BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC LÃNH ĐẠO, QUẢN LÝ CHO HỌC VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG ĐÀO TẠO SĨ QUAN CHỈ HUY - THAM MƯU TRONG QUÂN ĐỘI

Lã Anh Tuấn

Trường Sĩ quan Pháo binh

[email protected]

Tóm tắt

Xây dựng đội ngũ sĩ quan chỉ huy tham mưu có năng lực lãnh đạo, quản lý vững vàng là nhiệm vụ quan trọng, góp phần trực tiếp nâng cao chất lượng xây dựng quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình mới. Bài viết tập trung làm rõ một số vấn đề lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả bồi dưỡng năng lực lãnh đạo, quản lý cho học viên đào tạo sĩ quan chỉ huy tham mưu tại các nhà trường quân đội hiện nay.

Từ khóa: Năng lực lãnh đạo và quản lý; cán bộ chỉ huy - tham mưu; huấn luyện quân sự.

Nhận bài:19/5/2026; Biên tập: 22/5/2026; Phản biện: 25/5/2026; Duyệt đăng 27/5/2026.

1. Đặt vấn đề

Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường; các mối đe dọa truyền thống và phi truyền thống đan xen, đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Quân đội nhân dân Việt Nam với chức năng đội quân chiến đấu, đội quân công tác, đội quân lao động sản xuất, luôn giữ vai trò nòng cốt trong nhiệm vụ bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của đất nước. Để hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ được giao, việc xây dựng đội ngũ cán bộ, trong đó có sĩ quan chỉ huy - tham mưu, vững mạnh về mọi mặt, đủ năng lực lãnh đạo, quản lý đơn vị là vấn đề có ý nghĩa chiến lược, cấp thiết và lâu dài.

Sĩ quan chỉ huy - tham mưu là lực lượng nòng cốt trực tiếp tổ chức thực hiện nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, xây dựng chính quy, quản lý bộ đội, bảo đảm an ninh an toàn đơn vị và các hoạt động công tác khác tại các đơn vị cơ sở trong toàn quân. Năng lực lãnh đạo, quản lý của đội ngũ sĩ quan chỉ huy - tham mưu chính là yếu tố quyết định chất lượng hoạt động của đơn vị, hiệu quả thực hiện nhiệm vụ chính trị được giao, đồng thời là thước đo phản ánh trình độ, uy tín, phẩm chất người cán bộ quân đội trong tình hình mới.

Nhận thức rõ vai trò đặc biệt quan trọng của đội ngũ sĩ quan chỉ huy - tham mưu, các học viện, nhà trường quân đội, trong đó có các trường đào tạo sĩ quan bậc đại học, đã không ngừng đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy, nhằm bồi dưỡng toàn diện phẩm chất, năng lực cho học viên. Tuy nhiên, trên thực tế, việc bồi dưỡng năng lực lãnh đạo, quản lý cho học viên ở các trường đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu vẫn còn bộc lộ những hạn chế nhất định. Một bộ phận học viên chưa thực sự nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của năng lực lãnh đạo, quản lý; khả năng vận dụng kiến thức lý luận vào xử lý tình huống thực tiễn còn lúng túng; kỹ năng tổ chức, điều hành, quản lý bộ đội còn thiếu kinh nghiệm, chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ đặt ra trong môi trường quân sự hiện đại.

Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, bài viết tập trung làm rõ nội hàm năng lực lãnh đạo, quản lý của sĩ quan chỉ huy - tham mưu, phân tích thực trạng công tác bồi dưỡng năng lực này cho học viên tại các nhà trường quân đội, đồng thời đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng, đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội trong tình hình mới.

2. Một số vấn đề lý luận về năng lực lãnh đạo, quản lý của sĩ quan chỉ huy - tham mưu trong quân đội

Trong khoa học lãnh đạo, quản lý, năng lực của người cán bộ được hiểu là tổng hợp những phẩm chất, tri thức, kỹ năng, phương pháp, thái độ và bản lĩnh cần thiết giúp họ thực hiện hiệu quả chức trách, nhiệm vụ trên cương vị được giao. Đối với lĩnh vực quân sự, khái niệm năng lực lãnh đạo, quản lý có những đặc thù riêng, gắn liền với yêu cầu của môi trường quân đội, trong đó nhấn mạnh vai trò tổ chức, chỉ huy, điều hành các hoạt động huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, xây dựng chính quy, quản lý bộ đội và xử lý linh hoạt các tình huống phức tạp trong điều kiện đặc thù.

