. Bên cạnh đó, cần rà soát, tinh giản những nội dung không còn phù hợp với thực tiễn, đồng thời bổ sung kiến thức mới gắn với sự phát triển của khoa học quân sự và yêu cầu của chiến tranh hiện đại.

Học liệu giảng dạy cũng cần được quan tâm đúng mức. Ngoài giáo trình truyền thống, các nhà trường cần phát triển hệ thống học liệu đa phương tiện bao gồm video minh họa, phần mềm mô phỏng, bản đồ số, thư viện bài giảng điện tử, tình huống mô phỏng thực chiến. Việc tiếp cận đa dạng nguồn học liệu sẽ giúp học viên có thêm cơ hội tự học, tự nghiên cứu và ứng dụng kiến thức vào thực tế. Học liệu nên được xây dựng theo định hướng mở, cho phép cập nhật thường xuyên và phù hợp với từng trình độ học viên.

Một giải pháp quan trọng nữa là tăng cường sự tham gia của đơn vị sử dụng lao động quân sự trong quá trình thiết kế chương trình đào tạo. Thực tiễn từ các sư đoàn, lữ đoàn, đơn vị chiến đấu chính là nơi phản ánh rõ nhất yêu cầu năng lực đối với người cán bộ quân đội. Việc tham khảo ý kiến cán bộ chỉ huy, sỹ quan quản lý thực tế sẽ giúp chương trình và học liệu được điều chỉnh sát hơn với thực tiễn, tránh tình trạng đào tạo hàn lâm, thiếu khả năng ứng dụng.

Cuối cùng, quá trình cải tiến chương trình và học liệu cần có lộ trình bài bản, sự tham gia đồng bộ của các phòng ban chức năng, cán bộ quản lý đào tạo, giảng viên chủ chốt và chuyên gia giáo dục quân sự. Việc lấy ý kiến phản hồi từ học viên, tổ chức đánh giá chương trình định kỳ và điều chỉnh kịp thời sẽ góp phần tạo nên một hệ thống đào tạo linh hoạt, hiện đại và hướng tới phát triển toàn diện năng lực người học.

Bốn là, ứng dụng công nghệ thông tin và thiết bị hiện đại trong tổ chức dạy học

Trong thời đại chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giáo dục và đào tạo đã trở thành một xu thế tất yếu, góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập. Đối với các học viện và nhà trường trong quân đội, việc tận dụng các thành tựu công nghệ không chỉ nhằm hiện đại hóa phương pháp đào tạo mà còn góp phần phát triển năng lực toàn diện cho học viên, đặc biệt là năng lực công nghệ, tư duy phản biện và khả năng làm việc trong môi trường số hóa.

Hiện nay, nhiều nhà trường quân đội đã từng bước đầu tư hạ tầng công nghệ, triển khai các hệ thống dạy học trực tuyến, thư viện số, phòng học thông minh, thiết bị trình chiếu và phần mềm hỗ trợ giảng dạy. Tuy nhiên, việc khai thác công nghệ thông tin vẫn còn mang tính hình thức, thiếu sự tích hợp sâu vào quá trình tổ chức dạy học theo định hướng phát triển năng lực. Vì vậy, một trong những giải pháp quan trọng là thiết kế các hoạt động học tập dựa trên nền tảng số, kết hợp linh hoạt giữa hình thức dạy học trực tiếp và trực tuyến, giữa giảng dạy lý thuyết với mô phỏng thực hành và các tình huống thực tế được số hóa.

Công nghệ thông tin có thể được ứng dụng trong nhiều khâu của quá trình giảng dạy. Trong giai đoạn chuẩn bị bài giảng, giảng viên có thể sử dụng phần mềm thiết kế bài giảng điện tử tương tác, xây dựng bài giảng theo tình huống, mô phỏng chiến thuật và sa bàn số. Trong quá trình tổ chức dạy học, có thể áp dụng các nền tảng học tập trực tuyến để học viên làm việc nhóm, chia sẻ tài liệu, thảo luận chủ đề, trả lời câu hỏi trắc nghiệm trực tiếp và phản hồi tức thời. Sau buổi học, giảng viên có thể giao nhiệm vụ học tập theo nhóm, tổ chức bài tập tình huống mô phỏng bằng phần mềm hoặc hệ thống giả lập, đồng thời sử dụng công cụ đánh giá trực tuyến để ghi nhận mức độ tham gia, chất lượng sản phẩm học tập và mức độ hoàn thành nhiệm vụ của từng cá nhân.

