ĐỔI MỚI NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ CHO THANH NIÊN QUÂN ĐỘI TRONG KỶ NGUYÊN SỐ

Nguyễn Đức Mạnh

Khoa Giáo dục Quốc phòng và An ninh - Đại học Bách khoa Hà Nội

Tóm tắt

Bài viết phân tích yêu cầu đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục chính trị cho thanh niên quân đội trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của không gian mạng. Trên cơ sở làm rõ vai trò của giáo dục chính trị - tư tưởng trong quân đội, nghiên cứu chỉ ra những thách thức đặt ra đối với công tác này hiện nay, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục, góp phần xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng cho thanh niên quân đội trong tình hình mới.

Từ khóa: Giáo dục chính trị; thanh niên quân đội; chuyển đổi số.

Nhận bài: 21/4/2026; Biên tập: 22/4/2026; Duyệt đăng: 22/4/2026.

1. Đặt vấn đề

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, không gian mạng đã trở thành một môi trường xã hội đặc biệt, tác động trực tiếp đến nhận thức, tư tưởng và hành vi của con người, đặc biệt là thế hệ trẻ. Đối với thanh niên trong quân đội - lực lượng nòng cốt kế cận trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, việc giữ vững bản lĩnh chính trị, kiên định mục tiêu lý tưởng cách mạng trở thành yêu cầu có tính sống còn.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy công tác giáo dục chính trị trong một số đơn vị còn biểu hiện khô cứng, thiếu hấp dẫn, chưa theo kịp sự phát triển của công nghệ và đặc điểm tâm lý của thanh niên hiện nay. Sự gia tăng của thông tin đa chiều, thậm chí thông tin xấu độc trên không gian mạng đặt ra những thách thức mới đối với công tác giáo dục chính trị - tư tưởng.

Do đó, đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục chính trị cho thanh niên quân đội trong kỷ nguyên số là yêu cầu cấp thiết, nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục, củng cố niềm tin, lý tưởng và bản lĩnh chính trị cho thế hệ trẻ trong quân đội.

2. Vai trò của giáo dục chính trị đối với thanh niên quân đội trong kỷ nguyên số

Giáo dục chính trị - tư tưởng giữ vị trí đặc biệt quan trọng, là nền tảng cốt lõi trong xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị, bảo đảm cho quân đội luôn tuyệt đối trung thành với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Đối với thanh niên quân đội - lực lượng kế cận trực tiếp của quân đội trong tương lai, giáo dục chính trị không chỉ đơn thuần truyền thụ tri thức lý luận mà còn có vai trò quyết định trong việc hình thành thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng và phương pháp luận đúng đắn. Trên cơ sở đó, thanh niên quân đội được trang bị khả năng nhận thức, phân tích và xử lý các vấn đề chính trị - xã hội một cách chủ động, góp phần củng cố bản lĩnh chính trị vững vàng trong mọi điều kiện, hoàn cảnh.

Ở góc độ bản chất, giáo dục chính trị trong quân đội không chỉ nhằm “biết” mà quan trọng hơn là để “tin” và “hành động đúng”. Điều này thể hiện ở việc chuyển hóa nhận thức lý luận thành niềm tin chính trị, từ đó định hướng hành vi và thái độ của quân nhân. Thông qua giáo dục chính trị, thanh niên quân đội được bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, củng cố niềm tin vào con đường xã hội chủ nghĩa, vào sự lãnh đạo của Đảng, đặc biệt là tư tưởng của Hồ Chí Minh về xây dựng quân đội kiểu mới. Đây chính là yếu tố bảo đảm cho quân đội giữ vững bản chất giai cấp công nhân, không bị “phi chính trị hóa” trong bất kỳ hoàn cảnh nào.

Trong bối cảnh hiện nay, khi môi trường thông tin ngày càng đa dạng, phức tạp và tiềm ẩn nhiều yếu tố tiêu cực, giáo dục chính trị còn giữ vai trò như một “lá chắn tư tưởng”, giúp thanh niên quân đội nâng cao khả năng “tự đề kháng” trước các quan điểm sai trái, thù địch. Không gian mạng với đặc trưng lan truyền nhanh, khó kiểm soát đã làm gia tăng nguy cơ tác động đến nhận thức và tư tưởng của thanh niên. Vì vậy, giáo dục chính trị không chỉ dừng lại ở việc cung cấp kiến thức mà còn phải trang bị năng lực nhận diện, phản bác và đấu tranh với thông tin xấu độc, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong quân đội.

Bên cạnh đó, giáo dục chính trị còn đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển phẩm chất đạo đức, lối sống của thanh niên quân đội. Thông qua giáo dục truyền thống, giáo dục lý tưởng và các giá trị chuẩn mực, thanh niên quân đội được rèn luyện phẩm chất “trung với nước, hiếu với dân”, tinh thần kỷ luật, ý thức tổ chức và trách nhiệm xã hội. Đây chính là cơ sở để xây dựng hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ” trong thời kỳ mới - không chỉ giỏi về chuyên môn quân sự mà còn vững vàng về chính trị, mẫu mực về đạo đức và lối sống.