Sĩ quan chỉ huy - tham mưu là lực lượng cán bộ chủ chốt trực tiếp lãnh đạo, quản lý, tổ chức thực hiện nhiệm vụ tại các đơn vị cơ sở trong quân đội. Đây là đội ngũ có vai trò quyết định đối với việc duy trì kỷ luật, nền nếp chính quy, chất lượng huấn luyện, trình độ sẵn sàng chiến đấu cũng như hiệu quả xây dựng tổ chức Đảng, tổ chức quần chúng trong đơn vị. Trong điều kiện yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao, quá trình xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại đòi hỏi mỗi sĩ quan chỉ huy - tham mưu phải không ngừng được bồi dưỡng, rèn luyện nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý toàn diện.

Năng lực lãnh đạo, quản lý của sĩ quan chỉ huy tham mưu trong quân đội là một chỉnh thể thống nhất, bao gồm nhiều yếu tố có mối liên hệ chặt chẽ, tác động qua lại lẫn nhau.

Trước hết, đó là năng lực tư duy chính trị, quân sự nhạy bén, khoa học, giúp sĩ quan nắm vững chủ trương, đường lối của Đảng, nhiệm vụ quân sự quốc phòng của đơn vị và phương hướng tổ chức thực hiện phù hợp với từng tình huống cụ thể. Đây là cơ sở để cán bộ chỉ huy đưa ra các quyết định chính xác, kịp thời, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong mọi điều kiện.

Thứ hai, năng lực lãnh đạo, quản lý còn thể hiện ở khả năng tổ chức, điều hành đơn vị. Bao gồm năng lực xây dựng kế hoạch, phân công nhiệm vụ, kiểm tra giám sát, điều chỉnh hoạt động của tập thể nhằm đạt được mục tiêu đề ra. Trong môi trường quân sự, người sĩ quan chỉ huy - tham mưu phải có bản lĩnh vững vàng, khả năng bao quát tình hình, tổ chức lực lượng, sử dụng vũ khí trang bị hiệu quả, xử lý các tình huống phức tạp, đảm bảo an toàn tuyệt đối về người và phương tiện trong huấn luyện, diễn tập và các hoạt động thực tiễn khác.

Thứ ba, năng lực lãnh đạo, quản lý còn gắn liền với phẩm chất, kỹ năng lãnh đạo con người, xây dựng tập thể đoàn kết, thống nhất, phát huy vai trò của từng cán bộ, chiến sĩ trong thực hiện nhiệm vụ. Để làm được điều đó, sĩ quan chỉ huy tham mưu cần có khả năng giao tiếp, thuyết phục, giáo dục, động viên bộ đội, đồng thời biết lắng nghe, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của cấp dưới, kịp thời giải quyết những vấn đề tư tưởng, tâm lý nảy sinh trong đơn vị.

Bên cạnh những yếu tố trên, trong điều kiện hiện nay, năng lực lãnh đạo, quản lý của sĩ quan chỉ huy - tham mưu còn phải được mở rộng trên cơ sở đổi mới tư duy, tiếp cận khoa học, công nghệ hiện đại, nhất là trình độ ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác sử dụng thành thạo các trang bị kỹ thuật, vũ khí mới trong huấn luyện, chiến đấu. Đây là yêu cầu mang tính khách quan, phù hợp với xu thế phát triển của nghệ thuật quân sự và sự hiện đại hóa quân đội.

Ngoài ra, quá trình lãnh đạo, quản lý của sĩ quan chỉ huy - tham mưu trong quân đội còn đòi hỏi năng lực xử lý linh hoạt các tình huống quân sự, quốc phòng phức tạp, nhất là trong bối cảnh xuất hiện các yếu tố chiến tranh phi truyền thống, chiến tranh mạng, chiến tranh tâm lý, các mối đe dọa an ninh phi truyền thống ngày càng gia tăng. Điều này đặt ra yêu cầu phải nâng cao bản lĩnh chính trị, khả năng phán đoán tình hình, xử lý hiệu quả các thách thức, góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn trong đơn vị.