Đặc biệt, công nghệ mô phỏng chiến thuật và hệ thống huấn luyện mô phỏng có thể được xem là bước đột phá trong đào tạo quân sự. Những phần mềm này giúp học viên được trải nghiệm các tình huống tác chiến thực tế trong điều kiện an toàn, tiết kiệm thời gian và chi phí. Nhờ đó, học viên được rèn luyện tư duy tác chiến, khả năng xử lý tình huống nhanh, kỹ năng ra quyết định và năng lực phối hợp hiệp đồng theo đúng cơ chế chỉ huy.

Việc ứng dụng thiết bị hiện đại còn góp phần cá thể hóa quá trình học tập, cho phép học viên học tập theo tốc độ riêng, truy cập học liệu mọi lúc mọi nơi và kiểm tra sự tiến bộ của bản thân theo thời gian thực. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả cao, cần có kế hoạch đào tạo đội ngũ giảng viên sử dụng thành thạo công nghệ, không chỉ dừng ở việc trình chiếu mà còn biết thiết kế hoạt động học phù hợp với môi trường số.

Ngoài ra, cần xây dựng kho học liệu số dùng chung trong toàn quân, được cập nhật định kỳ và có hệ thống quản lý tập trung. Đây sẽ là nguồn tài nguyên quý báu giúp giảng viên và học viên tiếp cận tri thức đa chiều, nâng cao năng lực tự học, tự nghiên cứu và ứng dụng kiến thức vào thực tiễn.

Tóm lại, việc ứng dụng công nghệ thông tin và thiết bị hiện đại không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn là môi trường thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực. Giải pháp này nếu được triển khai đồng bộ sẽ tạo động lực lớn cho quá trình hiện đại hóa giáo dục trong quân đội, đáp ứng yêu cầu đào tạo cán bộ quân sự trong thời kỳ mới.

Năm là, đổi mới hoạt động kiểm tra và đánh giá theo định hướng phát triển năng lực

Kiểm tra và đánh giá là một trong những khâu quan trọng nhất của quá trình dạy học, bởi nó không chỉ phản ánh kết quả học tập mà còn định hướng hoạt động học và điều chỉnh phương pháp giảng dạy. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục theo định hướng phát triển năng lực, hoạt động kiểm tra và đánh giá càng cần được cải tiến mạnh mẽ nhằm đánh giá đúng năng lực thực tế của người học thay vì chỉ đo lường kiến thức lý thuyết một cách đơn thuần. Với các nhà trường trong quân đội, đổi mới đánh giá còn mang ý nghĩa đặc biệt khi mục tiêu đào tạo không chỉ là kiến thức mà còn là bản lĩnh chính trị, khả năng xử lý tình huống và tác phong quân sự.

Thực tế hiện nay cho thấy hình thức kiểm tra định kỳ tại nhiều trường vẫn chủ yếu dựa trên thi viết, trắc nghiệm và các bài kiểm tra kiến thức lý thuyết. Cách làm này dù có thuận lợi trong quản lý nhưng lại chưa phản ánh được năng lực vận dụng, phân tích, tổng hợp và xử lý tình huống của người học. Hơn nữa, nếu chỉ đánh giá kết quả học tập cuối kỳ mà bỏ qua quá trình học thì sẽ dẫn đến tình trạng học để thi, học thuộc lòng, thiếu sáng tạo và không khuyến khích người học chủ động phát triển năng lực bản thân.

Để khắc phục tình trạng này, cần chuyển đổi từ hình thức đánh giá kết quả sang đánh giá quá trình học tập và phát triển năng lực toàn diện. Cụ thể, đánh giá nên được thực hiện theo nhiều hình thức như đánh giá qua sản phẩm học tập, thuyết trình, xử lý tình huống, thảo luận nhóm, nhật ký học tập, dự án nghiên cứu nhỏ, trình diễn kỹ năng và phỏng vấn cá nhân. Các hình thức này cho phép người học thể hiện năng lực một cách linh hoạt, đa chiều và gần sát với các nhiệm vụ thực tế trong công tác quân sự sau này.