Hơn nữa, giáo dục chính trị còn góp phần nâng cao năng lực tư duy chiến lược và khả năng thích ứng của thanh niên quân đội trước những biến động nhanh chóng của tình hình thế giới và khu vực. Trong điều kiện chiến tranh hiện đại với nhiều hình thức tác chiến phi truyền thống, việc giữ vững định hướng chính trị, bản lĩnh tư tưởng là yếu tố quyết định đến chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của quân đội.

Tóm lại, giáo dục chính trị đối với thanh niên quân đội không chỉ là một nhiệm vụ thường xuyên mà còn là yếu tố có ý nghĩa chiến lược lâu dài, quyết định trực tiếp đến việc xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị, làm cơ sở nâng cao sức mạnh tổng hợp và khả năng sẵn sàng chiến đấu, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

2. Nội dung nghiên cứu

* Đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục chính trị

Trong bối cảnh kỷ nguyên số với sự biến đổi nhanh chóng của môi trường thông tin và yêu cầu ngày càng cao đối với xây dựng quân đội hiện đại, việc đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục chính trị cho thanh niên quân đội không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài. Đổi mới ở đây không đơn thuần là bổ sung kiến thức hay thay đổi hình thức truyền đạt, mà phải hướng tới tái cấu trúc toàn diện nội dung giáo dục theo hướng hiện đại, thiết thực và có sức thuyết phục cao.

Về nội dung, cần bảo đảm tính nền tảng, hệ thống và định hướng chính trị rõ ràng, trong đó trọng tâm là giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng với đường lối quốc phòng - an ninh của Đảng trong điều kiện mới. Tuy nhiên, điểm mới đặt ra là phải gắn chặt nội dung lý luận với thực tiễn sinh động của đất nước và quân đội, đặc biệt là những vấn đề thời sự quốc tế, khu vực, các thách thức an ninh phi truyền thống, chiến tranh thông tin và chiến tranh mạng. Điều này giúp nội dung giáo dục không còn mang tính trừu tượng mà trở nên cụ thể, dễ tiếp nhận và có khả năng định hướng nhận thức một cách trực tiếp.

Bên cạnh đó, cần chú trọng bổ sung các nội dung mang tính “phòng ngừa tư tưởng”, đặc biệt là giáo dục kỹ năng nhận diện, phân tích và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng. Việc hình thành “khả năng miễn dịch thông tin” cho thanh niên quân đội phải được xem là một nội dung quan trọng, góp phần nâng cao sức đề kháng trước các tác động tiêu cực từ môi trường số. Đồng thời, giáo dục truyền thống, lịch sử quân đội và những tấm gương điển hình cần được khai thác theo hướng đổi mới, không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt thông tin mà phải khơi dậy cảm xúc, niềm tự hào và động lực phấn đấu trong mỗi quân nhân.

Về phương pháp, cần chuyển mạnh từ mô hình giáo dục truyền thụ một chiều sang mô hình phát huy tính chủ động, tích cực và sáng tạo của người học. Thanh niên quân đội trong kỷ nguyên số không còn là đối tượng tiếp nhận thụ động mà là chủ thể tham gia vào quá trình kiến tạo tri thức. Do đó, các phương pháp như thảo luận nhóm, đối thoại mở, xử lý tình huống, mô phỏng thực tiễn cần được tăng cường nhằm phát triển tư duy phản biện, năng lực phân tích và khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn công tác, chiến đấu.

Việc ứng dụng công nghệ số trong giáo dục chính trị cũng cần được đẩy mạnh theo hướng đồng bộ và hiệu quả. Các công cụ như bài giảng điện tử, học liệu số, video minh họa, mô hình trực quan, nền tảng học tập trực tuyến không chỉ giúp nâng cao tính hấp dẫn mà còn tạo điều kiện cá nhân hóa quá trình học tập. Tuy nhiên, cần tránh xu hướng “hình thức hóa công nghệ”, mà phải coi công nghệ là phương tiện hỗ trợ để nâng cao chất lượng nội dung và phương pháp giáo dục.

Ngoài ra, việc kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục trên lớp với các hoạt động thực tiễn như sinh hoạt chính trị, diễn đàn thanh niên, hoạt động văn hóa - tinh thần, tham quan thực tế, giao lưu điển hình tiên tiến có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là môi trường để chuyển hóa tri thức lý luận thành hành động cụ thể, góp phần củng cố niềm tin, lý tưởng và trách nhiệm của thanh niên quân đội.

Tổng thể, đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục chính trị cần được triển khai theo hướng đồng bộ, lấy người học làm trung tâm, gắn lý luận với thực tiễn, kết hợp giữa truyền thống và hiện đại. Chỉ khi đó, giáo dục chính trị mới thực sự phát huy vai trò định hướng tư tưởng, xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng và đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục chính trị cho thanh niên quân đội trong kỷ nguyên số

Một là, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy các cấp về vai trò của giáo dục chính trị trong kỷ nguyên số.