Có thể khẳng định, năng lực lãnh đạo, quản lý của sĩ quan chỉ huy - tham mưu là yếu tố tổng hợp, vừa mang tính chất bẩm sinh, vừa là kết quả của quá trình đào tạo, bồi dưỡng, rèn luyện liên tục, có hệ thống. Trong đó, việc bồi dưỡng năng lực này ngay từ khi còn là học viên tại các nhà trường quân đội đóng vai trò đặc biệt quan trọng, góp phần trang bị cho sĩ quan trẻ những nền tảng tri thức, kỹ năng, bản lĩnh cần thiết để họ hoàn thành tốt chức trách, nhiệm vụ được giao ngay khi ra trường nhận công tác tại đơn vị.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đặt ra đối với đội ngũ sĩ quan chỉ huy - tham mưu, việc nghiên cứu, làm rõ nội dung, cấu trúc năng lực lãnh đạo, quản lý cũng như xác định phương hướng, giải pháp bồi dưỡng năng lực này cho học viên trong quá trình đào tạo là vấn đề mang tính cấp thiết, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, xây dựng quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong tình hình mới.

3. Thực trạng bồi dưỡng năng lực lãnh đạo, quản lý cho học viên ở các trường đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu hiện nay

Những năm qua, quán triệt sâu sắc quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước và Quân ủy Trung ương về xây dựng quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, các học viện, nhà trường trong quân đội đã có nhiều đổi mới trong công tác giáo dục, đào tạo, nhất là chú trọng bồi dưỡng, rèn luyện năng lực lãnh đạo, quản lý cho học viên ở các trường đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu. Đây là nội dung quan trọng, có ý nghĩa quyết định đối với việc hình thành phẩm chất, bản lĩnh, tác phong chỉ huy và kỹ năng tổ chức, điều hành, quản lý bộ đội, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ khi học viên ra trường công tác tại đơn vị cơ sở.

Về nhận thức, đa số học viên  ở các trường đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu đã có sự chuyển biến tích cực, nhận thức ngày càng đầy đủ hơn về vai trò, tầm quan trọng của năng lực lãnh đạo, quản lý đối với cán bộ quân đội. Học viên hiểu rõ, bên cạnh phẩm chất chính trị, đạo đức, bản lĩnh, tri thức quân sự chuyên sâu, thì khả năng lãnh đạo, quản lý là điều kiện tiên quyết giúp sĩ quan tổ chức, điều hành đơn vị hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Thực tiễn tại các nhà trường quân đội cho thấy, phần lớn học viên thể hiện tinh thần học tập nghiêm túc, tích cực tham gia các hoạt động rèn luyện, huấn luyện, thực hành diễn tập, bước đầu hình thành những kỹ năng cơ bản trong tổ chức, chỉ huy, quản lý bộ đội.

Về nội dung, chương trình bồi dưỡng năng lực lãnh đạo, quản lý cho học viên đã từng bước được điều chỉnh, bổ sung theo hướng gắn lý luận với thực tiễn, tăng cường tính thực hành, tình huống, đáp ứng yêu cầu đào tạo đội ngũ cán bộ quân sự trong tình hình mới. Các môn học thuộc khối kiến thức cơ sở ngành và chuyên ngành như: Công tác tham mưu huấn luyện, tham mưu tác chiến, tổ chức xây dựng đơn vị, quản lý bộ đội, công tác Đảng, công tác chính trị, quản lý kỹ thuật, hậu cần… đã được chú trọng đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy. Thông qua đó, học viên được trang bị hệ thống kiến thức cơ bản về tổ chức lãnh đạo, quản lý đơn vị, xây dựng kế hoạch, chỉ huy điều hành, xử lý các tình huống trong thực tiễn công tác.

Bên cạnh hoạt động học tập chính khóa, các nhà trường còn tổ chức đa dạng các hoạt động ngoại khóa, phong trào thi đua, diễn đàn, tọa đàm, giao lưu với cán bộ thực tiễn nhằm tạo môi trường cho học viên rèn luyện kỹ năng lãnh đạo, quản lý. Nhiều đơn vị đã đưa học viên tham gia các chương trình thực tập, thực tế tại đơn vị cơ sở, qua đó giúp học viên cọ xát với môi trường thực tiễn, tích lũy kinh nghiệm thực hành lãnh đạo, quản lý.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác bồi dưỡng năng lực lãnh đạo, quản lý cho học viên ở các trường đào tạo sĩ quan chỉ huy tham mưu vẫn còn bộc lộ những tồn tại, hạn chế nhất định. Một bộ phận học viên còn chưa thực sự chủ động, tích cực trong rèn luyện năng lực lãnh đạo, quản lý; chưa ý thức đầy đủ về trách nhiệm, yêu cầu thực tiễn đặt ra đối với người sĩ quan chỉ huy tham mưu trong bối cảnh mới. Một số học viên còn thụ động tiếp nhận kiến thức, thiếu linh hoạt trong xử lý các tình huống giả định; khả năng vận dụng lý luận vào tổ chức thực tiễn chưa cao.