Một nội dung quan trọng là xây dựng bộ tiêu chí đánh giá năng lực theo từng học phần và từng giai đoạn đào tạo. Tiêu chí này cần cụ thể, có thể quan sát được, gắn với chuẩn đầu ra của chương trình và phản ánh các năng lực cốt lõi như tư duy chiến thuật, năng lực chỉ huy, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề và khả năng ra quyết định. Giảng viên cần được bồi dưỡng về kỹ năng thiết kế công cụ đánh giá theo tiêu chí, đồng thời cần có phần mềm hoặc nền tảng số hỗ trợ quản lý và phân tích kết quả đánh giá một cách khách quan, minh bạch.

Ngoài ra, cần phát huy vai trò của đánh giá đồng đẳng và tự đánh giá trong môi trường học tập. Khi học viên được tham gia đánh giá lẫn nhau, phản hồi và nhận xét sản phẩm của bạn học, họ sẽ hình thành tư duy phản biện, nâng cao ý thức trách nhiệm và khả năng tự điều chỉnh quá trình học tập. Đây là một bước quan trọng trong việc phát triển năng lực tự học, tự rèn luyện và tự quản lý bản thân, những phẩm chất thiết yếu đối với người quân nhân.

Để hoạt động kiểm tra đánh giá thực sự phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cán bộ quản lý đào tạo, giảng viên và học viên trong việc xây dựng quy trình, tiêu chí và công cụ đánh giá. Đồng thời, cần đưa kết quả đánh giá làm căn cứ để cải tiến nội dung giảng dạy, phương pháp tổ chức lớp học và điều chỉnh mục tiêu đào tạo cho sát thực tiễn. Chỉ khi kiểm tra đánh giá được xem là công cụ hỗ trợ học tập thay vì là áp lực thi cử, thì việc phát triển năng lực người học mới thực sự đạt hiệu quả bền vững.

4. Kết luận

Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực là yêu cầu tất yếu của giáo dục hiện đại, đồng thời là nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ quân đội trong tình hình mới. Quá trình này cần được triển khai đồng bộ từ chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy, kiểm tra đánh giá đến xây dựng môi trường học tập phù hợp. Các giải pháp đề xuất có mối quan hệ chặt chẽ, hỗ trợ lẫn nhau, trong đó giảng viên giữ vai trò quyết định vì là chủ thể trực tiếp tổ chức và định hướng hoạt động học tập.

Để việc đổi mới đạt hiệu quả thực chất, cần có sự chỉ đạo thống nhất của cơ quan quản lý giáo dục quân đội, sự phối hợp giữa các đơn vị chức năng và tinh thần chủ động, sáng tạo của đội ngũ giảng viên. Các học viện, nhà trường cần xây dựng lộ trình cụ thể, ưu tiên hoàn thiện hệ thống đánh giá năng lực, phát triển học liệu số, nâng cao chất lượng bồi dưỡng sư phạm và đẩy mạnh chia sẻ kinh nghiệm, nghiên cứu mô hình hiệu quả. Với quyết tâm của toàn hệ thống, đổi mới phương pháp dạy học sẽ góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ quân đội có bản lĩnh, năng lực toàn diện, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam trong thời kỳ mới./.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1]. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018). Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể. Hà Nội: Nxb. Giáo dục Việt Nam.

[2]. Bộ Quốc phòng (2021). Chỉ thị số 173/CT-BQP về đổi mới căn bản, toàn diện công tác giáo dục, đào tạo trong quân đội đến năm 2030 và những năm tiếp theo.

[3]. Nguyễn Thị Mỹ Lộc (Chủ biên) (2016). Lý luận dạy học hiện đại. Hà Nội: Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội.

[4]. Phạm Hồng Quang (2020). Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học. Tạp chí Giáo dục, số 467, tr. 3-7.

INNOVATING TEACHING METHODS ORIENTED TOWARDS DEVELOPING STUDENTS' COMPETENCIES IN MILITARY SCHOOLS

Hoang Cong Hanh – Doan Van Giap

Artillery Officer College

Abstract: In the context of the fourth industrial revolution and the requirement to build a revolutionary, regular, elite, and gradually modernized Vietnam People's Army, the renewal of teaching methods oriented towards competency development is becoming an essential requirement in military academies and schools. This article analyzes the theoretical basis, the current situation of implementation, and proposes key solutions to enhance the quality of education and training, contributing to the formation of a team of officials with strong political will, flexible thinking, and practical skills to meet the tasks in the new situation.

Keywords: Innovation; teaching methods; military schools

Bottom of Form