Cấp ủy, chỉ huy các đơn vị cần nhận thức đầy đủ rằng giáo dục chính trị không chỉ là nhiệm vụ thường xuyên mà còn là yếu tố quyết định đến chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của quân đội. Trong bối cảnh môi trường số tác động sâu rộng đến tư tưởng, nhận thức của thanh niên, việc lãnh đạo, chỉ đạo công tác giáo dục chính trị cần được đổi mới theo hướng chủ động, linh hoạt và phù hợp với thực tiễn. Đồng thời, phải chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ giảng dạy có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ lý luận sâu sắc, am hiểu thực tiễn và có năng lực ứng dụng công nghệ trong giảng dạy, đáp ứng yêu cầu của môi trường giáo dục hiện đại.

Hai là, đẩy mạnh đầu tư cơ sở vật chất và phát triển hạ tầng số phục vụ giáo dục chính trị.

Việc xây dựng hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin đồng bộ, hiện đại là điều kiện quan trọng để đổi mới phương thức giáo dục. Cần chú trọng phát triển các nền tảng học tập trực tuyến, hệ thống quản lý học tập, thư viện số và kho học liệu điện tử phong phú, phù hợp với đặc điểm tâm lý và nhu cầu tiếp nhận thông tin của thanh niên quân đội. Bên cạnh đó, việc chuẩn hóa, số hóa nội dung giáo dục chính trị sẽ góp phần nâng cao tính thống nhất, tính cập nhật và khả năng tiếp cận của người học, đồng thời tạo điều kiện triển khai các mô hình giáo dục linh hoạt, hiệu quả.

Ba là, tăng cường quản lý, định hướng và làm chủ không gian mạng trong giáo dục chính trị.

Trong điều kiện không gian mạng trở thành môi trường tác động trực tiếp đến tư tưởng của thanh niên, việc quản lý và định hướng thông tin có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Các cơ quan, đơn vị cần chủ động cung cấp thông tin chính thống, kịp thời, đồng thời nâng cao khả năng nhận diện và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Cùng với đó, cần xây dựng môi trường thông tin lành mạnh trong quân đội, phát huy vai trò của các kênh truyền thông chính thống, góp phần giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trong quân đội.

Bốn là, đổi mới phương thức tổ chức giáo dục chính trị gắn với thực tiễn hoạt động quân sự.

Cần kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục lý luận với hoạt động thực tiễn như huấn luyện, diễn tập, sinh hoạt chính trị, hoạt động văn hóa - tinh thần nhằm tạo môi trường rèn luyện toàn diện cho thanh niên quân đội. Việc đa dạng hóa hình thức giáo dục như diễn đàn, tọa đàm, giao lưu điển hình tiên tiến, kết hợp giữa trực tiếp và trực tuyến sẽ góp phần nâng cao tính hấp dẫn và hiệu quả giáo dục, giúp chuyển hóa nhận thức thành hành động cụ thể.

Năm là, phát huy vai trò tự giáo dục, tự rèn luyện của thanh niên quân đội.

Bên cạnh tác động từ phía tổ chức, cần khuyến khích thanh niên quân đội chủ động học tập, nghiên cứu, nâng cao trình độ lý luận và bản lĩnh chính trị. Việc xây dựng ý thức tự học, tự bồi dưỡng và khả năng “tự miễn dịch” trước thông tin xấu độc là yếu tố quan trọng giúp thanh niên quân đội thích ứng với môi trường số và phát triển bền vững về tư tưởng.

4. Kết luận

Đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục chính trị cho thanh niên quân đội trong kỷ nguyên số là yêu cầu tất yếu khách quan, xuất phát từ sự phát triển của khoa học công nghệ và yêu cầu xây dựng quân đội trong tình hình mới. Việc đổi mới này không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục mà còn góp phần quan trọng trong việc xây dựng bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và ý thức trách nhiệm của thanh niên quân đội, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong bối cảnh mới.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026.
2. Trịnh Văn Quyết, Tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác giáo dục chính trị, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội trong tình hình mới, Tạp chí Quốc phòng toàn dân điện tử, ngày 07/08/2023.
3. Phan Bá Giáp, Giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục chính trị ở đơn vị cơ sở trong Quân đội nhân dân Việt Nam, Tạp chí Quản lý nhà nước điện tử, ngày 09/04/2024.
4. Vũ Văn Bách, Xây dựng hệ giá trị văn hóa của thanh niên quân đội trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, Tạp chí Cộng sản điện tử, ngày ngày 26/03/2025.

INNOVATING CONTENT AND METHODS OF POLITICAL EDUCATION FOR MILITARY YOUTH IN THE DIGITAL ERA

Nguyen Duc Manh
Faculty of National Defense and Security Education - Hanoi University of Science and Technology

Abstract

This paper analyzes the need to innovate content and methods of political education for military youth in the context of digital transformation and cyberspace development. It clarifies the role of political education in the military, identifies current challenges, and proposes solutions to improve effectiveness, contributing to building strong political awareness among military youth in the new context.

Keywords: Political education; military youth; digital transformation.