Về phía nhà trường, mặc dù đã có nhiều cố gắng trong đổi mới nội dung, chương trình đào tạo nhưng nhìn chung vẫn còn nặng về lý thuyết, thiếu môi trường thực hành thực tế phong phú, đa dạng. Một số môn học còn thiên về truyền thụ kiến thức chuyên môn thuần túy, chưa thực sự phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học viên. Hoạt động thực tập, thực tế tại đơn vị cơ sở chưa được tổ chức thường xuyên, quy mô còn hạn chế, chưa tạo được điều kiện để học viên trực tiếp rèn luyện kỹ năng lãnh đạo, quản lý trong môi trường đơn vị chiến đấu.

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ nhiều yếu tố khách quan và chủ quan, trong đó có nguyên nhân từ việc điều kiện, cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho hoạt động huấn luyện, diễn tập mô phỏng thực tiễn còn hạn chế. Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa nhà trường và các đơn vị cơ sở trong tổ chức cho học viên thực tập, thực tế chưa thật chặt chẽ, khoa học. Một số cán bộ quản lý, giảng viên tại nhà trường còn chưa thực sự quan tâm, chú trọng đúng mức tới việc hình thành và phát triển năng lực lãnh đạo, quản lý cho học viên trong quá trình giảng dạy, huấn luyện.

Những tồn tại, hạn chế trên nếu không được kịp thời khắc phục sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng đội ngũ sĩ quan chỉ huy tham mưu trong tương lai. Do đó, cần có những giải pháp đồng bộ, thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả bồi dưỡng năng lực lãnh đạo, quản lý cho học viên, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng quân đội trong giai đoạn hiện nay.

4. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả bồi dưỡng năng lực lãnh đạo, quản lý cho học viên ở các trường đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu trong quân đội

Để nâng cao hiệu quả bồi dưỡng năng lực lãnh đạo, quản lý cho học viên ở các trường đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó, một số giải pháp mang tính nền tảng, có vai trò định hướng và tác động trực tiếp đến chất lượng đào tạo, bồi dưỡng năng lực này, cụ thể như sau:

Một là, tăng cường giáo dục, nâng cao nhận thức, xây dựng động cơ, trách nhiệm học tập, rèn luyện cho học viên đối với việc bồi dưỡng năng lực lãnh đạo, quản lý

Thực tiễn cho thấy, nhận thức là yếu tố có tính quyết định đến động cơ, thái độ, hành động và kết quả học tập, rèn luyện của mỗi học viên. Đối với quá trình bồi dưỡng năng lực lãnh đạo, quản lý, việc xây dựng nhận thức đúng đắn, đầy đủ về vị trí, vai trò, yêu cầu của năng lực này là cơ sở quan trọng, tạo động lực thúc đẩy học viên tích cực, tự giác, chủ động rèn luyện, hoàn thiện bản thân ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Vì vậy, các học viện, nhà trường cần đẩy mạnh công tác giáo dục chính trị tư tưởng, làm cho mỗi học viên nhận thức rõ vị trí, vai trò, tầm quan trọng của sĩ quan chỉ huy tham mưu trong quân đội; từ đó thấy được năng lực lãnh đạo, quản lý là yếu tố then chốt, bảo đảm cho sĩ quan hoàn thành tốt chức trách, nhiệm vụ được giao tại đơn vị cơ sở. Bên cạnh đó, cần phân tích sâu sắc những yêu cầu, tiêu chuẩn cụ thể về phẩm chất, năng lực đối với sĩ quan chỉ huy tham mưu trong điều kiện mới; làm rõ mối quan hệ giữa việc rèn luyện, bồi dưỡng năng lực lãnh đạo, quản lý tại nhà trường với hiệu quả công tác thực tiễn sau này.

Cùng với việc nâng cao nhận thức, cần xây dựng cho học viên động cơ học tập, rèn luyện đúng đắn, trách nhiệm cao đối với việc trau dồi năng lực lãnh đạo, quản lý. Nhà trường cần tổ chức các buổi tọa đàm, nói chuyện chuyên đề, giao lưu với cán bộ thực tiễn, kết hợp với tuyên truyền gương điển hình tiên tiến trong công tác lãnh đạo, quản lý ở các đơn vị để truyền cảm hứng, xây dựng mục tiêu, lý tưởng nghề nghiệp rõ ràng cho học viên. Thông qua đó, hình thành ý thức tự giác, tinh thần cầu tiến, thái độ học tập, rèn luyện nghiêm túc, chủ động của mỗi học viên trong quá trình đào tạo tại nhà trường.

Bên cạnh đó, các cơ quan, đơn vị trong nhà trường cần tăng cường quản lý, theo dõi, kịp thời phát hiện, uốn nắn những biểu hiện lệch lạc trong nhận thức, tư tưởng, thái độ học tập của học viên; đồng thời có cơ chế động viên, khen thưởng kịp thời những tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc trong học tập, rèn luyện. Việc kết hợp giữa nâng cao nhận thức, xây dựng động cơ đúng đắn với các biện pháp quản lý chặt chẽ, định hướng kịp thời sẽ góp phần tạo chuyển biến mạnh mẽ trong việc bồi dưỡng năng lực lãnh đạo, quản lý cho học viên ngay từ trong nhà trường.

Hai là, tiếp tục đổi mới nội dung, chương trình đào tạo theo hướng tăng cường tính thực tiễn, phát triển toàn diện năng lực lãnh đạo, quản lý cho học viên

Nội dung, chương trình đào tạo là yếu tố có tính định hướng, quyết định trực tiếp đến chất lượng và hiệu quả bồi dưỡng năng lực lãnh đạo, quản lý cho học viên sĩ quan chỉ huy - tham mưu. Trong những năm qua, mặc dù các học viện, nhà trường quân đội đã có nhiều đổi mới, bổ sung, điều chỉnh chương trình đào tạo, song thực tiễn cho thấy nội dung giảng dạy vẫn còn nặng về lý thuyết, chưa thực sự gắn kết chặt chẽ với thực tiễn hoạt động lãnh đạo, quản lý tại đơn vị cơ sở. Do đó, để nâng cao hiệu quả đào tạo, cần tiếp tục đổi mới nội dung chương trình theo hướng toàn diện, thiết thực, sát với yêu cầu nhiệm vụ thực tế.

Cụ thể, cần rà soát, bổ sung, hoàn thiện các học phần liên quan trực tiếp đến năng lực lãnh đạo, quản lý, bao gồm: tổ chức xây dựng đơn vị; quản lý huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu; quản lý bộ đội; công tác Đảng, công tác chính trị; quản lý kỹ thuật, hậu cần; xử lý tình huống quân sự, quốc phòng phức tạp… Trong quá trình xây dựng chương trình, cần chú trọng tăng cường tính thực hành, ứng dụng, lồng ghép các bài tập tình huống, mô phỏng môi trường hoạt động thực tế để học viên được rèn luyện, thử thách và từng bước hoàn thiện kỹ năng lãnh đạo, quản lý.

Đồng thời, cần cập nhật, bổ sung kiến thức mới về quản lý khoa học, quản lý con người, quản lý trang bị kỹ thuật hiện đại, kiến thức về công nghệ thông tin, kỹ năng tổ chức, điều hành trong bối cảnh chuyển đổi số và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Việc lồng ghép các nội dung này sẽ giúp học viên có cái nhìn toàn diện, hệ thống, nâng cao năng lực thích ứng với yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao và phức tạp.

Bên cạnh đó, cần đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học viên, tăng cường áp dụng các phương pháp dạy học tích hợp, dạy học theo dự án, tổ chức diễn đàn, hội thảo, tọa đàm để học viên được trao đổi, thảo luận, vận dụng kiến thức lý luận vào giải quyết các vấn đề thực tiễn. Quá trình giảng dạy phải lấy học viên làm trung tâm, tạo môi trường học tập mở, đa chiều, khuyến khích học viên nghiên cứu, phát triển tư duy độc lập, nâng cao kỹ năng thực hành lãnh đạo, quản lý trong điều kiện cụ thể.

Việc đổi mới nội dung, chương trình đào tạo theo hướng thực tiễn, toàn diện, kết hợp với phương pháp giảng dạy hiện đại, lấy người học làm trung tâm sẽ góp phần nâng cao chất lượng bồi dưỡng năng lực lãnh đạo, quản lý cho học viên, tạo tiền đề quan trọng để đội ngũ sĩ quan chỉ huy - tham mưu tương lai đáp ứng tốt yêu cầu, nhiệm vụ tại đơn vị cơ sở sau khi ra trường.

Ba là, phát huy hiệu quả các hoạt động ngoại khóa, phong trào thi đua, diễn đàn, tọa đàm nhằm tạo môi trường rèn luyện kỹ năng lãnh đạo, quản lý cho học viên

Thực tiễn đào tạo tại các học viện, nhà trường quân đội cho thấy, bên cạnh các hoạt động học tập chính khóa, hệ thống hoạt động ngoại khóa, phong trào thi đua, diễn đàn, tọa đàm đóng vai trò quan trọng trong việc bổ trợ, hoàn thiện kỹ năng lãnh đạo, quản lý cho học viên. Đây là môi trường thuận lợi để học viên trực tiếp cọ xát, trải nghiệm, thể hiện năng lực tổ chức, điều hành, quản lý tập thể trong các hoạt động cụ thể, qua đó từng bước hình thành và phát triển phẩm chất, bản lĩnh, tác phong của người cán bộ chỉ huy trong tương lai.

Để phát huy hiệu quả các hoạt động ngoại khóa trong bồi dưỡng năng lực lãnh đạo, quản lý, các nhà trường cần xây dựng kế hoạch tổ chức các phong trào, hoạt động tập thể một cách khoa học, thiết thực, phù hợp với đặc điểm tâm lý, trình độ, nhận thức của học viên. Trong đó, chú trọng các hoạt động có tính tổ chức, điều hành như: hội thao, hội diễn văn nghệ, các cuộc thi tìm hiểu kiến thức quốc phòng, pháp luật; các hoạt động ngày truyền thống, kỷ niệm các sự kiện chính trị lớn; phong trào thi đua xây dựng môi trường văn hóa sư phạm quân sự lành mạnh, đoàn kết, kỷ luật, chính quy.

Đặc biệt, cần đẩy mạnh tổ chức các diễn đàn, tọa đàm với các chủ đề liên quan đến công tác lãnh đạo, quản lý đơn vị, kỹ năng chỉ huy, điều hành, xử lý tình huống trong môi trường quân sự. Thông qua các hoạt động này, học viên không chỉ được nâng cao kiến thức, kỹ năng chuyên môn mà còn có điều kiện trao đổi, học hỏi kinh nghiệm, rèn luyện bản lĩnh, khả năng giao tiếp, thuyết phục, giải quyết vấn đề. Đồng thời, đây cũng là dịp để phát hiện, bồi dưỡng những nhân tố điển hình có tố chất, triển vọng về năng lực lãnh đạo, quản lý.

Ngoài ra, nhà trường cần tạo điều kiện để học viên tham gia các hoạt động giao lưu, kết nghĩa với đơn vị cơ sở, các tổ chức đoàn thể ngoài nhà trường nhằm mở rộng hiểu biết thực tiễn, nâng cao kỹ năng ứng xử, xây dựng mối quan hệ phối hợp trong công tác sau này. Quá trình tổ chức hoạt động phải bảo đảm tính chủ động, tự giác của học viên, khuyến khích sự sáng tạo, phát huy tinh thần trách nhiệm, khả năng làm việc nhóm, điều hành tập thể.

Việc khai thác, phát huy hiệu quả các hoạt động ngoại khóa, phong trào thi đua, diễn đàn, tọa đàm không chỉ góp phần làm phong phú môi trường giáo dục mà còn tạo điều kiện thuận lợi để học viên rèn luyện, thử thách, từng bước hoàn thiện năng lực lãnh đạo, quản lý, đáp ứng yêu cầu xây dựng đội ngũ sĩ quan chỉ huy tham mưu vững mạnh trong tương lai.

Bốn là, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, mô phỏng hiện đại trong đào tạo, tạo điều kiện cho học viên rèn luyện năng lực lãnh đạo, quản lý trong môi trường sát thực tiễn

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, việc ứng dụng công nghệ thông tin và các hệ thống mô phỏng hiện đại vào quá trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quân đội là xu hướng tất yếu, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo nói chung và hiệu quả bồi dưỡng năng lực lãnh đạo, quản lý nói riêng cho học viên đào tạo sĩ quan chỉ huy tham mưu.

Thực tiễn cho thấy, việc tổ chức các bài tập mô phỏng chiến thuật, huấn luyện trên sa bàn ảo, mô phỏng tác chiến điện tử, hệ thống điều hành huấn luyện số hóa… không chỉ giúp học viên tiếp cận với phương pháp chỉ huy, điều hành hiện đại mà còn tạo môi trường để học viên rèn luyện kỹ năng xử lý tình huống trong các điều kiện phức tạp, sát với thực tiễn chiến đấu. Đây là hình thức đào tạo có ưu thế lớn trong việc giúp học viên phát triển khả năng tư duy độc lập, nhạy bén, kỹ năng tổ chức, điều hành, ra quyết định chính xác, kịp thời.

Để đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và mô phỏng hiện đại, các nhà trường cần tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị công nghệ hiện đại phục vụ cho hoạt động giảng dạy, huấn luyện, nhất là các phòng học chuyên ngành, trung tâm huấn luyện mô phỏng, hệ thống phần mềm mô phỏng chiến thuật, tác chiến phù hợp với từng chuyên ngành đào tạo. Đồng thời, đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục cần được tập huấn, bồi dưỡng nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác hiệu quả các thiết bị, phần mềm trong giảng dạy.

Bên cạnh đó, cần xây dựng hệ thống ngân hàng tình huống, bài tập mô phỏng đa dạng, phong phú, sát thực tiễn hoạt động lãnh đạo, quản lý tại đơn vị cơ sở, bảo đảm tính linh hoạt, sáng tạo trong tổ chức huấn luyện. Việc lồng ghép các bài tập tình huống phức tạp, đa chiều, có yếu tố bất ngờ vào quá trình học tập, huấn luyện sẽ tạo môi trường thuận lợi để học viên rèn luyện khả năng tư duy phản biện, kỹ năng xử lý tình huống linh hoạt, bản lĩnh lãnh đạo, quản lý trong điều kiện áp lực cao.

Song song với đó, cần phát huy vai trò của hệ thống học liệu điện tử, thư viện số, các diễn đàn trực tuyến, mạng nội bộ trong việc hỗ trợ học viên tự học, tự nghiên cứu, trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ thông tin, cập nhật tri thức mới về công tác lãnh đạo, quản lý. Qua đó, hình thành thói quen học tập chủ động, nâng cao khả năng tiếp cận thông tin hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển toàn diện năng lực lãnh đạo, quản lý trong môi trường quân sự ngày càng hiện đại, chính quy.

Việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, hệ thống mô phỏng hiện đại trong đào tạo không chỉ góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy mà còn tạo điều kiện thuận lợi để học viên rèn luyện, phát triển năng lực lãnh đạo, quản lý một cách thiết thực, hiệu quả, phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ xây dựng quân đội trong tình hình mới.

Năm là, tăng cường phối hợp giữa nhà trường với đơn vị cơ sở trong tổ chức thực tập, thực tế, tạo môi trường rèn luyện sát với yêu cầu nhiệm vụ thực tiễn

Bên cạnh việc đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy tại nhà trường, việc tổ chức cho học viên đi thực tập, thực tế tại các đơn vị cơ sở giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình bồi dưỡng, rèn luyện năng lực lãnh đạo, quản lý. Đây là hình thức giúp học viên tiếp cận trực tiếp với môi trường công tác thực tiễn, được quan sát, trải nghiệm, cọ xát và từng bước hình thành, hoàn thiện kỹ năng tổ chức, điều hành, quản lý bộ đội trong điều kiện thực tế, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo đội ngũ sĩ quan chỉ huy - tham mưu.

Tuy nhiên, thực tiễn thời gian qua cho thấy, hoạt động thực tập, thực tế cho học viên tại một số nhà trường vẫn còn mang tính hình thức, chưa thực sự gắn với yêu cầu công tác lãnh đạo, quản lý tại đơn vị cơ sở. Nhiều nội dung còn đơn giản, thiếu chiều sâu, chưa phát huy được vai trò chủ động, sáng tạo, tinh thần trách nhiệm của học viên trong quá trình rèn luyện. Do đó, để nâng cao hiệu quả hoạt động này, cần tăng cường hơn nữa sự phối hợp chặt chẽ, thường xuyên giữa các nhà trường với đơn vị cơ sở trong toàn quân.

Trước hết, cần xây dựng kế hoạch tổ chức thực tập, thực tế một cách khoa học, sát với yêu cầu nhiệm vụ và đặc điểm của từng đối tượng học viên. Trong đó, phải xác định rõ mục tiêu, nội dung, chương trình thực tập tập trung vào các hoạt động lãnh đạo, quản lý tại đơn vị như: công tác tổ chức huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu; quản lý xây dựng chính quy, rèn luyện kỷ luật; quản lý tư tưởng, giáo dục chính trị cho bộ đội; tổ chức hoạt động công tác Đảng, công tác chính trị; quản lý kỹ thuật, hậu cần… Việc phân công học viên tham gia các vị trí, nhiệm vụ cụ thể trong đơn vị cần phù hợp với chuyên ngành đào tạo, khả năng và trình độ của từng học viên.

Bên cạnh đó, các đơn vị cơ sở được chọn làm nơi tiếp nhận học viên thực tập, thực tế cần phối hợp chặt chẽ với nhà trường trong tổ chức, hướng dẫn, giám sát, đánh giá kết quả rèn luyện của học viên. Đội ngũ cán bộ chỉ huy, quản lý tại đơn vị cần tạo điều kiện thuận lợi để học viên được tham gia các hoạt động lãnh đạo, quản lý thực tiễn, giao nhiệm vụ cụ thể, phù hợp nhằm giúp học viên rèn luyện, thử thách năng lực trong môi trường thực tế. Đồng thời, tăng cường bồi dưỡng kiến thức, chia sẻ kinh nghiệm, kỹ năng lãnh đạo, quản lý cho học viên thông qua hình thức hội nghị trao đổi, thảo luận, nhận xét, đánh giá kết quả thực tập, thực tế.

Song song với đó, nhà trường cần có cơ chế đánh giá khách quan, toàn diện kết quả thực tập, thực tế của học viên, lấy đó làm tiêu chí quan trọng trong quá trình xét tốt nghiệp, phân loại chất lượng đào tạo. Qua thực tập, thực tế, những hạn chế, tồn tại về năng lực lãnh đạo, quản lý của học viên cần được phát hiện kịp thời để có biện pháp bồi dưỡng, rèn luyện bổ sung phù hợp.

Việc tăng cường phối hợp giữa nhà trường với đơn vị cơ sở trong tổ chức thực tập, thực tế không chỉ tạo môi trường rèn luyện sát thực tiễn mà còn giúp học viên hình thành tư duy tổ chức, phương pháp công tác, bản lĩnh chỉ huy, kỹ năng lãnh đạo, quản lý vững vàng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ ngay khi ra trường nhận công tác tại đơn vị. Đây là giải pháp mang tính chiến lược, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực sĩ quan chỉ huy - tham mưu, xây dựng quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh trong tình hình mới.

5. Kết luận

Bồi dưỡng năng lực lãnh đạo, quản lý cho học viên ở các trường đào tạo sĩ quan chỉ huy - tham mưu là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược, góp phần trực tiếp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quân đội, đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại. Trước yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao, các học viện, nhà trường cần tiếp tục đổi mới toàn diện nội dung, phương pháp đào tạo; tăng cường thực hành, rèn luyện trong môi trường thực tiễn; phát huy vai trò chủ động, tự giác của học viên; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại vào quá trình giảng dạy, huấn luyện. Thực hiện tốt các giải pháp đó sẽ góp phần xây dựng đội ngũ sĩ quan chỉ huy - tham mưu vững mạnh, đủ năng lực hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong mọi tình huống./.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1]. Bộ Quốc phòng (2019), Chiến lược Quốc phòng Việt Nam, Hà Nội.

[2]. Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam (2020), Hướng dẫn công tác tham mưu huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu trong Quân đội nhân dân Việt Nam, Hà Nội.

[3]. Học viện Quốc phòng (2022), Giáo trình Công tác lãnh đạo, quản lý ở đơn vị cơ sở trong Quân đội nhân dân Việt Nam, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.

[4]. Nguyễn Hữu Thành (2023), “Phát triển năng lực lãnh đạo, quản lý cho sĩ quan trẻ trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, số 5, tr. 35-39.

[5]. Trần Đức Long (2022), “Một số yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ sĩ quan chỉ huy - tham mưu trong xây dựng Quân đội hiện đại”, Tạp chí Chính trị Quân sự, số 9, tr. 42-47.

ENHANCING LEADERSHIP AND MANAGEMENT SKILLS FOR STUDENTS TRAINING AS COMMANDING AND ADVISORY OFFICERS IN THE MILITARY

La Anh Tuan
The Artillery Officer College

ABSTRACT

Building a team of commanding officers with strong leadership and management capabilities is an important task that directly contributes to enhancing the quality of the Vietnam People's Army in the new situation. This article focuses on clarifying some theoretical issues, assessing the current situation, and proposing practical solutions to improve the effectiveness of leadership and management training for officer cadets in military schools today.

Keywords: Leadership and management capabilities, commanding officers - staff, military training